Франк Мартиннің «Кішкентай концерттік симфониясы» туралы

Кіріспе

"Кішкентай концерттік симфония", Op. 54 – швейцар композиторы Франк Мартиннің оркестрлік шығармасы, оның ең танымал туындыларының бірі. Мартин 1944 жылы осы жұмыстың тапсырысын алды, бірақ "In Terra Pax" ораториясымен айналысу себепті жұмыс кейінге шегерілді. "Petite symphonie concertante" келесі жылы аяқталды және 1946 жылғы 27 мамырда Цюрихте Пауль Сахердің жетекшілігімен алғаш рет орындалды, Сахер осы шығарманың арнаушысы болып табылады. Сахердің тапсырысы Мартинге арфа, клавесин, фортепиано және екі топқа бөлінген скрипкалық оркестрдің ерекше құрамын қабылдауға итермеледі, бірақ аспаптардың соңғы таңдауы композитордың өзіне тиесілі болғандығын көптеген деректер көрсетеді. Барлық қолданылатын скрипкалы аспаптарды пайдалана отырып, Мартин арфа, клавесин және фортепианоны ләззаттандырушы немесе "basso continuo" аспаптары ретінде емес (олардың жиі кездесетін рөлі), сонымен қатар солистер ретінде қолдануды жоспарлады, бұл Ж.С. Бахтың №5 Бранденбург концертінің алыс эхосы болды және шығарманың концерттік симфония атауын негіздеді. Бұл туынды Мартинге халықаралық деңгейде танымалдық әкелді. "Petite symphonie concertante" екі бөлімнен тұрады, олардың арасында ең қысқа үзіліс бар. Әр бөлімді екі "жартыға" бөлуге болады, бірақ екі бөлімнің арасындағы байланыс айқын ерекшеленеді: бірінші бөлім – қырық алты такттан тұратын баяу кіріспе, одан кейінгі Allegro өзінің барлық мотивтік материалдарын алады; екінші бөлім үш солистік аспапты (арфа, фортепиано, содан кейін клавесин) көрсететін Adagio-дан басталып, одан кейін көтеріңкі маршқа өтеді. Шығарма неоклассикалық бағытта жасалған, ал композитордың тәсілі Мартиннің Бахқа деген құрметін көрсетеді. Мартиннің стилі Франция мен Австро-Германияның музыкалық стильдері мен дәстүрлерінен (жергілікті бояу үшін гармонияны қолдану және еркін формалық ұйымдастыру сияқты) және Австро-Германиядан (жалпы полифониялық стиль және тығыз мотивтік құрылым сияқты) элементтерді қабылдайды. Бұл шығарма Мартиннің 12 тондық техниканы қолдануын да көрсетеді, бірақ Екінші Вена мектебінің композиторларынан мүлдем өзгеше. Бірінші бөлімнің басында 12 тондық қатар көрінеді, бірақ Мартин оны басқа тематикалық немесе мотивтік материал сияқты қарастырады: ол әртүрлі транспозицияларда (фрагментарлық мәлімдемелер болған жағдайда барлығы он екі) пайда болады, бірақ ешқашан инверсияда, ретроградта немесе ретроградты инверсияда қолданылмайды және шығарманың барлық бөлігінде кездеспейді. Бұл қатар композитордың 12 тондық техникасының басқа да ерекшеліктерін көрсетеді, соның ішінде тұрақты ырғақтық мәндерді қолдану, серияның ішінде октавалық транспозициялардың болмауы және қатарды жиі сүйемелдеуші остинато ретінде пайдалану. Алайда, бөлімнің кейінгі бөлігінде Мартин Арнольд Шенберг, Антон Веберн және басқалардың музыкасында кең таралған, өзінің қатар формаларын "телескоптау" техникасын көрсетеді, яғни бір мәлімдеменің соңғы нотасы басқа транспозицияда келесісінің біріншісі болып табылады, бірақ бұл композиторлардан айырмашылығы, Мартин әр қатар формасының фрагменттерін ғана қолданады. Бұл шығарма "қайта жандану клавесині" деп аталатын, Роберт Гобл және Плейель сияқты өндірушілердің фортепиано дәстүрінде салынған 20 ғасырдың басындағы үлкен аспаптар үшін жазылған. Бұл концерттік симфония жанрында 20 ғасырда жазылған сирек туындылардың бірі. "Petite symphonie concertante" аспаптық құрамының ерекшелігі орындау мүмкіндіктерін шектеуі мүмкін деген қорқынышпен, Мартин кейіннен осы шығарманы дәстүрлі үлкен оркестрге (соло аспаптарызсыз) "Symphonie concertante" деп қайта жазды.

Petite symphonie concertante, Op. 54, is an orchestral composition by the Swiss composer Frank Martin, one of his best known works. Martin received the commission for the work in 1944, though progress was delayed by work on the oratorio In Terra Pax. The Petite symphonie concertante was completed the following year and received its premiere in Zürich on May 27, 1946, under the direction of Paul Sacher, who is also the work's dedicatee. Sacher's commission prompted Martin to assume the unusual ensemble of harp, harpsichord, piano and string orchestra divided into two groups, though all accounts suggest the final choice of instruments was the composer's own. Using all of the common stringed instruments available, Martin desired to use the harp, harpsichord and piano not as accompanying, or 'basso continuo' instruments (as is often their role) but as solos, thus being a distant echo of J. S. Bach's Brandenburg Concerto No. 5, and justifying the work's title of symphonie concertante. The work gained Martin international recognition. The Petite symphonie concertante is in two movements, separated by the briefest of pauses. Each movement may then be divided into two 'halves', though the relationship between each part differs considerably between the two: the first comprises a slow introduction of forty six bars out of which the following Allegro derives all of its motivic material; the second begins with an Adagio which showcases the three solo instruments (harp, piano, then harpsichord) before breaking into a lively march. The work is Neoclassical in outlook, and his approach reflects Martin's adoration of Bach. Martin's style draws elements from both the musical styles and traditions of France (such as the use of harmony to create local colour and the freer formal organisation) and Austro Germany (such as the generally polyphonic style and the dense motivicism). The work also demonstrates Martin's use of the 12 tone technique, though in an entirely different way from the composers of the Second Viennese School. A 12 note row is apparent at the opening of the first movement, though Martin treats it as he does any other thematic or motivic material: it appears in various transpositions (all twelve, if fragmentary statements are included) but is never used in inversion, retrograde or retrograde inversion forms, and is by no means present throughout the work. The row also demonstrates some other characteristic features of the composer's 12 tone technique, including the use of constant rhythmic values, no octave transpositions within the series, and the row's use frequently as an accompanimental ostinato. Later in the movement however, Martin does demonstrate his own take on the technique, common in the music of Arnold Schoenberg, Anton Webern and others, of 'telescoping' his row forms, that is, the final note of one statement is also the first of the next at a different transposition, though unlike these composers, Martin only uses fragments of each row form. The piece was intended for the so called "revival harpsichord", the large early 20th century instruments built in the piano tradition by makers such as Robert Goble and Pleyel. It is one of the few pieces in the sinfonia concertante genre to be composed in the twentieth century. Fearing that the unusual instrumentation of the "Petite symphonie concertante" might limit performances, Martin later rescored the work for a conventional large orchestra (without solo instruments) as the "Symphonie concertante".