Кіріспе

Сургут (ханты тілінде: Сәрханӆ, Sərhanł, Сө̆ркут, sörkut) – Ресейдің Ханты-Манси автономды округінің қаласы. Ол Обь өзенінің Ертіс өзенімен қосылатын жерге жақын орналасқан. Бұл Ресейдегі халық саны, экономикалық қызметі және туристік ағыны тұрғысынан федералды құрамының астанасынан немесе әкімшілік орталығынан гөрі ірілеу болған бірнеше қаланың бірі. Соңғы төрт ресейлік халық санауы бойынша халық саны:

Тарих

1594 жылы патша Федор I-нің бұйрығымен құрылған. 16 ғасырдың соңында Сургут екі қақпасы мен бес мұнарасы бар шағын бекініс болды, олардың бірінде көлік жолы болды. 1596 жылы Гостиный двор салынды. 17-18 ғасырларда ол Сібірді дамытудың Ресей орталығы болды. Қуатты ағаштан салынған бекініс мүйісте орналасқан, сондықтан өзеннен немесе құрлықтан байқаусыз жақындау мүмкін емес еді. Ежелгі қоныстың орталық алаңында діни қасиетті орын болған. Бекініс периметрі бойынша қорғаныс жүйесінің құрылыстарымен бөгелген қамалмен қоршалған. Ауыл сыртында қолөнер шеберханалары сияқты арнайы ғимараттар, әсіресе теміршілік болды. 1625 жылғы тізімде 222 әскери қызметкер тұрған. Кейіннен, жоғары өлім-жітімге байланысты, Сургут халқының саны біртіндеп азайды. 1627 жылы 216 адам, 1635 жылы 200 адам, ал 1642 жылы 199 адам болды. 17 ғасырдың екінші жартысында халық саны шамамен 200 адамды құрады, ал ғасыр соңында Сургутта 185 тұрғын болды. 1782 жылдан бастап Тобольск облысының Сургут уезінің уезд қаласы құрылды. 1785 жылы қаланың гербі бекітілді. 18 ғасырдың соңында Оңтүстік Сібір қалаларының дамуына байланысты әкімшілік маңызын жоғалтты. 1868 жылдан – аудан, ал 1898 жылдан – Тобольск облысының уезд қаласы. Сургут тұрғындары, басқа сибиряқтар сияқты, мемлекеттік қорғаудың астында болды. Қызметшілер жыл сайын ақша (5 рубль 25 копейка), нан (бакалаврлар үшін 8 шаршы, үйленгендер үшін 11 шаршы) және тұз (бакалаврлар үшін бір фунттан төрттен бір бөлігі, үйленгендер үшін бір жарым фунт) алды. Тұрғындарға қару-жарақ пен оқ-дәрі берілді. 19 ғасырдың соңында (1897 жылғы санақ бойынша) Сургут халқы 1100 адамды құрады. Тұрғындардың негізгі кәсіптері балық аулау, жабайы өсімдіктер жинау, сауда, мал шаруашылығы және отын дайындау болды. 1835 жылы казак мектебі, ал 1877 жылы ерлер халық мектебі ашылды. 1878 жылы әйелдер шіркеу мектебі, сондай-ақ ауа райы станциясы, кітапхана оқу залы, халық үйі және 1913 жылдан бастап телеграф жұмыс істей бастады. 1923 жылдың 3 қарашасынан бастап қала Орал облысының Тобольск ауданының әкімшілік орталығы болды. 1926 жылдың 5 сәуірінде, халқының аздығына байланысты (1300 адам), Сургут аудандық ауылға айналдырылды. 1928 жылы балық бөлімінің негізінде бірінші өнеркәсіптік кәсіпорын – балық консервілеу зауыты құрылды. 1929 жылы ұжымдық шаруашылық, 1930 жылы орман учаскесі, ал 1931 жылы ағаш өңдеу кәсіпорны ұйымдастырылды. 1930 жылдары Сургутта минералдарды өндіруге әрекеттер жасалды. 1934 жылдың 23 қазанында Сургуттың алғашқы газеті – «Организатор» (қазіргі «Сургут трибунасы») жарық көрді. Сургуттың қарқынды қалалануы 1960 жылдары, ол мұнай және газ өндірудің орталығы болған кезде басталды. 1965 жылдың 25 маусымында Сургут жұмысшы поселкесіне қала мәртебесі берілді. Қала мерекесі жыл сайын 12 маусымда тойланады. Сургут көпірі – әлемдегі ең ұзын бір тіректі кабельді көпір.

Әкімшілік және муниципалдық деректер

Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Сургут ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарады, бірақ оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бірлік ретінде, ол Сургут округінің маңызы бар қаласы ретінде жеке құрылған, бұл аудандармен тең мәртебелі әкімшілік бірлік болып табылады.

Көлік

Қалаға Сургут халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, ол Мәскеуге, Санкт-Петербургке, Дубайға, Иркутскке және тағы да басқа қалаларға рейстер ұсынады. Сургут арқылы шығысқа қарай (Новый Уренгой, Нижневартовск) және оңтүстік-батысқа қарай (Тюмень, Мәскеу, Новосибирск, Уфа, Челябинск, Екатеринбург) пойыз қатынасы бар. P404 тас жолы Сургутты Тюменьмен байланыстырады. Об өзенінде порт орналасқан.

Климат

Сургут континенталды субарктикалық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелімі Dfc), онда ұзақ, қатты қыстар мен қысқа, жылы жаздар болады. Жауын-шашын мөлшері орташа, мамырдан қазанға дейін артады, осы кезеңде жаңбыр жылдың қалған уақытында жиі жауатын қарға қарағанда көп болады. Сібірдің шығысына қарағанда Сургутта жылдық қар жамылғысы қалыңрақ, себебі Сібір антициклонының ықпалы аз, сондай-ақ Еуропаның ылғалды қыстарынан ылғал Урал таулары арқылы жетіп келеді. Сургут – субарктикалық климатты қалалардың арасында ең ірісі.

Елтаңба

Қазіргі Сургут қаласының гербі, «алтын далада күміс ұшы бар қара түлкі көкшіл даламен жүріп бара жатыр» – деген бейнесімен, 2003 жылғы 4 қарашадағы қалалық дума шешімімен 2003 жылғы 20 қарашада бекітілді.