Кіріспе

Жоқ. Бұл көлік технологиясы және көлік мәдениетіндегі технологиялық жетістіктердің уақыт жолы.

XIX ғасырдың басында

1801 жылы Ричард Тревитик Англияның Камборн қаласында толық көлемді булы "жол локомотивін" сынап көрді. 1816 жыл – Велосипедтің алғашқы авторы еңбек еткен неміс бароны Карл фон Дрейс, ол 1816 жылы өзінің машинасымен жалдамалы шаруаларынан салық жинаған. 1819 жыл – Атлант мұхитын жартылай бу күшімен кесіп өткен алғашқы кеме, Саваннадан (Джорджия штаты) Ливерпульге (Англия) келді. 1819 жыл – Денис Джонсон "кик-скутерді" ойлап тапты. 1822 жылы Стивенсон локомотив құрастырып, Хеттон кеніші үшін темір жол жобасын жасады. Бұл аттарды пайдаланбаған алғашқы темір жол болды, бірақ оның бірнеше бөлімдері арқанмен тартылды. 1822 жыл – Ливерпуль-Манчестер темір жолы компаниясының тұрақты комитетінің алғашқы отырысы. 1825 жылы Стивенсоннің "Локомоция №1" Стоктон және Дарлингтон темір жолында жүріп өтті, ол алғашқы қоғамдық темір жол ретінде ашылды. Онда бір рельстік жол бойында аттар, өздігінен қозғалатын бу машиналары және стационарлық қозғалтқыштар арқанмен тартылды. Кез келген адам өз көлігін пайдалану үшін жолды жалға ала алатындықтан станциялар мен кесте болған жоқ. 1825 жылы сэр Голдсуорти Гарни бумен жұмыс істейтін жолаушылар вагондарын ойлап тапты және 1829 жылы Лондоннан Бат (Сомерсет) қаласына және кері 120 мильдік сапарды аяқтады. 1825 жылдың 25 маусымында Англияның Чешунд қаласында алғашқы аспалы темір жол ашылды. 1826 жылы Ливерпуль мен Манчестер темір жолы үшін заң жобасы екінші рет қабылданды және Джордж Стивенсон екі қала арасында екі бағытта бір уақытта қозғалуға мүмкіндік беретін 35 мильдік қос рельстік желіде жұмыс бастады. Қарсылықты азайту үшін қозғалыс тәсілі нақты көрсетілмеді. 1828 жылы Стивенсоннің "Ланкашир сиқыры" Болтон және Ли темір жолының желісінде жүрді – Лидс пен Ливерпуль каналын және Манчестер-Болтон-Бьюри каналын байланыстыратын қоғамдық тауарлық желі. Темір жолда арқанмен тартылатын және өздігінен қозғалатын бу машиналары, сондай-ақ бір рельстік жол болды. 1829 жыл – Ливерпуль-Манчестер желісі үшін ең жақсы өздігінен қозғалатын локомотивті анықтау үшін Рейнхилл сынақтары Роберт Стивенсоннің "Ракетасымен" жеңіліп, негізгі желіде аттардың немесе стационарлық қозғалтқыштардың қажеті жоқ екенін дәлелдеді. "Ракета" қазандық құбырлары, жарылыс құбырлары және кокс емес, көмірді пайдалану арқасында барлық келешек бу машиналарының негізгі үлгісіне айналды. 1830 жыл – Ливерпуль мен Манчестер темір жолы ашылды. Бұл жануарлардың күшімен тартпайтын алғашқы қоғамдық көлік жүйесі, негізгі сапар үшін арқанмен тартпайтын бөлімдері жоқ алғашқы қоғамдық желі, алғашқы қос рельстік жол, екі ірі қала арасындағы алғашқы темір жол, алғашқы кестелі пойыздар, алғашқы темір жол станциялары, пошта вагонынан жылдам пойыз, көшелердің астындағы алғашқы туннельдер және барлық келешек темір жолдардың үлгісін құраған алғашқы заманауи темір жол. 1837 жыл – 1837 жылы салынған алғашқы электрлік локомотив аккумуляторлық локомотив болды. Оны Шотландияның Абердин қаласынан шыққан химик Роберт Дэвидсон жасады және ол гальвандық элементтермен (аккумуляторлармен) қуаттандырылды. 1838 жыл – Исамбард Кингдом Брунельдің Атлант мұхитын кесіп өтуге арналған алғашқы бу кемесі, тұрақты Атлант мұхитындағы бу кемелер қызметін бастады. 1839 жыл – 1839 жылы Санкт-Петербургте (Ресей) неміс өнертапқышы Мориц фон Якоби алғашқы электрлік қайықты жасады. Бұл 7 метрлік қайық 14 жолаушыны тасымалдады және Ресей императоры Николай І-ге Нева өзенінде сәтті көрсетілді. 1840 жылдар – Теміржол қызылы Ұлыбритания мен Ирландияны шарлады. 10 010 км (6220 миль) темір жол салынып бітті. 1843 жыл – Далкей атмосфералық темір жолы ашылды. 1847 жыл – Алғашқы булы вагондарды Джеймс Сэмюэл (Шығыс округтер темір жолының локомотив инженері) жобалап, 1847 жылы Уильям Бриджес Адамс құрастырып, 1847 жылдың 23 қазанында Шордич пен Кембридж арасында сынақтан өткізді. 1849 жыл – Джордж Кейлидің жолжабадылары 1849 жылдан бастап қысқа уақытқа қанаттарымен ұшып, қонуға қол жеткізді.

Қоғамдағы көлік технологиялары

2020 – COVID-19 пандемиясы, ішінара карантин шараларының салдарынан, құрлық (қоғамдық) және әуе көлігі технологияларын пайдалануды уақытша күрт азайтады. Велосипедпен жүру бұл ерекшеліктен тысқары тұрды және пандемия кезінде велосипедтер сатылымымен бірге өсті. 2022 – Бір зерттеу алғаш рет автомобильдердің (яғни автомобиль пайдалануы және т.б.) толық қоғамдық шығындарын сыртқы факторларды сандық тұрғыда бағалау арқылы анықтауға тырысады. 2022 – Зерттеу 2019 жылы ракеталардың ұшырылуынан және қайта пайдаланылатын компоненттер мен қалдықтардың қайта кіруінен, сондай-ақ «миллиардерлердің ғарыш жарысынан» болжамдалған болашақ ғарыш индустриясынан туындаған ауаның ластануының климат өзгеруі мен озон қабатына тигізетін әсерін бағалайды. Оның қорытындысында, әдеттегі ғарыш туризмінің маңызды әсерлері «реттеуді қажет етеді» деген тұжырым жасалған. 2023 – 2050 жылға қарай авиацияны карбонсыздандырудың қиындықтарын көрсететін зерттеуде анықталған факторлар негізінен болашақ сұраныс, тиімділіктің үздіксіз жақсаруы, жаңа, қысқа қашықтықтағы қозғалтқыштар, SAF (биоотын) өндірісінің артуы (олардың бәсекеге қабілеттілігіне және қолданысқа енгізілуіне әсер ететін шараларды қоса алғанда), мәжбүрлеу әсерін өтеу үшін компенсация және осыған байланысты саяси шешімдер болып табылады. Әуе көлігі сұранысы мен ұшақтардың тиімділігі өзгермейтін болса, авиацияны карбонсыздандыру үшін 2019 жылғы әлемдік биоотын өндірісінен шамамен бес есе көп көлемде биоотын қажет болады, бұл басқа да карбонсыздандыру қиын секторлармен және жерді пайдаланумен (немесе азық-түлік қауіпсіздігімен) бәсекелеседі.

Тұрақты көлік

2020 – Сутекті отын элементі ұшағының алғашқы коммерциялық рейсі. 2020 – Google Maps кеңінен қолданылатын бағытталмалы жоспарлау мүмкіндіктеріне велосипед бөлісу жүйелерін қосуды бастайды. 2020 жылдардың басында – Зерттеушілер COVID-19 пандемиясы кезінде қоғамдық көліктің қауіпсіз тәсілдерін зерттейді. Германияда сутегімен жұмыс істейтін пойыздармен толыққандай қызмет ететін алғашқы теміржол желісі іске қосылды. Бұл теміржолды иеленетін мемлекеттік компания кейін электрлі модельдерге көшті, себебі олар "пайдалануға арзан". 2023 жылға қарай сутегімен жүретін тағы екі пойыз туралы хабарланды: Германияда Siemens компаниясының Mireo Plus H (әзірленуде) және Қытайда Railway Rolling Stock Corporation компаниясының қалалық пойзы. 2023 – Қытайдың Датоң қаласында гиперлуп деп аталатын суперөткізгіш магниттік левитациялық сынақ желісінің алғашқы сынақ жүрісі өтті (сағатына 50 км/сағ, мақсатты жылдамдық – ~1000 км/сағ). Hyperloop One 2020 жылы Лос-Анджелесте 172 км/сағ жылдамдыққа жетіп, жолаушыларды капсулаларда тасымалдаған әлемдегі алғашқы сынақты жүргізді, бірақ 2023 жылға қарай адамдарды тасымалдау жобасынан бас тартқан. 2023 – Еуропадағы ұйықтайтын пойыздарға деген сұраныс қайтадан артып, түнгі автобустарға қарағанда ыңғайлырақ және экологиялық таза көлік түріне деген қажеттілік күшейді. Осындай пойыздардың жаңа буыны пайда болды.

Автономды көліктер

Осы бөлімде автономды тұрақты / қоғамдық көлік құралдарының маңызды кезеңдері де көрсетілген. 2020 ж. CR400BF C "Fuxing Hao" – CR400 Fuxing сериясының бір түрі, Пекин-Жанцзяку қалааралық теміржолында жүріп, коммерциялық режимде жүргізушісіз автоматтандырылған әлемдегі алғашқы жоғары жылдамдықты теміржол қызметі болып табылады. Автоматтандыру деңгейі (АД) туралы нақты мәлімдеме жасалмады. 2020 жылдардың басында әлемнің әртүрлі елдерінде бірнеше электрлі, автономды автобустар қоғамдық көлік жүйесінде пайдалануға берілді, бірақ олар жергілікті кәсіби жүргізушінің көмегімен жұмыс істейді. 2021 ж. Германияның Гамбург қаласында "әлемдегі алғашқы автоматтандырылған, жүргізушісіз пойыздың" пилоттық жобасы іске қосылды. Есептерге сәйкес, бұл стандартты рельстік, метро емес пойыз технологиясы теориялық тұрғыдан әлемдік теміржол көлігі үшін қолданылуы мүмкін және айтарлықтай энергияны үнемдеуге мүмкіндік береді. 2021 ж. Нидерландының Амстердам қаласының каналдарында әлемдегі алғашқы автономды кемелер, Roboats, пайдалануға берілді. Үш институт жасаған бұл кемелерге 5 адамға дейін сыйып, қоқысты жинап, тауар жеткізіп, "қажеттілік бойынша инфрақұрылым" ұсынуға қабілетті. 2021 ж. Норвегияда алғашқы автономды жүк кемесі MV Yara Birkland іске қосылды. Толық электрмен жұмыс ілейтін бұл кеме жүк тасымалын жүзеге асыру үшін жүк көліктеріне деген қажеттілікті едәуір азайтуы күтілуде.