Кіріспе

Эдвард Эльгардың музыкалық композициясы, Enigma Records жинақ альбомы.

Эдвард Эльгар өзінің «Variations on an Original Theme», Op. 36 шығармасын, көпшілікке «Энигма вариациялары» деп белгілі болған туындысын 1898 жылдың қазанынан 1899 жылдың ақпанына дейін жазды. Бұл – төртінші вариациядан тұратын оркестрлік туынды. Эльгар осы шығарманы «ішіндегі суреттердегі достарыма» арнап, әр вариацияны жақын таныстарының бірінің музыкалық эскизі ретінде бейнеледі (музыкалық криптограмманы қараңыз). Суреттегілердің арасында Эльгардың әйелі Элис, оның досы және баспагері Август Джейгер және өзі Эльгардың болды. 1911 жылғы қойылымның бағдарламалық түсіндірмесінде Эльгар былай деп жазды:

Өзінің тақырыбын «Энигма» деп атау арқылы Эльгар көптеген болжамдарға орын берді, бірақ оған нақты жауап табылмады. «Энигманың» құрамында жасырын әуен бар деген сенім кең таралған. 1899 жылы Лондондағы тұңғыш қойылымнан кейін «Вариациялар» бірден танымал болды және Эльгардың халықаралық беделін бекітті.

Тарих

Эльгар 1898 жылғы 21 қазан күні кешке, шаршаған сабақтан кейін фортепианоға отырғанын айтты. Ол ойнаған мелодия әйелінің назарын аударды, содан кейін ол әйелiнiң назарына түскен мелодияға өзінің кейбір достарының мінезін көрсететін стильдерде импровизация жасауды бастады. Осы импровизациялар кеңейтіліп, оркестрленгеннен кейін «Энигма вариациялары» аталды. Эльгар Артур Салливан мен Хьюберт Парриді бейнелейтін вариацияларды қосуды ойлады, бірақ олардың музыкалық стильдерін пастишсіз сіңіре алмады және осы идеядан бас тартты. Бұл шығарма 1899 жылғы 18 ақпанда аяқталды және Novello & Co. баспасында жарияланды. Ол алғаш рет 1899 жылғы 19 маусымда Лондондағы Сент-Джеймс залында Ханс Рихтердің дирижерлігімен орындалды. Сыншылар бастапқыда осы шығарманың құпиялылығына ашушар болды, бірақ көпшілігі оның мазмұнына, құрылымына және оркестрлеуіне жоғары баға берді. Кейін Эльгар соңғы вариацияны қайта қарастырып, 96 жаңа такт және орган бөлімін қосты. Бүгін көбінесе орындалатын жаңа нұсқа алғаш рет 1899 жылғы 13 қыркүйекте Уорстердегі үш хор фестивалінде Эльгардың дирижерлігімен таныстырылды. Еуропалық премьера 1901 жылғы 7 ақпанда Германияның Дюссельдорф қаласында Юлиус Бутс (сол жылы желтоқсанда «Геронтийдің арманының» еуропалық премьерасын да өткізген) жетекшілігімен өтті. Бұл шығарма тез арада көптеген халықаралық сахналарда орындалды, 1904 жылы Александр Глазунов пен Николай Римский-Корсаковтың ризашылығын тудырған Санкт-Петербургтен бастап, 1910 жылы Густав Малер дирижерлік еткен Нью-Йоркке дейін.

Оркестрлеу

Бұл шығарма 2 флейтадан (біреуі пикколоны екілендіреді), 2 гобой, 2 B кларинеті, 2 фагот, контрафагот, 4 F гарны, 3 F трубасы, 3 тромбон, туба, тимпани, барабан, үшбұрыш, бас барабан, тарелка, орган (ad lib) және скрипкалар тобы үшін жазылған.

Құрылымы

Бұл тақырып 14 вариациямен жалғасады. Вариациялар тақырыптың мелодиялық, гармониялық және ритмикалық элементтерінен туындайды, ал кеңейтілген он төртінші вариация әсем финалды құрайды. Эльгар шығарманы "ішіндегі достарыма" арнады және әр вариацияның басында бейнеленген досының әріптері, аты немесе лақап аты көрсетілген. Сол замандағы суретшілердің салған портреттері сияқты, Эльгардың музыкалық портреттері де екі деңгейде бейнеленген. Әр бөлім субъектінің мінез-құлқының жалпы көрінісін береді. Сонымен қатар, олардың көптегені күлкі, сөйлеу әдеті немесе есте қаларлық әңгіме сияқты нақты ерекшелік немесе оқиғаға сілтеме жасайды. Шығарманың бөлімдері төменде көрсетілген.

I вариациясы (L'istesso tempo) "C.A.E".

Кэролайн Элис Элгар, Элгардың әйелі. Вариация төрт ноталық мелодиялық фрагментті қайталайды, оны Элгар үйге келгенде әйеліне үнсіз сыбырлаған дегенді айтады. Элис қайтыс болғаннан кейін Элгар былай деп жазды: «Бұл вариация – тақырыптың романтикалық және нәзік қосымшалармен ұзартылуы; С. А. Э.-ні білгендер оның өмірі романтикалық және нәзік шабыттанған екенін түсінетін болады». (Бұл жазбаларда Элгардың сөздері оның өлімінен кейін жарық көрген «My Friends Pictured Within» басылымынан алынған, ол Aeolian Company компаниясының 1929 жылғы «Вариациялар» pianola роликтерінің басылымына берген түсіндірмелеріне негізделген.)

ІІ вариация (Allegro) "H.D.S.P".

Хью Дэвид Стюарт Пауэлл. Эльгар былай деп жазды: "Хью Дэвид Стюарт Пауэлл – белгілі бір әуесқой пианист және камералық музыканы тамаша орындайтын музыкант. Ол көп жылдар бойы Б. Г. Н. (виолончель) және композитор (скрипка) екеуімен бірге осы музыканы орындады. Оның ойнауды бастамас бұрын пернелермен жүргізетін ерекше диатоникалық ойыны осы жерде сегіздік ноталар арқылы әзілде бейнеленген; олар токкатаны еске түсіруі керек, бірақ Х. Д. С. П.-қа ұнамайтын хроматикалық түрде."

III вариация (Алегретто) "Р.Б.Т".

Ричард Бакстер Тауншенд, Оксфорд профессоры және "Тендерфут" кітаптар сериясының авторы; Вариация IV-де суреттелген В. М. Б.-нің туысы. Бұл вариация R. B. T-нің әуесқойлық театрлық қойылымдардағы қарт адам бейнесін сомдауына сілтеме жасайды – дауысы кейде төменгі регистрден "сопрано" тембріне көтеріліп кететін.

IV вариация (Allegro di molto) "W.M.B".

Уильям Мит Бейкер, Глостерширдегі Хасфилдтің сквайры және Фентон, Стоук-он-Тренттегі бірнеше қоғамдық ғимараттардың меценаты, III вариацияда суреттелген Р. Б. Т.-нің қайнағасы және X вариациясында Дора Пеннидің (әкесінің қайын) туысы. Ол "өзін біршама жарықтанды". Бұл вариациялардың ең қысқасы.

V (Moderato) "R.P.A". нұсқасы

Ричард Пенроуз Арнольд, ақын Мэтью Арнольдтың ұлы және әуесқой пианист. Бұл өзгеру келесі бөлімге үзіліссіз жалғасады.

VI (Андантино) "Изобель" түрленуі

Изабель Фитон, Эльгардың альт оқушысы. Эльгар түсіндірді: "Байқауға болады, туындының алғашқы тактысы, вариациялардың барлығында қолданылатын фраза, ішектерді қиыстыруға арналған «жаттығу» – жаңа бастаушылар үшін қиындық; осының үстіне ойлы және бір сәтте романтикалық үрдіс салынған".

VII (Престо) "Тройта" түрленуі

Артур Тройт Гриффит, Малверн сәулетшісі және Эльгардың ең берік достарының бірі. Уақыт өлшемімен белгіленген вариация оның фортепианодағы ынтасымен шақырылған нашар шеберлігін күлкілі түрде бейнелейді. Бұл сондай-ақ Гриффит пен Эльгар серуендеп жүргенде кездескен дауылға қатысты болуы мүмкін. Екеуі Уинифред пен Флоренс Норберидің үйіне (Шерридж, Ли Синтон, Малверн жанында) паналады, келесі вариация осы үй туралы айтады.

VIII (Аллегретто) "W.N". өзгерісі

Уинифред Норбери, Вурчестер филармониялық қоғамының хатшыларының бірі. "Шындығында, он сегізінші ғасырға тән үйден шабыттандырылған. Әйелдердің әдемі мінез-құлқы салмақты түрде көрсетілген. W. N. отбасының өзге мүшелеріне қарағанда музыкаға жақын болды, ал оның әріптері партитураның басында тұр; осы позицияны негіздеу үшін оның ерекше күлкісінің ишарасы берілген." Бұл вариация келесі вариациямен бірінші скрипкалардың ұстап тұрған бір нотасы арқылы байланыстырылған.

IX вариациясы (Адагио) "Нимрод"

Әннің атауы лондондық Novello & Co. баспасында музыка редакторы болып жұмыс істеген Август Джейгерге қатысты. Ол Эльгардың жақын досы болды, оған пайдалы кеңестер берді, бірақ сонымен қатар қатал сын айтты, бұл Эльгар үшін өте құнды болды. Кейіннен Эльгар, Жагердің оны суретші ретінде қолдағанын және қиындықтарға қарамастан шығарма жазуын жалғастыруға ынталандырғанын айтты. Нимрод Ескі өсиетте "Құдай алдында қуатты аңшы" деп сипатталған, ал "Ягер" (немесе "Jaeger" деп те жазылуы мүмкін) неміс тілінде "аңшы" дегенді білдіреді. 1904 жылы Эльгар Дора Пенниге ("Дорабелла") бұл вариацияның шын мәнінде портрет емес, "бір оқиғаның хикаясы" екенін айтты. Бірде Эльгар өте депрессияға түсіп, барлығын тастап, музыка жазуды тоқтатуды ойлағанда, Жагер оны зияраттап, шығармашылықты жалғастыруға шақырды. Ол Людвиг ван Бетховенді мысалға келтірді, оның көптеген уайымы болғанымен, одан да әдемі музыка жазды. "Осылай істеуің керек", - деді Жагер, және Бетховеннің фортепианолық сонатасының екінші бөлімінің тақырыбын орындады, 8-ші "Патетикалық" соната. Эльгар Дораға "Нимродтың" басындағы ноталар осы тақырыпты еске түсіру үшін жасалғанын айтты. "Басында сезіп тұрсың ба? Тек меңзеу ғана, цитата емес". Бұл вариация өздігінен танымал болды және кейде британдық жерлеу рәсімдерінде, естелік шараларында және басқа да салтанатты жағдайларда қолданылады. Ол әрқашан Лондонның Уайтхолл қаласындағы Елтаңба алдында өтетін Ұлттық естелік күнінде орындалады. Сондай-ақ, 1997 жылы Гонконгтың тапсырылуы кезінде, 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының ашылу салтанатында және 2022 жылғы BBC Proms кезінде, королева Елизавета II қаза болғандықтан маусым қысқартылғаннан кейін де орындалды. "Нимрод" вариациясы 2013 жылдың маусым айында Грекия Ұлттық оркестрінің телеарнада көрсетілген концертінде орындалған соңғы оркестрлік туынды болды (ұлттық әнұраннан бұрын), ал 75 жылдық афиналық ансамбль телебағдарламаларға қаржыны қысқарту салдарынан таратылды. Бұл шығарманың бейімделуі 2017 жылғы "Дюнкерк" фильмінің соңында Ханс Циммердің музыкасында пайда болады.

Х вариациясы (Интермеццо: Аллегретто) "Дорабелла"

Дора Пенни, кекештенгені аспаптар тобымен әдепті түрде пародияланған дос. Дора, кейін Ричард Пауэллдың әйелі, пастор (кейіннен канон) Альфред Пеннидің қызы болды. Оның анасы – IV вариацияның нысаны Уильям Мит Бейкердің қарындасы. Ол Эльгардың тағы бір сырына, атап айтқанда, Дорабелла шифрына ие болды. Ол өзінің «Эдвард Элгар, вариация естеліктері» кітабының екі тарауында «Ішінде бейнеленген достар» және «Жұмбақ» туралы айтты. Бұл вариацияда жеке виолаға арналған мелодия бар.

XI вариация (Allegro di molto) "G.R.S".

Джордж Робертсон Синклер, Херефорд соборының белсенді органшысы. Елгардың айтуынша: "Дегенмен, бұл вариация органдармен немесе соборлармен, тікелей G. R. S. есімді адаммен де байланысты емес. Бастапқы бірнеше такт оның үлкен бульдогы, Данның (жақсы таныс тұлға) крутой жартастың бойымен Уай өзеніне құлауынан (1-такті) шабыттанды; өзен ағысына қарсы жүзіп, жағаға шығуға орын іздеуінен (2- және 3-тактілер) және жағаға шыққандағы қуанышпен ұлығатын қабылдауынан (5-тактінің екінші жартысы) туды. G. R. S. «Осыны музыкаға түсір» деді. Мен де солай жасадым, міне, осы жерде."

XII (Анданте) "Б.Г.Н".

Базиль Джордж Невинсон, Эльгармен камералық музыка ойнаған шебер әуесқой виолончельші. Бұл вариацияны соло виолончель кіріспесімен ашады және қорытындылайды. Бұл түрлендіру кездірмей келесі вариацияға өтеді.

XIII вариация (романса: Moderato) " * * * "

Мүмкін, Мальверн маңындағы Мадресфилд сарайының леди Мэри Лайгон, жергілікті музыка фестивалінің демеушісі. "Жұлдызшалар, композиция жазылған кезде теңіз сапарында болған әйелдің атын алмастырады. Барабандардың үні алыстан естілетін лайнердің қозғалтқыштарының соққысын еске түсіреді, ал оның үстінде кларнет Мендельсонның «Тынық теңіз және сәтті сапар» шығармасынан бір сөзді қайталайды". Егер бұл Мэри болса, Элгар 13 санына байланысты ырым-жырымдарға орай оның әріптерін жасырған болуы мүмкін, немесе ол жергілікті белгілі тұлғаның атын күшті эмоционалдық күшке ие музыкамен байланыстыруға ұялдырған шығар. Бұл вариацияның мұңды көңіл-күйге толы атмосферасы және «Romanza» деген қосымша атауы басқа бір әйелге жасалған құпия құрметтің белгісі екенін көрсететін сенімді дәлелдер бар. Осы орайда ең көп айтылатын есім – 1884 жылы Элгармен келісімін үзген, содан кейін Жаңа Зеландияға бағыт алған кемеде өмірінен біржола кетіп қалған Хелен Уивер.

XIV вариациясы (Финал: Аллегро) "ЭДУ"

Елгардың өзі, әйелі оны неміс тіліндегі Эдуардтан шыққан Эду деп лақаптайтын. Екі вариациядағы тақырыптар қайталанады: "Нимрод" және "С.А.Е.", бұл Ягер мен Эльгардың әйелі Алисаға сілтеме, "композитордың өмірі мен өнеріне зор ықпал еткен екі тұлға", - деп 1927 жылы жазған Эльгар. Эльгар осы сілтемелерді "шығарманың ниетімен толық сәйкес келеді" деп атады. Бұл вариацияның бастапқы нұсқасы қазіргі орындалатын нұсқадан шамамен 100 такт қысқа. 1899 жылдың шілдесінде, түпнұсқа аяқталғаннан кейін бір ай өткен соң, Ягер Эльгарды вариацияны сәл ұзартуға көндірді. Біраз инабаттан кейін Эльгар келісіп, орган партиясын да қосты. Жаңа нұсқа алғаш рет 1899 жылдың 13 қыркүйегінде Уорчестердегі үш хор фестивалінде Эльгардың өзі дирижерлік етіп орындалды.

Қарсылық

Бұл санаттағы шешімдер белгілі бір әуенді ұсынады, ол (ұсынушының пікірінше) Вариациялардың тақырыбына қарсы әуен болып табылады. 1934 жылы Элгар қайтыс болғаннан кейін Ричард Пауэлл (Дорабелланың күйеуі) «Олд Ланг Сине» әуенін контрмелодия ретінде ұсынған шешімді жариялады. Бұл теорияны Роджер Фиске, Эрик Самс және Дерек Хадсон дамытты. Алайда, Элгардың өзі «Олд Ланг Сине жарамайды» деген жазба қалдырған. Эрнест Томлинсон 1976 жылы бұл идеяны қайта жаңғыртты, өзінің «дәлелін» «Олд Ланг Сине» вариациялары түрінде ұсынды. 1939 жылы жарық көрген «Энигма» шешімдерін қарап шыққан Эрнест Ньюман қажетті музыкалық деңгейге жеткен бірде-бір шешімді анықтамады. 1953 жылы американдық «The Saturday Review» журналы ұйымдастырған сайыстан бір ұсыныс – Моцарттың «Così fan tutte» операсынан алынған «Una bella serenata» ариясы (минорлық күйге көшірілген) ұсынылды. 1993 жылы Брайан Троуэлл Эльгардың тақырыпты Ми минорында ойлап тапқанын болжап, қайталама жартылай E нотасының октавалық еселенген түрін ұсынды – Эльгардың қолтаңбасы ретінде кейде қолданатын тәсіл. 1999 жылы Джулиан Раштон «Үй, тәтті үй», «Лох-Ломонд», Брамстың төртінші симфониясынан алынған тақырып, Эльгардың «Өмірдің жарығы» ораториясынан алынған медитация және «Құдай патшаны сақтасын» әуендерімен контрапункттерге негізделген шешімдерді қарастырды. Соңғысы – 1924 жылғы Тройт Гриффиттің ұсынысы, оны Элгар «Әрине жоқ, бірақ ол өте танымал, сондықтан ешкім таппады» деген сөздермен жоққа шығарды. Мартин Лютердің «Ein feste Burg» әнін шешім ретінде ұсынды, ол кейіннен «анаграммалар, криптография, ақын Лонгфеллоу, композитор Мендельсон, Туриннің Киелі шапаны және Исаның қоян ойынының түбінде жатыр, олардың барлығын ол музыкада жасырылған деп санайды» деп сипатталды. 2021 жылы архитектуралық акустик Закерри Белангер Эльгардың «Дәмәскей гүліндей» әнін шешім ретінде ұсынды, ол әнде сипатталған он төрт өлім он төрт вариациямен сәйкес келеді деп мәлімдеді. Беланжер бұл тұжырымға Эльгардың Дорабелла шифрын шешу кезінде келді, ол шифрдың символдарынан жиналған раушанды пішіндегі кілт бар деп санайды. Соңғы жылдары осыған ұқсас бірнеше шешімдер жарияланды. Келесі үш мысалда контрапункттер «Энигма» тақырыбының және ұсынылған «үлкен тақырыптың» толық нұсқаларын қамтиды, ал байланысты мәтіндердің «қараңғы» түсініктемелері бар. Өзгерістер туралы кітабында Патрик Тернер балалар әнінің минорлық нұсқасы бар контрапунктке негізделген шешімді ұсынды. Клайв МакКлелланд Сабин Баринг Гулдтың «Now the Day Is Over» әнұраны үшін (осы да минорға көшірілген) контрапункт ұсынды. Таллистің каноны, «Сен үшін даңқ, Құдайым, бүгін түнде» әнұранының әні, «Энигманы» жұмбақ каноны ретінде түсіндіретін шешімдегі кантус фирмус ретінде көрінеді. Бұл оқу Эльгардың тақырыптың эскизіне жазған түсініктемелерінің арасында кездесетін «фуга үшін» деген сөздермен ұсынылады. 2007 жылы Ханс Вестгест тағы бір теорияны жариялады. Ол шығарманың нағыз тақырыбы тек тоғыз нотадан тұрады деп айтқан: G–E–A–F–B–F–F–A–G. Бұл тақырыптың ырғағы (уақыт бойынша, әр тактаның бірінші соққысында тынығып тұру) Эдвард Эльгардың өз атының ырғағына негізделген («Эдвард Эльгар»: қысқа қысқа ұзақ ұзақ, содан кейін кері ұзақ ұзақ қысқа қысқа және соңғы нота). Эльгар бұл қысқа «Эльгар тақырыбын» шығарманың жасырын «негізгі тақырыбының» басына қарсы әуен ретінде құрастырды, яғни Бетховеннің «Pathétique» сонатасының баяу бөлімінің тақырыбы, бұл әуен шынымен де «үлкен» және «жақсы танымал». Екі тақырып біріктірілгенде Бетховен тақырыбының әр нотасына (бірінші бөлігінде) кейін Эльгар тақырыбындағы сол нота келеді. Сонымен, музыка тұрғысынан Элгар Бетховеннің «артынан» жақын жүреді, өйткені Ягер оған бұйырған (жоғарыда қараңыз, Var. IX) және осылайша, күшті, оптимистік финалда суретші бастаудан бастап кіші мелодияда білдірілген қайғысы мен жалғыздығына жеңіске жетеді. Бүкіл шығарма осы «Эльгар тақырыбына» негізделген, онда Бетховен тақырыбы жасырылған (және соңғысы «барлық жиынтықты басып өтеді, бірақ ойнатылмайды»). Дора Пенни жұмбақты шеше алмады. Элгар оның: «Мен таңғалдым. Мен оны сіз ғана білетін боласыз деп ойладым» дегенін күткен. Тіпті кейіннен ол Элгардың өзіне Бетховен оқиғасы мен Ягер / Нимрод вариациясы артындағы Патетика тақырыбы туралы жеке айтып бергеніне қарамастан (жоғарыда қараңыз, Var. IX) себебі ол осы және жұмбақ арасындағы байланысты көрмейді.

Басқа музыкалық тақырыптар

Егер Роберт Джон Баклидің тақырыпқа қатысты «танымал мелодияға қарсы нүкте» (Эльгардың өзі 1900 жылы Ф. Г. Эдвардсқа айтқан сөздерімен расталған) деген пікірі назардан тыс қалса немесе ескерілмесе, бұл танымал тақырыптармен байланыстың басқа түрлерін қарастыруға мүмкіндік береді. Осы санаттағы «Saturday Review» бәйгесіне ұсынылғандар: Пурселльдің «Дидо мен Эней» операсынан «Жерге жатқанда», Бахтың «H миноры» миссасынан «Agnus Dei», «Iolanthe» операсынан «Ешкім бізді айырмас», Бетховеннің «Pathétique» сонатасының баяу бөлімінен алынған тақырыптар. Эльгардың өзі Бетховен тақырыбының IX вариацияда еске түсірілгенін айтқан. 1985 жылы Маршалл Портной «Энигманың» кілті – Бахтың «Фуга өнері» екенін болжады. Осы шығарманың XIV контрапунктісінде BACH мотиві (ағылшын нотациясында B–A–C–B) бар, Портной пікірінше, ол Вариацияларда да кездеседі. Сонымен қатар, «Фуга өнері» бір тақырыпта 14 жеке фугадан тұрады (сияқты «Энигма» вариациялары да бір тақырыпта 14 вариация), Бах 14-ші фугада «B A C H» деп қол қойған (Эльгар 14-ші вариацияда «EDU» деп қол қойған), сондай-ақ басқа да меңзеулер бар. Теодор ван Хоутен 1975 жылы «Rule, Britannia!» әнін жасырылған мелодия деп ұсынды, себебі оның бір фразасы «Энигма» тақырыбының бастауымен ұқсас. Осы фразаға орындалатын сөз – үш рет қайталанған «ешқашан» – Эльгардың бағдарламалық ескертпесінде екі рет кездеседі, ал пенни монетасындағы Британия бейнесі Дора Пеннимен байланысты. Бұл гипотезаның сенімділігі Эльгардың өзі қолдаған хабарламадан күшейді. Эд Ньютон Рекс «Энигма» тақырыбын Перголезидің «Stabat Mater» шығармасына қойып, нақты контрапункттік байланысты көрсетті. Ол тақырыптың бар музыканың үстіне жазылуы – тақырыпты жасаудың логикалық жолы екенін, сондықтан осы тәсіл «Энигманы» шешуге қолданылуы керек деп мәлімдеді. Сондай-ақ, «Stabat Mater» негізіндегі бөлікті қоршап тұрған қос сызықты атап өту қажет. Эльгардың тақырыбымен мелодиялық немесе гармониялық байланысы бар деп ұсынылған басқа да әндерге Шопеннің G минорындағы ноктюрні, Джон Данстаблдің «Ave Maris Stella», Стэнфордтың реквиемінен «Benedictus», «Pop Goes the Weasel», Брамстың «Төрт солистік ән», Уильям Бойстың «Heart of Oak» (минорға транспозицияланған), «Dies irae» псалмы және Гуноның «Calvary маршы» кіреді.

Музыкалық емес тақырыптар

Иан Паррот Эльгар туралы кітабында «қара сөздің» және мүмкін бүкіл «Энигманың» библиялық түбірі бар екенін жазды, 1 Коринфтерге 13:12, ол Авторизацияланған нұсқада былай делінген: «Себебі қазір мынадай көріп тұрмыз: көлеңкелі түрде, айна арқылы; ал сонда бетке бет қараймыз. Қазір мен ішінара білемін, бірақ сонда менің білуім де, менің танылғандығым да толық болады». Бұл – апостол Пауылдың махаббат туралы жазған еңбегінен алынған. Эльгар діншіл римдік католик болған және 1899 жылдың 12 ақпанында, Вариациялар аяқталуға сегіз күн қалғанда, осы аят оқылған қасиетті миссаға қатысқан. Эдмунд Грин «үлкен тақырыптың» Шекспирдің алпыс алтыншы сонеті екенін, ал «Энигма» сөзі сонеттердегі Қара әйелдің нақты есімін білдіретінін айтты. Эндрю Муди жасырын мелодия идеясына күмән келтіріп, Эльгардың қызы Карис есіміне негіделген шифрды пайдаланып «Энигма» тақырыбын құрастырғанын болжады. 2010 жылы Чарльз бен Мэтью Санта жұмбақтың 1897 жылы Индиана штатының өкілдер палатасының пи санын заңмен бекітуге жасаған сәтсіз әрекетіне байланысты пи санына негізделгенін дәлелдеді. Эльгар осы қызықты оқиғаға байланысты пи санына үш сілтемесі бар түпнұсқа мелодия жасады. Алғашқы төрт нота – 3–1–4–2, ондық пи, ал бөлшек пи алғашқы 11 нотадан кейін келетін «жетінің екі тамшысында» жасырылған, яғни 2/7 × 11 = 22/7, бөлшек пи. Оның «қара сөздері» алғашқы 24 нотадан (барлығы қара ноталар) кейін түсіндірілмеген қос сызықпен белгіленген: «Пайда пісірілген жиырма төрт қара қарға». Өмірінің соңына жақында Эльгар вариациялар туралы үш сөйлем жазды, және әр сөйлемде пи санына сілтеме бар. Кейбір жазушылар «үлкен тақырыптың» достық екенін, немесе Эльгардың тұлғасының бір қыры екенін, немесе «Энигманың» мазмұны жоқ жеке әзіл екенін айтады. Инспектор Марк Питт жақында (Sunday Telegraph хабарлағандай) үлкен тақырыптың «Prudentia» екенін ұсынды, ол өз кезегінде вариациялар атауларының бас әріптерімен байланысты, содан кейін «Энигма» вариацияларының негізгі тақырыбын құрайды.

Кейінгі тарихы

Эльгар өзінің көптеген шығармаларын, соның ішінде "Нимродты" (Variation IX) 1912 жылғы "Музыка жасаушылар" атты хорлық шығармасында пайдаланды. 1912 жылы 24 мамырда Эльгар "Титаник" апатынан қаза тапқан музыканттардың отбасыларына көмек көрсету мақсатындағы естелік концертте "Вариациялар" орындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германия кеңінен қолданған "Энигма" машинасы Эльгардың "Энигма вариацияларынан" ат алған деген болжам бар. Фредерик Эштонның "Энигма вариациялары" (Ішіндегі достарым бейнеленген) балеті Эльгардың музыкасына қойылған, бірақ финалда Джон Ланчбери қолжазбасынан көшірілген Эльгардың бастапқы қысқа аяқталуы қолданылады. Балетте достары мен Эльгар премьераны жүргізу туралы Рихтердің шешімін күтіп отырған сәт бейнеленген. Балеттің тұңғыш көрсетілімі 1968 жылы 25 қазанда Лондонның Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрында өтті. 1974 жылғы танымал "Пенданың шұңқыры" телеспектаклісінде жас басты кейіпкерге Енигманың "шешімін" құлақтандырып айтқан қарт Эльгардың көрінісі бар, бұл оның бетінде таңқалыс тудырады. Энигманың шешімі Питер Саттонның 2007 жылғы "Элгар мен Алиса" пьесасында да кездеседі. Эльгар, егер "Вариациялар" балет болса, "Энигма" "жамылған биші" арқылы бейнеленуі керек деп ұсынды. Эльгардың сөзіне қарағанда, Энигма, вариациялар сияқты, "дос" бейнесін көрсетеді. Оның "жамылған" деген сөзді қолдануы оның әйел тұлға болғанын көрсетеді. "Энигма вариациялары" француз драматургы Эрик Эммануэль Шмиттің 1996 жылғы "Variations Énigmatiques" атты диалог түріндегі драмасына шабыттандырды. 2017 жылғы "Дюнкерк" фильмінде Эльгардың IX вариациясы ("Нимрод") бейімделген түрде қолданылды, саундтректе оның шабытының құрметіне "Variation 15" деп аталды.

Жазбалар

Эльгардың 1924 жылы акустикалық процесс арқылы жасаған алғашқы жазбасынан бері «Вариациялар» туындысының алпыстан астам жазбасы жасалған. Эльгар 1926 жылы HMV лейбліндегі алғашқы электрлік жазбасы үшін Корольдік Альберт Холл оркестрін өзі дирижерлік еткен. Бұл жазба компакт-диск үшін қайта жаңартылды; EMI CD-де ол композитор дирижерлік еткен Ехуди Менухинмен бірге орындалған Эльгардың скрипка концертімен біріктірілген. Алпыс жыл өткен соң Менухин Джулиан Ллойд Вебермен бірге виолончель концертіне қосымша ретінде Philips үшін «Вариациялар» туындысын Корольдік филармониялық оркестрімен дирижерлік етті. Бұл туындыны жазған басқа дирижерлердің қатарында Артуро Тосканини, сэр Джон Барбиролли, Даниэль Баренбойм, сэр Георг Солти, Леонард Бернштейн, Джузеппе Синополи, Леопольд Стоковски, Юджин Орманди, Пьер Монте, Уильям Штайнберг және Андре Превин, сондай-ақ сэр Генри Вуд пен сэр Адриан Болттан бастап сэр Саймон Ретлге дейінгі көрнекті ағылшын дирижерлері бар.