Кіріспе

Норрис локомотивтер зауыты – Филадельфияда орналасқан бу локомотивтерін өндіретін компания, ол 1832 және 1866 жылдар аралығында шамамен мың теміржол локомотивін жасады. Бұл кезеңнің көп бөлігінде ол американдық локомотив өндірушілердің арасында басымдыққа ие болды және американдық локомотивтерді ең көп экспорттаған алғашқы ірі компания атанды, өзінің танымал 4-2-0 локомотивтерін Еуропа теміржолдарына сатты және Оңтүстік Америкада қолданылған алғашқы локомотивті құрастырды.

Шығу тегі

Компания 1832 жылы Уильям Норрис (1802–1867) және әскери топографиялық инженер және зерттеуші майор Стивен Х. Лонг (1784–1864) тарапынан Америкалық Бу тасымалдау компаниясы ретінде құрылды. Екеуі де жылдар бойы бу қозғалтқыштарын жасаумен айналысып, 1829 жылға дейін антрацит көмірін жағуға арналған локомотивті жобалады. Норрис пен Лонг сондай-ақ Black Hawk деп аталған қозғалтқышты жасады, ол 1830-шы жылдардың басында Бостон және Провиденс теміржолында және Филадельфия мен Колумбия теміржолында белгілі бір деңгейде сәтті жұмыс істеді. Кейін Лонг фирмадан кетіп, Уильям Норриске оның ағасы Септимус қосылды, ол локомотивтерге қатысты бірнеше өнертабысқа патент алды. Екі бауырлас кәсіпорынды Норрис локомотивтер зауытына қайта құрды.

Өсу және табыстылық

Темір жол тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі 1836 жылдың 10 шілдесінде болды, осы күні Норрис ағайындары Филадельфия және Колумбия темір жолының Белмонт еңістігінде 4-2-0 локомотивін сынақтан өткізді. Екі рельстік еңіс Скуилкилл өзенінен қазіргі Бельмонт даңғылына қарай 2805 футқа созылып, 15 футқа бір фут көтеріліп, жалпы биіктігі 187 фут болды. "Джордж Вашингтон" деп аталған, 14 400 фунт салмақты локомотив 19 200 фунт жүк тартты, оның ішінде тендерде 24 адам және бір жүк вагоны сағатына 15 миль жылдамдықпен жоғары көтерілді. Бұл локомотив әлемдегі алғашқы болып өз күшімен төбеге шықты, соның арқасында бу локомотиві жүк тасып, еңістікке көтеріле алатынын дәлелдеді. Бұл жетістік соншалықты керемет болды, инженерлік журналдарда жарияланған хабарламалар оның болуын күмәндандырды. 1836 жылдың 19 шілдесінде ауыр жүкпен тағы бір ресми сынақ жүргізіліп, локомотивтің қабілеті расталды. 1842 жылы Норрис 4-2-0 локомотивтері Англияға, Лики еңістігі үшін экспортталды, ал ағылшын өндірушілер жеткізуден бас тартты. Норрис келесі жылы Балтимор және Огайо темір жолы үшін "Джордж Вашингтонның" жоспарлары негізінде "Лафайетті" салды. Америка революциялық соғысының батыры Маркиз де Лафайеттің құрметіне аталған бұл жаңа 4-2-0 локомотиві B&O-ның алдыңғы жүк көлігімен жабдықталған алғашқы локомотиві болды және, мүмкін, бүкіл әлемдегі алғашқы стандартталған өндіріс үлгісі болды. Жаңалықтар цилиндрлерді түтін камерасының сыртында және жанында орналастыруды, поршеньдердің дөңгелектерге тікелей қосылуын (кривошипті біліксіз), төрт дөңгелекті бұрылатын пилоттық шассиді, ішкі рамалық тіреуді және екі жетекші дөңгелекті оттық алдында орналастыруды қамтыды (мұның арқасында локомотивтің салмағының көп бөлігі жетекші дөңгелектерге түсіп, сүйреу күші артады). "Лафайетт" американдық бу локомотивтерінің бу дәуірінің соңына дейін сақталған конфигурациясын белгіледі. 1847 жылы Норрис заводы Америкадағы алғашқы он дөңгелекті локомотивті – "Чесапик" локомотивін құрды. Филадельфия және Рединг темір жолында жұмыс істеген бұл локомотив әлемдегі алғашқы 4-6-0 локомотиві болды. Оның салмағы 22 тонна, цилиндрлері 14½ x 22 дюйм, ал жетекші дөңгелектерінің диаметрі 46 дюйм болды. Бастапқыда ағашпен жұмыс істейтін локомотив, 1862 жылы антрацит көміріне ауыстырылды және тағы он бес жыл бойы жұмыс істеді. Кейбір мамандар Септимус Норрис бұл жобаны ойлап тапқан деседі, ал басқалары оны Эри темір жолының бас құрылысшысы Джон Брандтке жатқызады. Барлығы тоғыз Норрис ағайыны болды, олардың алтауы бір кезде локомотив құрылысымен айналысқан. Уильям Норристің кәсіпорны 1844 жылы Ричард және Октавиус ағайындары қосылғанда, қаржылық қиындықтар мен қайта ұйымдастыру кезеңінде "Норрис ағайындары" деп қайта аталды, соның ішінде Уильямның бизнестен біртіндеп кетуі де болды. Кейін фирма "Ричард Норрис және ұлы" деп аталды. Норрис ағайындарының басқа локомотив зауыттары да тәуелсіз түрде (және сәтсіз) Ланкастерде (Пенсильвания) және Шенектадиде (Нью-Йорк) ашылды. Норрис локомотив зауыты көптеген локомотивтерді шетелге сатты. Бұл компания локомотивтерді және жалпы алғанда үлкен механикалық құрылғыларды экспорттаған алғашқы американдық компания болды. 1840 жылға қарай фирманың өндірісінің отыз пайызы шетел нарығына жіберілді. Норрис машиналары Англияда, Францияда, Германия конфедерациясының мемлекеттерінде (Пруссия, Австрия және Саксонияны қоса алғанда), Бельгияда, Италияда, Канадада, Кубада және Оңтүстік Америкада жұмыс істеді ("Копиапо", 1850 жылы Чили темір жолы үшін салынған, Оңтүстік Америкадағы алғашқы локомотив болды). Бұл локомотивтер осы елдердің көпшілігіндегі қазіргі және келешек локомотивтердің дизайнына әсер етті. Уильям Норрис бірнеше елдердің басшыларына сыйлық ретінде беру үшін бірнеше ірі жұмыс үлгілерін жасатты. Мұндай басшылардың арасында Ресей императоры Николай және Франция королі Людовик Филипп I де болды, ол үлгісіне осылай риза болғандықтан Норриске алтын медаль және әдемі алтын қорап сыйлады. Коммодор Мэтью К. Перриге 1854 жылы Жапонияға екінші экспедициясы кезінде сыйлық ретінде жеткізу үшін 4-4-0 локомотиві мен тендері жасалды. Йокогама маңында шағын дөңгелек темір жол құрылды, оның ішінде басқа өндіруші жасаған шағын жолаушылар вагоны және бір мильдік жолдар болды. Жапондықтар алыс Шығыста алғашқы пойызбен саяхат жасау мүмкіндігіне ие болды.

Өлім

Ричард Норрис және ұлы 1850 жылдары АҚШ-та, мүмкін, әлемдегі ең ірі локомотив жасаушы болды. Жүздеген адамдар жұмыс істеген зауыт, қазіргі Филадельфия қауымдық колледжінің кампусында орналасқан, бірнеше қалалық кварталға жайылған онға жуық ғимараттан тұрды. Фирма 1857–58 жылдары өркендеген шағына келді, содан кейін Норрис отбасының бизнеске деген қызығушылығы төмендеген сияқты. Азамат соғысы кезінде өндіріс сапасы және көлемі азайды, ал 1866 жылы зауыт жабылды, бірақ тасымалдау бір-екі жыл бойы жалғасты. Фирманың зауыт кешені Пенсильвания штатының Аллентаун қаласында, 17-ші және Гамильтон көшелерінің маңында, бір кезде Эндрю Гамильтонның әйгілі Буш-Хилл иелігі болған, ал 1793 жылғы Филадельфиядағы сары қызылша эпидемиясы кезінде аурухана ретінде пайдаланылған бірнеше акр жерде орналасқан. Бұл орын Филадельфия және Колумбия теміржолының бойында, Каллоухилл көшесінің солтүстігінен өтетін жерге жақын болды. Бұл маршрут кейін Рединг теміржолына тиесілі болды. Жер 1873 жылға дейін бос тұрды, сол кезде АҚШ-тағы ең ірі локомотив құрастырушы Норристі басып өткен, жанындағы Болдуин локомотивтер зауыты оны сатып алды. Норрис ғимараттары 1896 жылға дейін сақталды, содан кейін мүліктің бір бөлігі Филадельфиядағы үшінші АҚШ монета астығын салу үшін тазаланды. Бұл ғимарат әлі де тұр және Филадельфия қауымдық колледжінің бір бөлігі ретінде пайдаланылуда. Филадельфияның бұл бөлігінде Норрис немесе Болдуин зауыттарының ешқандай іздері қалмаған.