Кіріспе

Құрайш тайпасының кіші тайпасы Бану Абд Шамс (بنو عبد شمس) – Құрайш тайпасының Меккедегі бір бөлімі.

Шығу тегі

Клан өзін Абд Шамс ибн Абд Манафтың, Абд Манаф ибн Кусайдың ұлы және Ислам пайғамбары Мұхаммедтің шөп атасы Хашим ибн Абд Манафтың бауыры деп атайды. Ол Лейла бинт Асад ибн Абдал Уззаға үйленді, одан төрт ұл – Хабиб, Рабиа, Абд әл-Узза, Умайя және бір қыз – Руқайя дүниеге келді.

Омейядтармен байланысы

Бану Умайя (кіші клан) және Мұхаммедтің өлімінен кейін құрылған екінші ислам халифаты (661–750) ретінде билік еткен Умайя әулетіне туған клан рөлін атқарады. Умайя – Абдул Шамс ибн Абдул Манафтың ұлы. Исламға дейінгі Арабияда кланның басшысы Утба ибн Рабианың қызы Хинд бинт Утба Умейяд басшысы Әбу Суфян ибн Харбқа үйленген.

Қазіргі заман

Бұл кланның ұрпақтары бүгінде Орталық және Батыс Арабияның бірнеше қаласында тұрып жатыр.

Бану Умайя

Бану Умайя (بَنُو أُمَيَّةَ) – исламға дейінгі дәуірде Меккеге үстемдік еткен үлкен Құрайш тайпасының кланы. Құрайш араб тайпалары арасында Кағбаны қорғау және күтіп ұстау арқылы беделге ие болды, сол кезде Арабия түбегіндегі көпшілік арабтар оны ең қасиетті киелі жері деп санады. Құрайштің басшысы Абд Манаф ибн Құсай, шежірелік дәстүрдегі орнына сүйене отырып, шамамен 5-ші ғасырдың соңында өмір сүрген, Кағбаны және оның қажыларын күтіп-ұстау және қорғау міндеті жүктелген. Бұл рөлдер оның ұлдары Абд Шамс, Хашим және басқаларға берілді. Абд Шамс – Омейяның әкесі, Омейялардың түпкі атасы. Омейя Абд Шамстың орнын мекеліктердің қайыды (соғыс уақытындағы қолбасшысы) ретінде иеленді. Бұл лауазым, көбінесе, соғыс кезінде Меккедегі әскери істердің бағытын бақылайтын уақытша саяси қызмет болды, шын мәніндегі далалық қолбасшылық емес. Бұл ертедегі әскери басшылық тәжірибесі пайдалы болды, себебі кейіннен Омейялардың саяси және әскери ұйымдастыру дағдыларымен қатар едәуір қабілеттері бар екені белгілі болды. Тарихшы Джорджо Леви Делла Вида Омейя туралы ерте араб деректемелеріндегі ақпаратты, Арабия тайпаларының барлық ежелгі ата-бабалары сияқты, "сақтықпен қабылдауға" кеңес береді, бірақ "дәстүрге қатысты тым үлкен күмән, оның мәлімдемелеріне деген абсолютті сенім сияқты, ақылға қонымсыз болар еді". Делла Вида ислам тарихының басында, 7-ші ғасырдың басында пайда болған Омейялардың Омейяның үшінші буын ұрпақтары болғандықтан, соңғысының болуы өте ықтимал деп мәлімдейді. Шамамен 600 жылға қарай Құрайш Арабия арқылы сауда желілерін дамытып, солтүстікте Сирияға, оңтүстікте Йеменге керуендерді ұйымдастырды. Бану Умайя және Бану Махзум, Құрайштардың тағы бір белгілі кланы, осы сауда желілеріне үстемдік етті. Олар солтүстік және орталық Арабия шөлдерін бақылайтын көшпелі араб тайпаларымен экономикалық және әскери одақтар құрып, Арабияда белгілі бір дәрежеде саяси билікке ие болды.

Ислам дінін қабылдауы

Ислам пайғамбары Мұхаммед, Бану Хашим руының мүшесі және Абд Манафтан таралған Бану Умайямен туысқандық байланысы бар Құрайыштардың ішінде, Меккеде діни үгілін бастағанда, көпшілігі оған қарсы болды. Ол Медине халқының қолдауын алып, 622 жылы ізбасарларымен бірге сол жерге көшті. Абд Шамс ұрпақтары, оның ішінде Умайялар, Мұхаммедке қарсы Құрайыштардың негізгі қарсыластарының бірі болды. 624 жылы Бадр шайқасында мұсылмандармен шайқасқанда Бану Махзум басшылығының ауыр шығынға ұшырауы салдарынан, олар Әбу Жаһл бастаған Бану Махзумды ығыстырды. Умайя басшысы Әбу Суфян, содан кейін Ухуд және Қамалдағы шайқастарда Мұхаммед басқаратын мұсылмандарға қарсы Мекке әскерінің басшысы болды. Әбу Суфян мен оның ұлдары, сондай-ақ көптеген Умайялар Мұхаммедтің өмірінің соңында, Меккенің мұсылмандар тарапынан басып алынуынан кейін Исламды қабылдады. Әбу Суфян сияқты көрнекті Умайя басшыларының адалдығын сақтау үшін Мұхаммед оларға сыйлықтар мен жаңадан құрылған мұсылман мемлекетінде маңызды лауазымдар ұсынды. Ол тағы бір Умайя – Аттаб ибн Асид ибн Әби әл-Ис-ті Меккенің алғашқы әкімі етіп тағайындады. Мекке діни орталық ретіндегі мәртебесін сақтап қалғанмен, Медине мұсылмандардың саяси орталығы болып қала берді. Әбу Суфян мен Бану Умайя өздерінің саяси ықпалын нығайту үшін қалаға көшіп келді. 632 жылы Мұхаммедтің қазасы мұрагерлік дағдарысты тудырды, ал Арабиядағы Исламды қабылдаған көшпелі тайпалар Мединенің билігінен бас тартты. Мұхаммедтің ең жақын достарының бірі және Исламды алғаш қабылдағандардың бірі – Әбу Бәкір, мұсылман қауымының саяси және діни басшысы – халифа болып сайланды. Әбу Бәкір Сирияны мұсылмандардың басып алуында Умайяларға маңызды рөл беріп, оларға көмектесті. Ол Халид ибн Саид ибн әл-Асты экспедицияның қолбасшысы етіп тағайындады, бірақ оны басқа қолбасшылармен, оның ішінде Әбу Суфянның ұлы Язидпен алмастырды. Әбу Суфянның Сирияда мүлігі мен сауда желілері болды. Әбу Бәкірдің ізбасары, халифа Омар, әкімшілік және әскери істерде Мұхаммедтің ерте жақтастарының пайдасына Құрайыштар элитасының ықпалын белсенді түрде шектегенімен, 638 жылға дейін Сирияда Әбу Суфян ұлдарының күшейіп келе жатқан беделіне кедергі келтірмеді. 639 жылы Омардың провинциядағы бас қолбасшысы Әбу Убайда ибн әл-Жаррах қайтыс болғанда, ол Язидті Дамаск, Палестина және Иордания округтерінің әкімі етіп тағайындады. Язид көп ұзамай қайтыс болды, ал Омар оның орнына ағасы Муавияны қойды. Омардың Әбу Суфян ұлдарына көрсеткен ерекше құрметі отбасыға деген құрметінен, олардың құдіретті Бану Калб тайпасымен нығайған одағынан, басып алу кезінде Химс округіне кірген Химияр тайпаларының ықпалына тепе-теңдік келтіруден немесе сол кезде, әсіресе Әбу Убайда мен Язидті өлтірген Амвас обасы кезінде, қолайлы үміткердің болмауынан туындаған болуы мүмкін.