Владимир Смирнов: Революционер, большевик және саясаткер

Кіріспе

Ресейлік революционер және кеңес саясаткері Владимир Михайлович Смирнов (Влади́мир Миха́йлович Смирно́в; 7 мамыр 1887 – 26 мамыр 1937) – Ресей коммунистік революционері, 1907 жылдан бері большевиктер партиясының мүшесі және кеңес саясаткері, ол белсенді және доктриналық тұрғыдан таза саясатты қолдады. Ол Владимир Ленин мен Иосиф Сталин сияқты партия жетекшілерін тұрақты түрде сынады, осының салдарынан жылдар бойы түрмеде отырды және жер аударылды, соңында өлім жазасына кесілді.

Ерте өмір және мансап

Смирнов Мәскеуде орта таптық отбасында дүниеге келді және Мәскеу гимназиясында білім алды. 1905 жылғы революция кезінде революциялық саясатқа тартылып, 1907 жылы Мәскеу университетінің заң студенті ретінде большевиктерге қосылды. 1909 жылы ол большевиктердің Мәскеудегі студенттік ұйымдастырушысы Николай Бухаринмен кездесті. Бұхарин, Смирнов және Валериан Осинский, барлығы экономистер, "теориялық рейдтердің үштігі және басшылары ретінде танылды", олар бәсекелес марксистік топтармен күресті. Смирнов 1910 жылы қалған екеуі тұтқындалғаннан кейін, Мәскеу партиясының әлсіреген ұйымын қайта құрды. Германиямен соғыс басталғанда әскерге шақырылып, ақпан революциясына дейін Ресей империялық армиясында уәкіл офицер болып қызмет етті. Қазан революциясы кезінде Смирнов Мәскеуде большевиктердің билігін орнату үшін ауыр артиллерияны ұйымдастырды. Қарашада ол Ресейдің сол кездегі астанасы Петроградқа ауыстырылды, онда Бухарин мен Осинскийге қосылып, бастапқыда солшылдар басымдығын күйзеген Ұлттық экономика Жоғарғы Кеңесінің атқару комитетінде жұмыс істеді. 1918 жылы Мәскеу қайтадан астана болып белгіленген кезде ол Мәскеуге оралды және кең өкілеттіктерге ие болған, жергілікті билікке жоғары талаптар қойған Мәскеу облыстық совнаркомының басқару органының қаржы директоры болды, бірақ ол 1918 жылдың маусым айында таратылды. Оның осындай органдарды құруға жасаған әрекеттері ұзаққа созылмады.

Мемлекеттік қызмет

1918 жылдың ақпан-сәуір айларында Смирнов РСФСР-дің сауда және өнеркәсіп халық комиссары қызметін атқарды. 1921-1927 жылдары Смирнов Еңбек және қорғаныс кеңесінің мүшесі, Ұлттық экономиканың жоғарғы кеңесінің қаржы комиссиясының төрағасы, Мемлекеттік жоспарлау комитетінің президиумының және КСРО Орталық статистика басқармасының мүшесі болды. Осы кезеңде, 1924-1926 жылдары, ол бір уақытта "Правда" және "Экономическая жизнь" газеттерінің редакциялық алқаларының мүшесі болды. Азамат соғысы кезінде ол жаңа құрылған Қызыл Армияда бұрынғы Император армиясының мыңдаған офицерлерінің болуына қарсы шыққан Әскери оппозицияның жетекшісі болды. Ресей Коммунистік партиясының 8-ші съезінде Смирнов 5-ші армиядан делегат ретінде қатысты. 1919 жылдың 20 наурызында ол конгресте бұрынғы патшалық офицерлерді (партия ішінде "мамандар" деп аталған) және Қызыл Армиядағы саяси комиссарларды пайдалану туралы сөз сөйледі. Григорий Сокольниковтың офицерлерді қолдануға қарсы екені туралы айыптауларына жауап ретінде, ол большевиктердің әскери стратегиясының маңызды бөлігіне айналған, Ресей азамат соғысында партизан отрядтарын қолдауға ұмтылмағанын мәлімдеді. Дегенмен, ол кеңес билігінің офицер-мамандарды бақылауға қажетті саяси механизмдерінің жеткіліксіздігі туралы ескертті. Революциялық әскери кеңестер туралы Декреттің күшін жоюды ұсына отырып, ол конгреске былай деді:

Саяси комиссарлардың рөлі қадағалау функцияларымен ғана шектеледі. Енді бізде жеңіске жеткен және қажет болмағанда араласпайтын, жеткілікті әскери тәжірибесі бар саяси комиссарлар болғандықтан, оларға кеңірек құқықтар беріп, армияны басқаруда үлкен рөл атқаруы керек. Смирнов комиссарларды бұрынғы режимнің офицерлерінің адалдығын тексерудің маңызды құралы деп есептеді. Қызыл Армияны «саясаттандыру» жөніндегі осы ұсынысты оппозициядағы Солшыл Социалистік Революционерлер партиясы қолдады, бірақ 1919 жылға қарай әскерге толық бақылауды жүзеге асырған Армия және Әскери-теңіз істері жөніндегі халық комиссары Лев Троцкий көбінесе қабылдамады. Бірақ 1919 жылдың сәуір айында РКП Орталық Комитеті Смирновты азамат соғысы кезінде Қызыл Армияны қолдау үшін ЧОН еріктілерін ұйымдастырушы етіп тағайындады. 1920 жылы Смирнов, Осинский және Тимофей Сапронов Демократиялық централистерді немесе «Децистерді» құрды, бұл солшыл оппозициялық топ өнеркәсіптегі басқару жүйесіне қарсы шығып, коммунистік партия ішінде демократияны күшейтуді жақтады. Смирнов 1923 жылы 46-шы декларацияға қол қойды және 1924 жылдың қаңтар айында партия конференциясында оппозицияның негізгі спикерлерінің бірі болды. 1926 жылы ол Сапроновпен бірге «15-ші топты» құрды, ол Троцкий, Григорий Зиновьев және Лев Каменев басқаратын Біріккен оппозицияға қосылды.

Шөгу, түрме және өлім

Смирнов 1927 жылы желтоқсанда өткен 15-ші партия съезінде Біріккен оппозицияның қалған мүшелерімен бірге Коммунистік партиядан шығарылды. 1927 жылы 31 желтоқсанда оған үш жылға Орал аймағына жер аударылуға үкім шығарылғанын және бір аптадан аз уақыт ішінде Мәскеуден кетуі керектігі айтылды. Ол жасанды тістер орнатуды күтіп, тістерін алдырғандықтан, тістерінің жартысын жоғалтып, Оралға барды. 1930 жылы 29 қаңтарда ол жергілікті ОГПУ-ға кез келген тексеруге бес минут кешігіп келгені үшін тұтқындалып, үш жылға бас бостандығынан айырылды және Верхне-Уральсктегі «оқшаулау» түрмесіне қамалды. Троцкийдің жақтастарымен бірге жер аударылу мен түрмеде отырғанмен, Смирнов пен оның «децистер» одақтастары өздерін оппозицияның қалған бөлігінен бөлек деп есептеді. Троцкийдің өмірбаяуын жазған автор: «Бюрократияға қарсы күресте олар троцкистерге қарағанда көбірек еркіндікке ие болды. Олар ашық түрде қазіргі мемлекет пен партияға адалдықтан бас тартты, революция мен большевизмнің аяқталғанын және жұмысшы табының жаңа «мемлекеттік капитализм» қанаушылығынан құтылу үшін қайтадан бастау керектігін жариялады. 1928 жылы Смирнов Иосиф Сталиннің басқаруымен коммунистік партияны «иісі төмен өлік» деп сипаттады және 1923 жылы партия ішіндегі демократияның жойылғаны «ауылдық кулак демократиясының дамуына кіріспе ғана» болғанын мәлімдеді. Верхне-Уральсктегі бір тұтқын 1930 жылғы көктемде Троцкий Сталинге бағынған деген жалған қауесетке Смирновтың реакциясын жазды: «Троцкий бағынды. Бұл жақсы. Бұл жартылай меньшевик енді өзінің болуымен нағыз революциялық қозғалыстың жолына кедергі келтірмейді». 1932 жылы 10 қарашада Смирновтың түрмедегі мерзімі екі жылға ұзартылды. Ол аяқталғаннан кейін, 1934 жылы 4 қарашада, ол үш жылға Сібірге жер аударылды. Сергей Кировты 1935 жылы наурыз айында өлтіргеннен кейін, ол қайтадан тұтқындалып, 1935 жылы 22 мамырда НКВД-ның арнайы шешімімен үш жылға қайтадан бас бостандығынан айырылды. 1937 жылдың басында Суздальдегі арнайы түрмеде отырған Смирнов ішкі істер халық комиссары Николай Ежовқа және КСРО прокуроры Андрей Вышинскийге өзінің қамауда ұсталуына наразылық білдіріп хаттар жолдады. Сол жылдың 20 сәуірінде ол Мәскеуге жеткізіліп, 1937 жылы 26 мамырда В. Ульрих төрағалығымен КСРО Жоғарғы Сотының Әскери коллегиясы оны контрреволюциялық террористік ұйымға қатысқандығы үшін өлім жазасына кесті. Смирнов сол күні атылып, Ұлы тазалаудың құрбаны болды. 1960 жылы 16 қарашада Смирнов ішінара ақталып, бірақ 1990 жылға дейін толық ақталу алмады.

Smirnov was expelled from the Communist Party at the 15th Party Congress in December 1927 along with the rest of the United Opposition. On 31 December 1927, he was told that he had been sentenced to three years of exile in the Ural region, and was given less than a week to leave Moscow. By chance he had just had his teeth removed, in the expectation of getting false teeth, so went to the Urals missing half his teeth. On 29 January 1930, he was arrested for being five minutes late in reporting to the local Ogpu for a routine check, and sentenced to three years in prison, and held in an 'isolator' at Verkhne Uralsk. Though they shared exile and prison with Trotsky's supporters, Smirnov and his 'Decist' allies considered themselves to be separate from the rest of the opposition. According to Trotsky's biographer: "In their enmity towards the bureaucracy they had been far less inhibited than the Trotskyists. More or less openly, they had renounced all allegiance to the existing state and party. They proclaimed that the revolution and Bolshevism were dead, and that the working class had to begin again from the beginning to free itself from exploitation by the new 'state capitalism'. In 1928, Smirnov described the communist party under Joseph Stalin as a 'stinking corpse', and claimed that the destruction of inner party democracy in 1923 had been "a mere prologue to the development of a peasant kulak democracy." A fellow prisoner in Verkhne Uralsk recorded Smirnov's reaction to a false rumour that went around in spring 1930 that Trotsky had capitulated to Stalin "Trotsky has capitulated. That is all to the good. This semi Menshevik will now at last cease to hamper the authentic revolutionary movement by his presence." On 10 November 1932, Smirnov's prison term was extended by two years. When it was completed, on 4 November 1934, he was sentenced to three years exile in Siberia. After the assassination of Sergei Kirov, in March 1935, he was arrested again and by a special decision of NKVD from 22 May 1935, was re imprisoned for three years. In early 1937, while serving in the Suzdal special prison, Smirnov sent letters to the People's Commissar of Internal Affairs Nikolai Yezhov and the USSR Prosecutor Andrei Vyshinsky, protesting against his detention. On April 20 the same year, he was transferred to Moscow and, on 26 May 1937, the Military Collegium of the Supreme Court USSR under the chairmanship of V. Ulrich sentenced him to death for participating in a counterrevolutionary terrorist organization. Smirnov was shot on the same day, becoming a victim of the Great Purge. On 16 November 1960, Smirnov was partially rehabilitated but not was fully rehabilitated until 1990.

Отбасы

Владимир Смирновтың қарындасы Екатерина (1889 жылы туған) Валериан Осинскийге үйленді. Смирновтың ұлы Рем (Революция, Энгельс, Маркс деген аттардың бас әріптерінен құралған) (11 ақпан 1922 – 4 қаңтар 2011) 1927 жылы ата-анасы жер аударылған кезде Осинский отбасымен асырап алынды. 1937 жылы асырап алған ата-анасы тұтқындалғанда, ол екі туысымен бірге Иваново облысының Шуя қаласындағы жетімдер үйіне жіберілді. 1942 жылы Қызыл Армияға қарапайым сарбаз ретінде шақырылып, Мәскеуді қорғауға, Беларусьті қайта басып алуға және Кёнигсбергті (Калининградты) жаулап алуға қатысты. Соғыстан кейін Мәскеу университетінің математика факультетін бітіріп, Курган қаласында физик болып жұмыс істеді, ол жерде кванттық механика саласындағы белгілі маман болды.