Кіріспе

Умайя ибн Халаф (أمية ابن خلف) (өлген 13 наурыз 624) – араб құл иесі және VII ғасырдағы Курайш тайпасының Бану Жума руының басшысы. Ол Мұхаммед басқарған мұсылмандарға қарсы басты қарсыластардың бірі болды. Умайя ең әйгілісі Исламды қабылдағандықтан азапталған Билал ибн Раббаның құл иесі ретінде танымал, кейін ол бірінші муаззин болды.

Отбасы

Умайя ибн Халаф – Халаф ибн Хабиб ибн Вахб ибн Худафа ибн Джуманың ұлы, Убай ибн Халафтың бауыры. Ол үш рет үйленді: Сафия бинт Ма'мар ибн Хабибтен Сафван, Ахия және Салама деген ұлдары болды. Карима бинт Ма'мар ибн Хабибтен Валид (Бадр шайқасында қаза тапқан), Рабиа, Муслим, Мабад және Масуд деген ұлдары болды. Ал Лейла бинт Хабиб әл-Тәмимиядан (Тамим тайпасынан) әл-Тауама бинт Умайя есімді қызы дүниеге келді.

Исламға қарсылық

Умайя Меккедегі пұтқа табынушылық рәсімдеріне қатысып, Қағба алаңында хош иіс таратты. Мұхаммед бұтқа табынуға қарсы уағыз айта бастағаннан кейін, Умайя жаңа ілімге бекем қарсылас болды. Ол Мұхаммедті жамандап, өсек айтты. Осы туралы Алла Тағала «Хумаза» сүресін түсірді: «Жала жапқанға, кемсіткенге уай!» Ол құлы Билал ибн Рабанды ислам қабылдағандығы үшін қинауға салды. Ол Билалды ыстық шөл құмына жатқызды және кеудесіне ауыр тас қойып, басып тұрды. Билал исламнан бас тартпағанда, ауыр адам тасқа секіруге тиіс еді. Билал қайта-қайта: «Ахад! Ахад!» (Бір Құдай! Бір Құдай!) деп айтты.

Абдул Рахманмен достық

Уммаяның Әбду Амр есімді өте жақын және қадірлі досы болды. Абду Амр ислам дінін қабылдағанда олардың достығына керіс тиді. Абду Амр өзінің атын Әбд әл-Рахман деп өзгертіп, кейін Мединеге көшіп кетті. Бұл ғана емес, сонымен қатар Уммаяның қынжылуы мен ренішіне орай, Абду Амр өз қарындасын бұрын Уммаяның құлы болған қара нәсілді Білал ибн Рабға үйлендірді. Бұл оқиғалардың бәрі қайғы мен күйзеліс тудырды, бірақ сол кездегі тайпалық қоғамда балалық шақтан бергі достық байланыстары өте мықты және ұзақ сақталатын болды. Уммая ескі досына деген махаббаты мен міндетін сақтап қалды, және ол да осы сезіммен жауап берді. Осы достықтарының арқасында екі дос жазбаша келісім жасасты, онда Әбд әл-Рахман Уммаяның Мединедегі мүлкін және отбасын қорғауға, ал Уммая Әбд әл-Рахманның Меккедегі мүлкін және отбасын қорғауға міндеттенді. Құжатты жасай отырып, Әбд әл-Рахман жаңа (исламдық) атымен аталғанда, Уммая "Мен Ар-Рахманды танымаймын" деп қарсылық білдіріп, "Әбду Амр" деген исламға дейінгі есімін қолдануды сұрады. Бұл олардың бір-біріне деген махаббатының өзара сыйға тартуын көрсететін тағы бір дәлел болды, сол үшін Әбд әл-Рахман оған келісіп, құжатта "Әбду Амр" деп аталды.

Садпен достық

Умайя Сад ибн Муадхтың да жақсы досы болды. Умайя Сирияға жол тартқанда Мәдинада Садтың үйінде тұратын, ал Сад Меккеде болғанда Умайяның үйінде тұратын. Бадр шайқасынан бұрын Сад бір рет Умайямен бірге үмра жасау үшін Меккеге барды, сол кезде олар Әбу Жахлға кездесті. Олар пікір таластырып, дау қызығанда Сад Әбу Жахлға Сирияға қарайтын Мекке сауда жолын тоқтатумен қорқытты және Умайяға Мұхаммедтің өміріне қауіп төндіргенін хабарлады.

Бадр шайқасы

Бадр шайқасына дейін Умайяға балалық шағындағы досы Сад келіп, ол мұсылман болып, Мединеге көшіп, Мұхаммедке жақын болды. Сад Меккеге «кіші» қажылық – умра үшін келген еді, сонымен қатар Умайяны ескерту үшін де келді. Сад Умайяға Мұхаммедтің оған деген жаман ниетін, оның өмірінің Мұхаммедті қоса алғанда, мұсылмандардан қауіпте екенін және егер олардың қолына түссе, Мұхаммедтен немесе мұсылмандардан ешқандай мейірім күтпеу керектігін анық айтты. Осы аділдік пен жаман ниеттің себебі – Умайяның бұрынғы құлы Билал еді, ол қазір Мұхаммедтің сүйіктісіне айналған, ал Умайя оны азаттыққа дейін қатты азаптапты. 624 жылдың наурыз айында Меккеліктер Сириядан Әбу Суфян ибн Харб басқарған керуенге қауіп төндірген мұсылман әскерлеріне қарсы тұруға шешім қабылдады. Әбу Жаһил: «Барып, керуеніңізді қорғаңыз!» – деп айтып, соғысқа халықты шақырды. Садтың ескертуін естігеннен кейін, Умайя Меккеден кетуге құлшынбады, бірақ Әбу Жаһил оған: «Әбу Сафван! Егер халық сені артта қалғандай көрсе, олар да сенімен бірге қалады», – деді. Әбу Жаһил оны талап етіп, Умайя: «Егер сен мені ойымды өзгертуге мәжбүр еттің, онда Меккедегі ең жақсы түйені сатып алам», – деді. Умайя әйеліне: «Умм Сафван, саяхатқа қажетті заттарды дайында», – деді. Ол оған: «Әбу Сафван! Ятрибтен келген бауырыңның айтқанын ұмыттың ба?» – деді. Ол: «Жоқ, бірақ мен олармен тек аз ғана уақытқа баруға дайынмын», – деді. Мұсылмандармен шайқасқа бара жатқанда Умайя қай жерге де түйесін байлап, әрдайым сақ болып жүрді. Әбу Суфян керуен аман екенін Меккелік әскерге хабарлағанмен, олар мұсылман әскерлеріне қарсы шабуыл жасауды жалғастырды. Шайқас 624 жылдың 13 наурызында басталды. Меккелік әскер мұсылмандар тарапынан талқандалды. Шайқаста мұсылман емес әскер жеңіліске ұшырады, ал Умайяны оның ескі досы Абдул Рахман ибн Ауф тұтқынға алды, ол оның өмірін сақтау үшін оны іздеп әдейілеп ұстады.

Өлім

Умайя ибн Халафты Билал ибн Рабах Бадр шайқасында өлтірді.