Кіріспе
Сэр Эдвард Элгардың оркестр үшін жазған марш сериясы "Тантана мен салтанат марштары" (толық атауы "Тантана мен салтанатты әскери марштары"), Op. 39 – Сэр Эдвард Элгардың оркестр үшін жазған бес (немесе алты) марштан тұратын серия. Алғашқы төртеу 1901 және 1907 жылдар аралығында, Элгар қырық жасқа толған кезде жарық көрді; бесіншісі 1930 жылы, өмірінің соңына таяу; ал алтыншысы, оның эскиздерінен кейін жинақталған, 1956 жылы және 2005-2006 жылдары жарияланды. Бұл марштар Эльгардың ең белгілі шығармаларының ішінде.
The Pomp and Circumstance Marches (full title Pomp and Circumstance Military Marches), Op. 39, are a series of five (or six) marches for orchestra composed by Sir Edward Elgar. The first four were published between 1901 and 1907, when Elgar was in his forties; the fifth was published in 1930, a few years before his death; and a sixth, compiled posthumously from sketches, was published in 1956 and in 2005–2006. They include some of Elgar's best known compositions.
Арналу
Наурыз № 1, 1901 жылы жазылып, «досым Альфред Э. Родвальдқа және Ливерпуль оркестрлік қоғамының мүшелеріне» арналған.
Аспаптар
Аспаптар: екі пикколо (2-ші ad lib.), екі флейта, екі гобой, екі кларнет Ля, бас кларнет Ля, екі фагот, контрафагот, төрт мүйіз Фа, екі труба Фа, екі корнет Ля, үш тромбон, туба, үш тимпани, соққы аспаптары (бас барабан, цимбалдар, үшбұрыш, тарам, қоңыраулар, глокеншпиль (ad lib.) және дабыл (ad lib.)), екі арфа, орган және скрипкалар.
Тарих
Алты шерудің ең танымал – "Помпа және жағдайлар" шеруі №1, Ре мажорда, 1901 жылдың 19 қазанында Ливерпульде Альфред Родевальд Ливерпуль оркестрлік қоғамын жүргізіп, тұңғыш рет орындалды, сонымен қатар №2 шеруі де таныстырылды. Эльгар және оның әйелі қатысты, және бұл "құмарлы" табысқа ие болды. Екі шеру де екі күннен кейін Лондонның Король залында өткен Лондондық серуендік концертте (Элгарлар қасақана жіберіп алған) Генри Вудтың жетекшілігімен орындалды, №1 шеру екінші болып тартылды. Вудтың естелігінде, "Променад" концерттері тарихында оркестрлік туындыға екі рет қосымша орындау (double encore) жасалған жалғыз жағдай, көрермендер "орнынан секіріп, шулап тұрды". "Трио" бөлімінде "Үміт пен даңқ елі" деп белгілі күй бар. 1902 жылы бұл күй өзгертілген түрінде король Эдуард VII-ге арналған "Үміт пен даңқ елі" бөлімінде қайта пайдаланылды. Сөздер түпнұсқа күйге сәйкес өңделді, содан бері ол "Prom's Last Night" кешінде, сондай-ақ ағылшын спорт әнұраны және жалпы патриоттық ән ретінде қалыптасты. №1 шеру Джордж VI мен Елизавета II-нің тәж кию рәсімінде рецессиялық музыканың алғашқы бөлігі болды, екі жағдайда да одан кейін №4 шеруі орындалды. Канадада, Филиппинде және АҚШ-та №1 шеруінің "Трио" бөлімі "Үміт пен даңқ елі" деп белгілі және көбінесе жай ғана "Pomp and Circumstance" немесе "Бітіру шеруі" деп аталады, және ол барлық жоғары мектептер мен көптеген колледждердегі бітіру салтанатында процессиялық музыка ретінде орындалады. Ол алғаш рет 1905 жылдың 28 маусымында Йель университетінде осындай шарада орындалды, онда Музыка профессоры Сэмюэл Санфорд өзінің досы Эльгарды бітіруге қатысуға және музыканың құрметті докторы атағын алуға шақырған. Эльгар келісті, ал Санфорд оның шараның жұлдызы болуын қамтамасыз етті, Нью-Хейвен симфониялық оркестрін, колледж хорын, Гли клубын, музыка факультетінің мүшелерін және Нью-Йорк музыканттарын Эльгардың "Өмірдің жарығы" ораториясынан екі бөлімді орындауға шақырды, ал түлектер мен шенеуніктер шығып кетер кезде "Помпа және жағдайлар" №1 шеруі орындалды. Эльгар Санфордқа осы жылы өзінің "Кіріспе және Алегро" шығармаларын арнап, оған ризашылығын білдірді.
Сипаттама
Наурыз №1 "Allegro, con molto fuoco" деген кіріспемен басталады. Кіріспе жаңа тақырыпқа жетелейді: қысқа ноталармен кезектесіп келетін күшті соққылар жұбы және әнмен үнемі қақтығысатын бас партиясы. Бас туба мен толық қола аспаптар толық оркестр қайталағанға дейін күтіп тұрады. Струналы аспаптар шағын ырғақты үлгі орындайды, содан кейін оркестрде жоғары да, төмен де қайталанады, ал бөлім ағаш аспаптарының хроматикалық жоғары қадамдарымен аяқталады. Бұл сергекті жүріс бөлігі толығымен қайталанады. Осы бөлім мен танымал трио арасындағы байланыс бөлімінде жезді аспаптардың ырғақты аккордтары желді және струналы аспаптардың жоғары тұрған ноталарын бөліп тұрады, ал кернейлер мен тромбондардың фанфары жүріс басталған тақырыпқа жетелейді. Бірнеше жалғыз ноталар тынышталып, соңында барлық фаготтармен бірге барабан мен тарелканың жұмсақ соққысымен аяқталады. Содан кейін "Үміт пен даңқ елі" деген танымал лирикалық трио (G субдоминантында) тыныш орындалады (бірінші скрипкалар, төрт мүйіз және екі кларнет) және екі арфаны қоса, толық оркестр қайталайды. Бұдан кейін бұрын естілгеннің қайталануы, соның ішінде трионың толық орындалуы (бұл жолы D тональностьінде), онда оркестрге орган мен екі арфа қосылады. Жүріс үлкен әнмен емес, бастапқы сергекті жүрістің қысқаша еске түсіретін қысқа бөлімімен аяқталады.
Арналу
Наурыз № 2 1901 жылы жазылып, "Досым Гранвилл Бантокқа" арналған.
Аспаптар
Құралдар: пикколо, 2 флейта, 2 гобой, 2 кларнет (ля тонында), бас кларнет (ля тонында), 2 фагот, контрафагот, 4 валторна (фа тонында), 2 труба (фа тонында), 2 корнет (ля тонында), 3 тромбон, туба, тимпани (3), соққы аспаптары (2 кілегей барабан, үшбұрыш, глокеншпиль және қоңыраулар, бас барабан және цимбалдар) және скрипкалар.
Тарих
Ол алғаш рет, «Наурыз №1» сияқты, Альфред Родвальдтың дирижерлігімен Ливерпуль оркестрлік қоғамы тарапынан 1901 жылдың 19 қазанында Ливерпульде орындалды. Екі марш та екі күннен кейін Лондонның жағажайлық концертінде тағы орындалды.
Сипаттама
Екіншісі – марштардың ең қысқасы және ең қарапайым құрылымы бар. Композитор Чарльз Вильерс Стэнфорд осы маршты біріншісінен артық ұнатқан және оны барлық марштардың ең жақсысы деп санаған. Қолатындардың күшті дауысынан кейін, тартысты, қайталанатын, қарапайым стаккато тақырыбы скрипкалармен үнсіз ойналады, бірте-бірте басқа аспаптар қосылып, күрт нүктеге жетеді. Бұл бөлім қайталанады. Мүйіздер мен кларнеттермен сенімді орындалған, үштік және екілік ырғақтары бар екінші тақырып – Эльгардың бірнеше жыл бұрын эскизін салған нұсқасы: ол дамытылып, глокеншпильге қосылған скрипкалар мен қолатындардың әсем әуендерімен аяқталады. Бастапқы стаккато тақырыбы қайта оралады, тыныш айналатын бас өткесімен аяқталады, ол трио бөліміне (А тоникалық мажор кілтінде) бастайды, ол ағаш аспаптарында (флейталар, гобойлар, кларнеттер және фаготтар) орындалған үш дыбыстың керемет қарапайым әуенінен тұрады, оған скрипкалар мен қолатындар нақты жауап береді. Бұл трио бөлімі қайталанады, ал марш шағын, керемет кодамен аяқталады, онда барабанның соққысы, А минорындағы жарқын аккорд, мүйіздермен қысқаша орындалады, содан кейін соңғы каденция келеді.
Арналу
Наурыз № 3 1904 жылдың қараша айында аяқталды және 1905 жылы жарияланды. Ол "Менің досым Айвор Аткинске" арналған. Ол алғаш рет 1905 жылдың 8 наурызында Лондонның Король залында композитордың жетекшілігімен орындалды.
Аспаптар
Құралдар: пикколо, 2 флейта, 2 гобой, английский рожок, 2 B кларинеті, B бас кларинеті, 3 фагот, контрафагот, 4 F мүйізі, 2 B трубасы, 2 B корнеті, 3 тромбон, туба, 3 тимпан, соққы аспаптары (тенор барабаны, тарам барабаны, бас барабаны және цимбалдар) және скрипкалар.
Сипаттама
Наурыз №3 басқа бөлімдерден бастапқы көңіл-күйімен ерекшеленеді, ол қасады түрде салтанатты. Ол төменгі кларнеттер, үш фагот және мүйіздермен (мелодия ноталары арасында барабан соққылары қосылған) басталатын қараңғы, тыныш жылдам маршпен басталады, содан кейін толық оркестрден күшті тақырып (алғашқы соққыларда тек мыс құбырлар) шығады. Қараңғы тақырып қайта пайда болады, содан кейін қайтадан батыл түрде басталады, одан кейін күрт аяқталады. Орталық бөлім жеңілдетілген струналық сүйемелдеумен соло кларнет орындайтын көңілді әуенмен басталады, одан кейін оркестрдің струналық аспаптары орындайтын Эльгардың тағы бір мәнерлі әуені орындалады. Барлық тақырыптар қайтадан пайда болады және соңғы бөлімде ол күрт аяқталады.
No 4 наурыз күні
Наурыз №4 саны да №1 сияқты көтеріңкі және салтанатты, орталық трио бөлімінде тағы бір маңызды мелодия бар.
Арналу
Наурыз № 4 1907 жылдың 7 маусымында аяқталды және «Досым, доктор Г. Робертсон Синклерге, Херефордқа» деп арналды. Ол алғаш рет 1907 жылдың 24 тамызында Лондонның Король залында композитордың жетекшілігімен орындалды.
Аспаптар
Құралдар: пикколо (үшінші флейтамен), 2 флейта, 2 гобой, английский рожок, 2 B кларинеті, B бас кларинеті, 2 фагот, контрафагот, 4 F мүйізі, 3 A трубасы, 3 тромбон, туба, 3 тимпан, соққы аспаптары (кішкене барабан, бас барабан және цимбалдар), 2 арфа және скрипкалар.
Тарих
Эльгар триосын "Король жолы" атты әнінде пайдаланды, бұл әнді ол әйелінің сөздеріне 1909 жылы Лондонның маңызды жаңа Kingsway көшесінің ашылуын мерекелеу үшін жазған. Екінші дүниежүзілік соғыста, №4 әніне де сөздер қосылды: А. П. Герберттің "Барлық адамдар бос болуы керек" деген тақырыппен басталатын патриоттық өлең "Азаттық әні" ретінде қолданылды. Принц Чарльз бен леди Диана Спенсердің тойында "Тантаналық марш" №4 шығу рәсімі үшін таңдалды. Диананың шапаны көтерілгенде және олар Елизавета II патшайымға бас иіп, сәлем бергенде, әннің бастапқы ноталары естіліп, олар Сент-Пол соборының дәлізінен шығып, портикке және күтіп тұрған көпшілікке қарай жүрді. №4 марш – III Чарльзтың тәж кию рәсіміндегі шығу музыкасының алғашқы бөлігі болды.
Сипаттама
Марштың алғашқы бөлігі негізінен әртүрлі формаларда қайталанатын екі тақты ырғақты тіркестерден және Марш №1-нің әйгілі "Үміт пен Даңқ Елі" триосы сияқты құрылған лирикалық триодан тұрады. Марштың алғашқы сегіз тақты толық оркестр орындайды, мелодияны виолалар мен жоғарғы үскірік аспаптары ойнатады. Екі арфа да бастаудан бастап ойнайды, ал виолончельдер, контрабастар және литавралар қарапайым бас үлгісін қосады. Бас кларнет, контрабас, тромбондар мен туба қайталау үшін "қосымша" күйде ұсталады, онда бірінші скрипкалар мелодияға виолалар қосылады. Алғашқы марш қайталанғанға дейін, сыбызғылардың шағын әшекейлерімен үзілген мыс фанфарлар естіледі. Ұзын үзілістен кейін, күшпен басталатын, бірақ тыныштайтын шағын бөлім триоға көшеді. Трио Марш №1-нің үлгісін қалайды, мелодия (C субдоминантында) кларнет, горн және скрипкалармен орындалады. Скрипкалар трионың мелодиясын өздері ойнай алатын ең төменгі нотадан – ашық G ішегінен бастайды, бұл бір нотаға ерекше "құлаққа жағымды дыбыс" береді, және олар дыбыстың реңі үшін сол ішекте G-ге дейінгі бөлімді ойнауға бағытталады, ал сүйемелдеу арфалар, төменгі ішектер мен фаготтардан жасалады. Күткендей, толық оркестр ұлы мелодияны қайталайды; ашылу марш бөлімі қайта орындалады; ұлы мелодия тағы бір рет, "негізгі" G мажор тонында қайталанады; және соңғы сөзді ашылу ырғақты үлгілерінің қайталануымен айтады. Марш тыңдаушыларды аяғына дейін дайындайды, бұл пойыздың стансаға кіруіне ұқсайды, скрипкалар, виолалар мен виолончельдер олардың ашық G ішегінің резонансты дыбысында аяқталады.
Арналу
Наурыз № 5 1930 жылы, басқаларынан әлдеқайда кейін жазылды және «Досым, доктор Перси С. Халлға, Херефордқа» деп арналды. Оның алғашқы қоғамдық орындалуы 1930 жылдың 20 қыркүйегінде Корольдік залда, сэр Генри Вуд басшылығымен өтті. Бірақ, одан екі күн бұрын Лондондағы Кингсвей залында, Элгардың өзінің нашар денсаулығына қарамастан, осы туындысы жазылған болатын.
Аспаптар
Құралдар: пикколо, 2 флейта, 2 гобой, английский рожок, 2 кларнет (B), бас кларнет (B), 2 фагот, контрафагот, 4 валторна (F), 3 труба (B), 3 тромбон, туба, тимпани (3), соққы аспаптары (кішкентай барабан, бас барабан және цимбалдар), және скрипкалар.
Сипаттама
Кіріспе жоқ, оның алғашқы эпизоды зор сеніммен ұзартылып, тікелей Трио бөліміне көшеді. Трио, оның бірінші симфониясының кіріспесіне ұқсас, тыныш басталады: тек қимылдаған бас партиясы мен әуен, сондай-ақ сол тональностьда (А). Әуен күткендей, қайтадан күшті айтылады, содан кейін дамытылады. Бастапқы бөлімнің қайталануы оркестрдің сол аспаптарын қолданады, бірақ бұл жолы төрт тактқа ғана мүмкіндігінше жұмсақ басталады, ал содан кейін жылдам крещендо оның бастапқыдағы рухын қайта жаңғыртады. Трио тақырыбының кең ауқымды қайталануынан бұрын, үй тональностьы C-де және Григтің «Тау патшасының залында» шығармасының соңына ұқсас жеңіске толы аяқталу бар.
Тарих
Эльгар алтыншы "Торжестволық марш" үшін эскиздер қалдырды, осы жинақтың соңғы туындысы болуы тиіс еді.
Перси М. Янгтың оркестрлік нұсқасы
1956 жылы Boosey & Co. No. 6 әскери маршын B мажор тонында жариялады, оны Перси М. Янг баптады және оркестрледі. Кіріспеде Янг Грэфтон отбасының (Эльгардың қызы Мей Грэфтонның) мұрасынан оған бірнеше қолжазбалар берілгенін айтады, соның ішінде 1924 жылдың наурызымен таңбаланған қысқа партитура және скрипка мен виолончельге арналған жеке партиялар. Эльгар оркестрлеу және мәнерлеуге қатысты егжей-тегжейлі нұсқаулар берген. Осы дереккөздерден Янг толық оркестр үшін, арфаны (бірақ орган емес) қоса 117 такт оркестрледі. Дегенмен, бұл көбінесе 1924 жылғы Британ империясы көрмесі үшін жазылған «Империя маршы», оның ішінде «Одақ әні» атты трио бөлімі де бар.
Антони Пэйн толықтырған нұсқасы
2005 жылы Элгардың эскиздерін Элгар Уилл Трасттың адвокаты ағылшын композиторы Энтони Пейнге бір жинақта жіберді. Сондай-ақ, 1997 жылғы тамыздағы «Музыкалық уақыттар» журналында Элгар сарапшысы Кристофер Кенттің «Жай-күйлі дәлелдер» атты мақаласы да қоса берілді, онда эскиздер түсіндірілген. Эскиздердегі бір идея композитор тарапынан «керемет» деп белгіленген. Кент Эльгардың композициялық ойлары мен уақыты сол кезде Үшінші симфония және «Испания ханымына» жұмсалғанын, ал марштің басты тақырыбы «көңілсіз» болғанын айтты. Пейн эскиздердің маршты аяқтау үшін жеткіліксіз екенін сезінді, бірақ Элгардың қолжазбасындағы үш беттік ноталар «P&C 6» деп белгіленген Корольдік шіркеу музыка мектебінің Коллес кітапханасында табылды. 2006 жылы ноталар мен эскиздер орындауға дайын нұсқаға айналдырылды. Пейн бағдарламалық жазбаларда «Элгар басқа ешбір «Салтанатты және маңызды» марштарында құрама және жұптық өлшемдерді осылай біріктірмейді» деп атап өтті. Пейн шығарманы бірінші «Салтанатты және маңызды» маршына қысқаша сілтеме жасап аяқтады. Пейннің нұсқасының әлемдік премьерасы 2006 жылғы 2 тамызда Корольдік Альберт залында BBC Proms кешінде Эндрю Дэвис басқаратын BBC Симфониялық оркестрімен өтті. Алғашқы жазуды Ричард Хикокс жетекшілік еткен Уэльс BBC Ұлттық оркестрі жасады.
Аспаптар
Құралдар: пикколо, 2 флейта, 2 гобой, английский рожок, 2 кларнет (B), бас кларнет (B), 2 фагот, контрафагот, 4 валторна (F), 3 труба (B), 3 тромбон, туба, тимпани (4), соққы аспаптары (кілегей барабан, ішекті барабан, бас барабан, қоңырау, глокеншпиль) және скрипкалар.
Қаулылар
Фортепиано соло үшін: алғашқы төрт маршты Адольф Шмид, ал 5-маршты Виктор Хели Хатчинсон өңдеген. Пианино дуэті үшін: 1-маршты Адольф Шмид ұйымдастырған. Орган үшін: 1-маршты Эдвин Х. Лемар, ал 4-маршты Г.Р. Синклер өңдеген. 1-ден 4-ке дейінгі марштардан әуендерді қамтитын аранжировка Диснейдің «Fantasia 2000» фильмінде Дональд пен Дейзи Ыдысқақтардың қатысуымен Нұхтың кемесі туралы оқиғаны қайта баяндау үшін пайдаланылды. Бұл нұсқаны Чикаго симфониялық оркестрі орындады, сопрано солисі Кэтлин Батлмен Чикаго симфониялық хорының хорлық сүйемелдеуімен бірге. Бұл жазбаны жүргізетін Джеймс Левин сегментті таныстырады, ал Микки, түпнұсқа фильмнің алдыңғы сегментін аяқтағаннан кейін, Дональдты іздеп, сегмент басталатынын еске салады.
Жазбалар
Эльгар дирижерлік еткен алғашқы жазба (тек 1-ші және 4-ші марштар) 1914 жылдың шілдесінде, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше апта бұрын жасалды. Бұл акустикалық жазба Граммофон компаниясы үшін түсірілді және H. M. V. лейблімен D179 нөміріндегі дискте жарық көрді.