Кіріспе

Ресейлік суретші және сахна безендіруші Борис Михайлович Кустодиев (Борис Михайлович Кустодиев; 7 наурыз 1878 [е.с. 23 ақпан 1878] – 28 мамыр 1927) – орыс, кейіннен совет суретшісі және сахна безендірушісі.

Ерте өмір

Борис Кустодиев Астрахан қаласында философия, әдебиет тарихы және логика профессорының отбасында дүниеге келді. Кейіннен 1896-1903 жылдары Санкт-Петербургтегі Императорлық өнер академиясында Илья Репиннің шеберханасында оқыды. Репинге Мемлекеттік кеңестің 100 жылдығына арналған үлкен сурет салу тапсырылғанда, ол Кустодиевті көмекшісі ретінде шақырды. Бұл картина өте күрделі және көп еңбек талап етті. Мұғалімімен бірге жас суретші картина үшін портреттік эскиздер жасады, содан кейін аяқталған туындының оң жағын орындады. Осы кезеңде Кустодиев өзінің рухани жақын достары санайтын замандастарының портреттерін жасай бастады. Олардың ішінде суретші Иван Билибин (1901, Ресей мұражайы), Молдовцев (1901, Краснодар облыстық өнер мұражайы) және гравер Мате (1902, Ресей мұражайы) болды. Осы портреттермен жұмыс жасау суретшіге көп көмектесті, модельді мұқият зерттеуге және адам жанының күрделі әлеміне енуге итермеледі. 1904 жылы Императорлық өнер академиясының стипендиясы бойынша Франция мен Испанияға сапар шекті. Сондай-ақ 1904 жылы Парижде Рене Менардың жеке шеберханасына қатысты. Содан кейін Испанияға, 1907 жылы Италияға, ал 1909 жылы Австрия мен Германияға, содан кейін тағы Франция мен Италияға барды. Осы жылдары ол көптеген портреттер мен жанрлық туындылар жасады. Бірақ Кустодиев қайда болса да – күнге толы Севильяда немесе Версаль саябағында – өз Отанына деген қарсы тұра алмайтын құштарлықты сезінді. Францияда бес ай болғаннан кейін Ресейге оралды.

1917 жылғы Ресей революциясынан кейінгі алғашқы жылдары суретші әртүрлі салаларда үлкен шабытпен жұмыс істеді. Заманауи тақырыптар оның шығармашылығының негізіне айналды, олар күнтізбелер мен кітап мұқабаларының суреттерінде, көшелерді безендіру эскиздерінде, сондай-ақ кейбір портреттерде (Графиня Грабовскаяның портреті) көрініс тапты. Оның "Қызыл егіздік" және "Қызыл панорама" журналдарының мұқабалары өзінің айқындығымен және тақырыптық өткірлігімен назар аударды. Кустодиев литография саласында да жұмыс істеді, Некрасовтың шығармаларын суреттеп көрсетті. Лесковтың "Жамаушы" және "Мценск уезінің Леди Макбеті" повестелеріне салған суреттері орыс кітап дизайны тарихындағы маңызды оқиға болды, себебі олар әдеби образдарға толық сәйкес келді.

Сахнаның құрылысы

Суретші сахналық безендіруді жасауға да қызығушылық танытты. Ол алғаш рет 1911 жылы Александр Островскийдің «Шұғылалы жүрек» пьесасы үшін декорация жасағанда театр қызметін бастады. Оның жетістігі соншалық, одан кейін тапсырыстар көптеп түсе бастады. 1913 жылы ол Мәскеу көркем театрында «Пазухиннің өлімі» қойылымының декорациялары мен костюмдерін жасады. Оның бұл саладагы дарыны Островскийдің «Отбасы ісі», «Сәтті соққы», «Қасқырлар мен қойлар» және «Дауыл» пьесаларында ерекше көзге түсті. Островскийдің пьесаларының ортасы – провинциялық өмір мен саудагерлер тобы – Кустодиевтің жанрлық суреттерімен үндесті, сондықтан ол сахналық безендірулерді оңай және жылдам жасады. 1923 жылы Кустодиев Революциялық Ресей суретшілер бірлестігіне қосылды. Ол 1927 жылғы 28 мамырда Ленинградта туберкулезден қайтыс болғанға дейін сурет салу, гравюра жасау, кітаптарды иллюстрациялау және театр үшін дизайн жасаумен айналысып тұрды.