Кіріспе
Театр сахнасының немесе көрермендер орындарының жоғары қарай еңісі – көрермендерден алшақ, жоғары қарай еңіспен салынған театр сахнасы. Бұл дизайн Орта ғасырлар мен ерте заманауи дәуірдегі ағылшын театрларында кең таралған және көрермендерге көрініс пен дыбысты жақсартады. Сонымен қатар, бұл перспектива иллюзиясын күшейтеді: декорация элементтері сахнаның арт жағындағы көзге көрінбейтін нүктеге бағытталғанда, еңіс иллюзияны қолдайды. Мұндай декорация элементтері "еңіс декорациялар" деп аталады. "Еңіс отыру орны" – сахнадан жоғары қарай еңіспен орналастырылған орындықтар, бұл артқы қатардағы көрермендерге барлық орындықтар бір деңгейде болғандағыдан жақсы көрініс береді.
A rake or raked stage is a theatre stage that slopes upwards, away from the audience. Such a design was typical of English theatre in the Middle Ages and early Modern era, and improves the view and sound for spectators. It also helps with the illusion of perspective: when features of the scenery are made to align with a notional vanishing point beyond the rear of the stage, the rake supports the illusion. These elements of scenery are termed raking pieces. Raked seating refers to seating which is positioned on an upwards slope away from the stage, in order to give those in the audience at the back a better view than if the seats were all on the same level.
Иілуді есептеу
Рактың еңістігі еңістік бағытында өлшенген бір тік бірлікке қажетті көлденең бірліктер санымен немесе оған тең пайызбен өлшенеді. Бір көлденең бірлікке бір тік бірлік (1:1) еңіс көлденеңнен 45° бұрыш жасайды. 1:18 (5,56%) және 1:48 (2,08%) еңістер жиі кездеседі. Рак қатынасын бұрышқа айналдыру үшін негізгі тригонометрия қолданылады. Бұрыш градустарда = arctan(тік/көлденең), мұнда "тік" – қашықтықтың тік көтерілуі, ал "көлденең" – осы көтерілу болатын көлденең қашықтық. Мысалы, 1:18 еңіс үшін сәйкес бұрыш arctan(1/18) = 3,18° болады.
Тарих
ХХ ғасырдың басынан кейін салынған театрларда көрермендер орналасқан бөлік еңіспен жасалған. Бұл өзгеріс грек және рим театрларындағы (жазық сахна және террасалы көрермендер) құрылыс әдісіне оралумен байланысты болды. Мұның себебі, еңіс беткейде жүру қиындықтарынан актерлердің табиғи емес қозғалыстары байқалды, бұл тегіс емес беткейден туындаған ақсап жүргендей әсерден қашу үшін жасалған. Еңіс сахналар кейбір опера, Бродвей және Вест-Энд қойылымдарында әлі де қолданылады, онда театрдың тұрақты жазық сахнасының үстіне уақытша еңіс сахна орнатылады. Сондай-ақ, еңіс сахна құру, мәжбүрлі перспективамен жасалған декорацияларға көмектеседі.
Сахнадан тыс
Еңіс сахнада көрерменнен алыс тұрған актер, көрерменге жақын тұрған актерден биік болады. Осыдан театрдағы "арқа сахна" және "алдыңғы сахна" деген ұғымдар пайда болды, яғни тиісінше көрерменнен алыс немесе жақын деген мағынаны білдіреді. "Upstaging" термині бір актердің сахнадағы еңістің жоғары жағына жылжуымен байланысты, бұл оның қарсыласының (алдыңғы сахнада, көрерменге жақын тұрған) көрерменге арқасын бұрып, актерлер тобына қарап сөйлеуіне себеп болады. Кейіннен "upstaging" термині бір актердің әдейі басқа актерден көрерменнің назарын бұрып алуын білдіретін метафоралық мағынаға ие болды.