Кіріспе
Тайваньдық сарапшы және мәдениет министрі Лун Ин Тай – жазушы, мәдениет сыншысы және қоғамдық зиялы. Оның 30-дан астам кітабы бар, және ол тек туған Тайваньында ғана емес, Гонконг, Қытай, Сингапур, Малайзия және Солтүстік Америкадағы қытай тілінде сөйлейтін қауымдастықтарда да кең танымал. Лун Гоминьдан партиясының әскери үкіметін сынап, көзге түсті және содан бері Қытайдың баспасөз бостандығы мен азаматтық құқықтарды шектеу саясатын сынап келеді. Лун Ин Тай Тайпей қаласының алғашқы Мәдениет басқармасының басшысы (1999–2003) және Тайваньның алғашқы Мәдениет министрі (2012–2014) қызметтерін атқарды. 2005 жылы Лун Ин Тай атындағы Мәдениет қоры құрылды. Қазір ол Тынық мұхитының жағасындағы Тайваньдың шығыс бөлігінде тұрып, жазумен толық уақыт айналысады.
Lung Ying tai is a writer, cultural critic, and public intellectual. With more than 30 books to her credit, she not only has a large number of readers in her native Taiwan, but her works also have an impact in Chinese language communities in Hong Kong, China, Singapore, Malaysia, and North America. Lung became widely known for her criticism on the Kuomintang party's martial law regime and has since become a critic of Mainland China's increasing restrictions on press freedom and civil liberties. Lung Ying tai served as Taipei's first Cultural Bureau Chief (1999–2003) and Taiwan's first Minister of Culture (2012–2014). She established the Lung Ying tai Cultural Foundation in 2005. She is currently engaged in full time writing, residing in eastern Taiwan by the Pacific Ocean.
Ерте өмір
Лун Ин Тай 1952 жылы Тайваньдың Каосиунг қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Лун Хуай Шен (龍槐生) Хунань провинциясындағы үйін тастап, 15 жасында Гоминьдан армиясына қосылды. Оның ата-анасы 1949 жылы Қытай Азамат соғысында КМТ жеңілгеннен кейін материктік Қытайдан қашып кетті. 1949 жылдары Тайваньға көшіп келген материктік босқындардың көпшілігі сияқты, "жер өңдеу тәжірибесі болмағандықтан, көмек сұрайтын отбасылық байланыстар болмағандықтан, тамыр тарихы мен әлеуметтік мәртебесі болмағандықтан және жергілікті тіл мен білім болмағандықтан", Лунның ата-анасы келешек ұрпақтың біліміне зор инвестиция жасады. Төрт баланың күтімін қарастырудағы қаржылық қиындықтарға қарамастан, Лунның анасы Ин Мэйцзун (應美君) жалғыз қызы Лунның жоғары білім алуын қатысты талап етті. Тайнан қыздар гимназиясын бітіргеннен кейін, Лун Ұлттық Чэн Кунг университетінде шетел тілдері мен әдебиеті бойынша бакалавр дәрежесін, ал Канзас штаты университетінде ағылшын және американ әдебиеті бойынша докторлық дәрежесін алды.
Кәсіби өмірінің алғашқы жылдары, 1983-1999
1983 жылы Лун Ин Тай Тайванға оралғанда, Тайвань Куоминтaнның бір партиялық билігі астында болды. Ол "China Times" газетінде қазіргі Тайвань қоғамына қатысты ой-пікірлер мен сын-ескертпелер жариялады. Бұл эсселер 1985 жылы "Е Хуо Цзи" (野火集, Жабайы от жинағы) атты жинақ түрінде басылды. Кітап 21 күн ішінде 24 рет қайта басылып, көп назар аударды, сондықтан ақын Ю Кван Чунг оның әсерін "торнадо" деп сипаттады (қытайша Longjuanfeng сөзі Лунның есімін ойын қылып қолдану болды). Ол "Тайваньдағы онжылдықтың ең көп сатылған және талқыланған кітабы" атанды және аралдың демократиялану процесіне ықпалды болды. Лун 1986 жылы күйеуімен бірге Еуропаға көшті. Еуропада жүргенде ол келесі кітаптардың авторы болды: "Рен Зай Оучжоу" (人在歐洲, 1988, The Mundane and the Lofty—Еуропа арқылы саяхат), "Ши Гей Тайвань де Син" (寫給台灣的信, 1992, Letters to Home), "Кан Шиджи Мо Сян Ни Зу Лай" (看世紀末向你走來, 1994, Living in a "Fin de siècle"), "Хайзи Ни Манман Лай" (孩子你慢慢來, 1994, Take Your Time, My Children), "Мей Ли Де Куан Ли" (美麗的權利, 1994, The Right to Seduce), "Зай Хайдэбао Цюйман Ру Цин Ванг" (在海德堡墜入情網, 1995, In the Shadows of Heidelberg: A Tale of Love and Fate), "Ган Бей Ба Туомасман" (乾杯吧托馬斯曼, 1996, Cheers, Thomas Mann), "Во Де Бу Ан" (我的不安, 1997, Our Age of Uncertainty), "Аһ! Шанхай Нан Рен" (啊!上海男人, 1998, Shanghai Men) және "Байниан Сисуо" (百年思索, 1999, Reflections of this Century). Лун бірнеше тілде және түрлі аудиторияға арнап жазады. "Оның Тайбэйдің "China Times" және Шанхайдың "Wen Hui Bao" газеттерінде бір уақытта эссе жариялауы, неміс тіліндегі нұсқасы "Frankfurter Allgemein", ал ағылшын тіліндегі нұсқасы BBC-дің еуропалық қызметінде шығуы жиі кездесетін жағдай". Оның еңбектері 1990 жылдардың басынан бері Қытайдың материктік газеттерінде жарияланып келеді. 1994 жылы ол "Аллаға шүкір, мен сингапурлық емеспін" (幸好我不是新加坡人) атты мақаласында Сингапур үкіметінің жеке бостандыққа қойған шектеулерін сынады.
Тайбэйге мемлекеттік қызметке оралу, 1999-2003 жылдар
1999 жылы Тайбэй қаласының әкімі Ма Иньчжоу Германияға сапар шегіп, Лунгты Тайбэй қаласының Мәдени бюросының алғашқы директоры қызметіне шақырды. Ол Тайваньға оралып, 1999 жылдың қыркүйегінде бұл қызметке кірісті. Оның қызмет еткен кезеңінде қаладағы өнерді дамытуға бағытталған саясатты жобалап, іске асырды. Осы саясаттың арқасында Хуашань шығармашылық паркі, Тайбэй кино үйі, Вистария шайханасы, Treasure Hill, Чьен Му үйі және Лин Ютан үйі сияқты орындар мәдени өмірге жаңа серпіліс алды. Мәдени бюро 1146 ескі ағашты тізімге алып, қорғауға алды, 276 ағашты жоюдан сақтап қалды және Тайваньда алғаш рет "Тайбэй қаласында ағаштарды қорғау туралы" заң қабылдады. Лунг сонымен қатар жергілікті және халықаралық суретшілер арасындағы мәдени алмасуды ынталандырды. 1999-2002 жылдары қаланың суретшілерді қабылдау бағдарламасы арқылы әлемнің түкпір-түкпірінен келген 50-ден астам суретші Тайбэйге келді. Ол 2003 жылдың наурыз айында қызмет мерзімін аяқтады және Гонконг қалалық университетінде қонақ профессор болып жұмысқа орналасты.
Мәдениет министрі, 2012-2014 жылдар
2012 жылдың ақпан айында Лунг Тайваньтың Мәдениет істері кеңесінің директоры лауазымына тағайындалды, оған Мәдениет министрлігін құру үшін төрт жекелеген министрлікті қайта ұйымдастыру және біріктіру міндеті жүктелді. Оның басшылығымен Мәдениет министрлігі 2012 жылдың мамыр айында ресми түрде құрылды. Лунг Тайваньның алғашқы Мәдениет министрі болып тағайындалды. 2012 жылдың 21 мамырында қызметке кіріскен ол, мәдени саясаттың саяси мақсаттарға емес, саясатқа қызмет етуіне үміт білдірді. Оның саясаты "жерге бекіну", "халықаралық деңгейге шығу", "бұлтты технологиялар" және "құндылықтарға бағыну" сияқты ұстанымдармен жүргізілді, яғни халықтың барлық топтарына қол жеткізу, Тайваньның жұмсақ күші арқылы халықаралық аренада кеңейту, мәдениетті ғылымның соңғы жетістіктерімен үйлестіру үшін бұлтты технологияларды пайдалану, инновациялық индустриялық экожүйені дамыту және эстетикалық экономиканы жақсарту. Оның қызмет ету кезеңінде үш жылдан бері шешілмей келген Қоғамдық теледидар қызметіне қатысты мәселе шешілді. Қоғамдық телерадио хабарларын тарату және киноматографияны реттейтін заңдар жаңартылып, мұражайларды басқару және су астындағы мәдени мұраны сақтау саласындағы жаңа заңдар ұсынылды. Ұлттық сахналық өнер орталығы, Ұлттық кино институты, Тайвань дәстүрлі театры орталығы, Ұлттық фотосурет және бейнелеу орталығы, Тайбэй музыка орталығы сияқты жаңа мекемелер құрылды. Ол сонымен қатар оқу, теледидар мәдениеті, халықаралық және Қытаймен мәдени алмасу саласындағы бастамаларды қолға алды. 2014 жылдың 1 желтоқсанында Лунг өзінің қарт анасының денсаулығына байланысты министрлік лауазымынан кетуін өтінді, сондай-ақ саяси және бұқаралық ақпарат құралдары тарапынан жағымсыз қарым-қатынас та осы шешімге ықпал еткенін айтты.
2015 - қазіргі уақытқа дейін
2015 жылдан 2020 жылға дейін Лунг Гонконг университетінде гуманитарлық ғылымдар бойынша Хун Ляун Хау Лингтің есімді профессорлық қызметін жалғастырды. Жазушылық қызметінен бөлек, Лунг мандарин және ағылшын тілдерінде еркін сөйлейді, сондықтан әлемнің түкпір-түкпірінен баяндама оқуға шақырулар жиі түседі, көбінесе үлкен аудиторияны қамтиды. Оның 2016 жылғы «Qingting» (傾聽, 2016, Тыңдау) кітабы 23 баяндамадан тұрады және оқырмандар назарына ұсынылған. 2018 жылы «Тяньчандицзю: Гей Мейцзюнь де Син» (天長地久: 給美君的信, 2018, Мәңгілік махаббат: Мейцзюньге хаттар) атты кітабы жарық көрді. Кіріспе сөзінде Лунг мемлекеттік қызметтегі тәжірибесі барысында бір дәуірдің құлауына және құндылықтардың жоғалуына куә болғаннан кейін жазудың маңыздылығына күмәнді екенін айтты. Бұл кітапта ол өмір, өлім және жас ұрпаққа деген махаббат туралы жеке ойлары арқылы таза ниеттерді қайта табуға тырысады. 2017 жылы Лунг Тайваньдың оңтүстігіндегі Шаочжоу қаласына көшіп, алғашқы романы «Да Ву Шань Ся» (大武山下, 2020, Кавулунган тауының етегінде) жазыла бастады. Оқиға Тайваньдың Пинтуң аймағындағы Да Ву тауында (жергілікті тілде – Кавулунган тауы) өтеді. Өмірінің көп бөлігін саяхаттап өткен белгілі емес жазушы ауылға оралып, 14 жастағы құпия қызбен кездеседі, осы кезде өмір мен жер, өсімдіктер, жануарлар және тарих бір-біріне байланысты тағдырларын көрсетеді. «Баланың шексіз қызығушылығымен, зерттеушінің табандылығымен, әдебиетшінің нәзік және әсем стильмен және терең және мәнерлі тілмен Лунг Да Ву тауының әлемін суреттейді. Ол өмір туралы философиялық ойларды зерттейді және жер мен оның мәдениетіне деген қамқорлықты көрсетеді. «Кез келген жазушының негізгі шеберлігі – оқырмандарға бұрын көре алмаған нәрселерді көрсету», – дейді Лунг. Кітапта жүздеген түрлі өсімдіктер мен жануарлар сипатталған, сондай-ақ автордың өзі салған суреттер де бар. Лунг Facebook желісінде белсенді болып, ауылдағы өмірінен алынған тәжірибелерін оқырмандарымен бөліседі. 2019-2020 жылдардағы Гонконгтағы наразылықтар кезінде Лунг жазбасында наразылыққа қатысушыларды «бақтағы жерде жатқан жұмыртқаға» теңеді, ол «темір мен болаттан тұрған қабырғаға» қарсы тұрады. «Біз жұмыртқаны қалай қараймыз? Иіліп, оны ақырып көтеріп, алақандарымызға ұстап, жарылып кетпеуіне көз жеткіземіз». Nikkei Asian Review басылымына берген сұхбатында Лунг Пекин саясаткерлерінің Гонконг мәселесін шешудегі болашаққа көре білу үшін жеткілікті даналық танытуын тілейді. Қос жақ арасындағы әскери шиеленіс күшейген кезде Лунг Facebook-та соғыстың өркениетке тигізетін зиянын атап көрсетіп, «Не айтсаңыз да, мен соғысқа қарсымын» деген мәлімдеме жасады. Бұл мәлімдеме Тайваньдағы саяси пікір қақтығыстарын тудырды, себебі аралдың болашағына қатысты көзқарас екіге бөлінді. Кейбіреулер оны «тек соғысқа қарсы сөйлейді, бірақ Коммунистік партияға қарсы сөйлеуге батылы жетпейді» деп сынады. Лунг халықаралық оқырмандар үшін жазуын жалғастырып келеді. 2019 жылы «The Berlin Pulse» журналында «Каноэдегі 23 миллион адам: Еуропа неге Тайваньның болашағына көңіл бөлсін» деген мақала жариялады. 2023 жылы «The New York Times» газетінде қос жақ арасындағы шиеленіс кезіндегі жергілікті тұрғындардың сезімдері туралы эссе жариялады. 2023 жылдың қыркүйегінде Лунг Бостон университетінің Парди мектебінің жаһандық зерттеулер орталығы, Азияны зерттеу орталығы және Гарвардтың Йенчинг институты шақыруымен Тайваньдың Тайтуң аймалында тұру тәжірибесімен бөлісіп, қос жақ арасындағы мәселелер туралы баяндама жасады. 2023 жылдың қазанында ол Германия мен Австрияда «Да Ву Шань Ся» (大武山下, Кавулунган тауының етегінде, Am Fuße des Kavulungan) романының неміс тіліндегі басылымының бір жылдық мерейтойына арналған турнеге шықты. Турне Франкфурт кітап жәрмеңкесінен басталды, содан кейін Вюрцбург, Тюбинген, Гейдельберг және Геттинген университеттеріндегі панельдік талқылаулар өтті. Лунг сондай-ақ Австрия ғылым академиясына (ÖWA) шақырылды, онда ол қос жақ арасындағы мәселелер туралы ойларымен бөлісті. Өзінің 40 жылдық жазушылық жолында Лунг көптеген шабуылдарға ұшырады. Жастық шағында консерваторлар оны тәртіпсіз деп есептеді. Орта жасында Тайваньның жергілікті өкілдері оны біріктіруге қарсы деп айыптап, Қытай Коммунистік партиясымен байланысы бар деп сынады. Қытай оның кітаптарының көпшілігін тыйым салды, ал кейбіреулері тіпті Тайваньның тәуелсіздігін жақтады деп айыптады. Мұндай қарама-қайшы пікірлер Лунгтың «қоғам үшін тәуелсіз қалам» болуға деген ұмтылысын көрсетеді. «Тайваньда ол ғана Ұлттық партияны, Демократиялық прогрессивті партияны және Коммунистік партияны сынға алуға батылы жетеді», – дейді Хуан Цзин Лунг, China Times газетінің бұрынғы бас редакторы, сондықтан ол «көп тарапты ренжітіп, жалғыздыққа тағдырланған».
Жеке өмір
Лунгтың неміс ерінен бұрынғы (және жалғыз) некесінен екі ұлы бар. Лунның "Qin Ai De Andelie" (親愛的安德烈, 2007, Dear Andreas) кітабы – ол мен оның үлкен ұлы арасындағы хаттар мен электрондық хабарламалар жинағы. Қазір ол анасына күтім жасап, Тынық мұхитының жағасындағы Тайтунг қаласында тұрып, толық уақытта жазумен айналысып жүр.
Ағылшын тіліндегі очерктер мен баяндамалар
Сөз (видео): Лунг Ин тай «Үлкен өзен, Үлкен теңіз: 1949 жылғы айтылмаған оқиғалар» (ағылшын тіліндегі сөйлеу). (18 қазан, 2009 ж.). Британдық Колумбия университеті. Сөз (видео): «Доктор Лунг Ин таймен (Тайвань Мәдениет министрі) бетпе-бет кездесу». (22 ақпан, 2013 ж.). SOAS, Лондон университеті. Сөз (видео): «Проф. Лунг Ингтай: Сенуге болады ма, болмайды ма?». (20 қазан, 2017 ж.). Лок Ю залы, Гонконг университеті. Кавасе, Кенджи. (4 желтоқсан, 2019 ж.). «Гонконг Пекиннің даналығын сынап жатыр», – дейді Тайваньның белгілі жазушысы. Nikkei Asia. Сөз (видео): «Жабайы оттан үлкен теңізге дейін: Лунг Ин таймен әңгіме». (16 қазан, 2021 ж.). UCLA Қытай зерттеулер орталығы. Сөз (видео): «Жаман бала, Мәдениет министрі, үнсіз жалғызбасты? Лунг Ин тай Барбара Миттлермен сөйлеседі». (25 шілде, 2022 ж.). Хайдельберг университетінің Қытай зерттеулер институты. Филкинс, Декстер (14 қараша, 2022 ж.). «Тайваньдағы қауіпті ойын». The New Yorker. Лун, Ин тай (18 сәуір, 2023 ж.). «Тайваньда достар бір-біріне қарсы тұра бастады». The New York Times. Сөз (видео): «Лунг Интай: «Ішкі көзқарас: Тайваньдықтар қиын кезеңде»». (18 қыркүйек, 2023 ж.). Бостон университеті. Сөз (видео): «Лунг Интай: Менің түпкілікті ауылдағы өмірім». (27 қыркүйек, 2023 ж.). Гарвард университеті. Сөз (видео): «Лунг Ин Тай: Тайвань. Геосаяси қысым астындағы жас демократия». (31 қазан, 2023 ж.). Österreichische Akademie der Wissenschaften (Австрия ғылым академиясы), Вена, Австрия.