Кіріспе
Альбенга (Альбингаунум) – Италияның солтүстігіндегі Лигурия аймағындағы Савона провинциясында, Италия Ривьерасындағы Генуя шығанағында орналасқан қала және коммуна. Альбенганы «жүз шпилі бар қала» деп атайды. Экономикасы көбінесе туризм, жергілікті сауда және ауыл шаруашылығына негізделген. Альбенгада алты шағын елді мекен бар: Лусиньяно, Сан-Феделе, Кампочиэза, Лека, Бастия, Салеа.
Атауы
Альбенга атауы латын тіліндегі Albíngaunum сөзінен шыққан, ол Album Ingaunum деген сөзден туындаған. Бұл «астана» сөзімен және көпше жаққа қатысты «um» жұрнағының бірігіп айтылуын білдіреді. Ингауни (ингаунерлер) этнонимінің түбірін Үнді-Еуропа тілдерінен және галл-лигуриялық жерлерден іздеуге болады. «Альбум» сөзі «alb o alp» ежелгі Индоевропалық тілінен (тас, төбе) шыққан, бірақ оны жиі латын тіліндегі «альбум» сөзімен – «ақ» немесе «жарық» деген мағынамен қате байланыстырады. Бастапқыда бұл жер Album Ingaunum деп аталған, бірақ римдіктер басып алғаннан кейін Albingaunum атауын алды. Рим империясы құлаған соң Albinauno, ал 1000 жылға жуық уақыттан кейін Albingano деп атала бастады. Тек 14 ғасырда ғана бұл атау Альбенгаға айналды.
Ерте тарих
Альбенга б.з.д. 4-ші ғасырда жағалау төбелерінде негізі қаланды. Альбенга бұрын Ингауни тайпасының, лигуриялық тайпаның астанасы болған. Ингаунилер теңізшілер және саудагерлер болды, және олар Финале мен Санремо арасындағы үлкен аумақты иеленді.
Рим дәуірі
Екінші Пуникалық соғыс кезінде Альбенга қаласы карфагендіктермен одақтасты, бірақ б.з.б. 181 жылы проконсул Луций Эмилий Паулус Македоникустың басшылығымен римдіктерге жеңілді. Келесі жылы римдіктер мен ингаунилер федюс (одақ шарты) жасады, бұл бүкіл аймақтың толық римдіктерге айналуына бастама берді. Б.з.б. 89 жылы латын құқығына ие болған Альбинганум, б.з.б. 45 жылы Юлий Цезар тұсында римдік азаматтыққа ие болды, және Империя басталғаннан бастап өркендеу кезеңін бастады. Қаланың дамуына Via Julia Augusta жолының салынуы (б.з.б. 13 ж.) қосымша серпін берді, ол Оңтүстік Франция және Испаниямен байланысты болды. Осы уақыт аралығында қала төңірегіндегі жазық жерлерді қарқынды пайдалану жалғасты; 354 жылы Констанций қабырғаларды, форумды және порты қалпына келтіргені туралы жазуда көрсетілген.
Ежелгі заман
Тарихи құжаттама аз болғанымен, археологиялық қазбалар Альбенганың Кейінгі Антикалық дәуірде маңызды қала болғанын көрсетеді. 451 жылы Альбенга епископының Милан синодына қатысқандығы, сол кезде Альбенга шіркеуі Батыс Лигуриядағы ең маңыздысы болғанын көрсетеді. V ғасырда қала визиготтардың шабуылына ұшырады, олар Альбенганы жартылай қиратты және тонады. Ескі Муниципиум, қазіргі кезде нашар күйде, император Констанций III-тің қолдауымен қайта жаңартылды. Оның араласуы қаланың тұрақтылығын және қорғаныс құрылысын қамтамасыз етіп, келешек ғасырларда оның сақталуын қамтамасыз етті. 660 жылдары Фредегардың жазбаларында, қала Ломбардтар патшасы Ротариның жағалаудағы қалаларды кішкентай ауылдарға (вичи) дейін кеміткен тізіміне енген.
Орта ғасырлар
1098 жылы Альбенга ортағасырлық муниципалитет ретінде бекінді; сол жылы Альбенга өз туымен, әскерлерімен және қаржысымен Бірінші крест жорығына қатысты, Иерусалим патшасынан еркін сауда құқығын алды. Осыдан бастап Алтын қызыл крест туы оның кемелері мен мұнараларында мақтан тұтып ілінді. Кейіннен, император Фредерик Барбаросса Солтүстік Италияға басып кіргеннен кейін, қала оны қолдады және келесі ғасырлар бойы тасталмаған Гибеллиндер коалициясына қосылды. 1159 жылы Альбенга өзінің барлық аумағы үшін императорлық бекітілім алды.
Қазіргі заман
1798 жылы Альбенга Лигурия Республикасының қысқа ғұмырлы конституциясының бөлігі ретінде Цента юрисдикциясының астанасы деп жарияланды. 1815 жылы қала, бүкіл Лигуриямен бірге, Савой үйіне (Италия корольдік отбасы) берілді және Сардиния Корольдігінің құрамына кірді. Қала жаңа Албенга провинциясының орталығы болды. Жаңа аудан Андора және Финале Лигуре қалаларының барлық муниципалитеттерімен, соның ішінде ауылдық жерлермен бірге құрылды. 1863 жылы Италия біріккеннен кейін провинция ауданға дейін кемітілді және 1927 жылы толығымен таратылды. Осы кезде Альбенга экономикалық және демографиялық даму жағынан басқа жағалау қалаларынан қалып қойған, ауыл шаруашылығымен айналысатын шағын елді мекенге айналды. Альбенга Италия Ривьерасындағы басқа қалалар сияқты танымал демалыс орны болған жоқ.
In 1863, after the unification of Italy, the province was reduced to a district, and was abolished completely in 1927. In this time Albenga was reduced to an agricultural village, overtaken by other coastal towns in both economic and demographic development. Albenga wasn't a popular holiday destination like other towns in the Italian Riviera.
География
Альбенга Италия Ривьерасының батыс жағалауында орналасқан. Ол Цента өзенінің сағасындағы аталасы жазықта жатыр, ғасырлар бойы жерді бірнеше рет өзгертіп, Альбенга жазығын жасаған, қаланың негізі қаланғаннан бері Альбенга халқын дамбалар мен көпірлер салуға мәжбүр еткен. 17 ғасырға дейін Альбенга экономикасы теңіз саудасына негізделген, себебі қала Цента өзенінің сағасында салынған және қабырғалар мен көпірлермен қоршалған. Осы уақыт ішінде Цента өзені өз табиғи арнасын өзгертті. Альбенга Генуя Республикасына қосылғанда, Республика көтерілісші қаланы жазалау және болашақ көтерілістерді тоқтату үшін, сондай-ақ табиғи құбылыстардың алдын алу мақсатында портты көмуге шешім қабылдады. Бүгінде өзен қала орталығы арқылы өзен сағасына қарай ағып жатыр. Ескі көпірлер туралы естелік те жойылуға жақын. Альбенга – Финаледен Андораға және барлық айналасына дейін созылатын Альбенга ауданының орталық қаласы. Галлинара аралы осы ауданға кіреді. Христиан дін қызметкері және әулие Мартин Турский бір кезде осы аралда тұрған деп есептеледі, қазір оның құрметіне монастырь салынған. 1064 жылдан бері арал Аббадия Альпина аббаттығының меншігінде.
Климат
Жағажай климаты қоңыржай, қысы жұмсақ, жазы жылы болады. Теңізден соғатын жел ыстықты басып, жаздың аса ыстық күндері сирек кездеседі. Ал Альбенга жазығының ауылдық жерлері континенттік ерекшеліктерге ие, жағажай аймағына қарағанда қысы суық, жазы ыстық болады.
Негізгі көрікті жерлер
Көне тікбұрышты құрылымға салынған қала, бұл құрылым римдік лагерьдің басты жолдары – кардо және декуманус болып табылатын қазіргі "Via Medaglie d'oro" және "Via Enrico d'Aste" көшелерін қамтыды. Қаланың жоспарлық орталығы тарихи Сан-Микеле алаңы болып табылады. Оның төңірегінде бұрын саяси және діни билік орындары болған бірнеше сарайлар салынған.
Қасиетті Михаил Архангел соборы
IV-V ғасырларда Констанций III бұйрығымен салынған ерте христиан базиликасының негізгі құрылыстарының үстіне салынған, роман стилінен готика стиліне өту іздері бар қасбетке ие. Осы кезеңге қатысты негізгі қасбеттің екі бүйірлік есігі және шіркеудің сол жағындағы үшінші есігі, онда қалпына келтірілген Ломбард бейнесі орналасқан; ал орталық есік 1669 жылы салынған. Қазіргі көрінісі одан әрі биіктеудің нәтижесі. 1964-1967 жылдар аралығында жүргізілген реставрациялық жұмыстар собордың дизайнын бастапқы ортағасырлық түріне қайтарды. Жақын жердегі зығыр шіркеуге 13 ғасырда қосылды, ол 1391-1395 жылдар аралығында ескі қоңырау мұнарасының орнында салынды. Бұл құрылыс – айналағы жерлерде жалаңаш кірпіштерді қолданудың соңғы мысалы, олар уақыт өте келе сылақпен алмастырылды.
Альбенга баптистериясы
Баптистерия собордың жанында орналасқан, бұл ерте христиандық құрылыстарға тән еді, және оған ескі қала әкімдігі сарайының Лоджиясынан кіруге болады. Оның V ғасырға дейінгі сегізбұрышты ішкі кеңістігі бар. Қазіргі келбеті Альфредо Д'Андраде жүргізген 19 ғасырдың соңындағы қайта жаңарту жұмыстарының нәтижесі. Осы жұмыстар барысында "tubi fittili" (терракота түтікшелер) византиялық Равенна техникасымен салынған бастапқы бассейннің күмбезді шатыры толығымен бұзылды. Пресвитериум күмбезіндегі мозаикалық әшекейлер V және VI ғасырларға жатады.
Ескі қала әкімдігі сарайы
14 ғасырдың басына қарай салынған, қазіргі түріне дейін бірнеше рет қайта жөнделген. Бұл ғимаратта Кеңес залы (үлкен қоңырау әлі де жаңа қалалық әкімшілік жиналғанда азаматтарды шақырып тұрады) және түрме орналасқан. Екі қабаттың төменгісі 14 ғасырға, ал жоғарғысы 1387–1391 жылдар аралығында қайта құрылған. Баптистерияға қараған бетінде екі үлкен баспалдақпен гибеллин стиліндегі тік тік қоршаулар бар. 1933 жылдан бері мұнда Ингауни мұражайы орналасқан. Бұл мұражайды 1933 жылы Нино Ламболья құрған, орта ғасырлық римдік заттар (мүсіндер, жазулар, саркофагтар және 15 ғасырдың фрескалары), археологиялық және эпиграфикалық коллекциялар жинақталған.
Ескі Епископ сарайы
Баптистерияның жанында орналасқан, ол 11 ғасырға дейін созылады, ал 13 ғасырдың порталы сақталған. Бұл жергілікті епископтың ордасы және Киелі өнер мұражайына ие. Баптистерияға қарайтын қанатта 13 және 14 ғасырлардағы бірнеше құрылыс кезеңдері көрініс тапқан. Қара және ақ түсті жолақты әшекейлеу 1463 жылы епископ Наполеон Фиески тұсында қосылған. Геральдикалық фреска авторы – Джованни Канавезио (1477 жыл). Альбенга епархиялық мұражайы фрескалармен безендірілген бірнеше бөлмелерді қамтиды, онда өнер туындылары мен соборды қазу барысында табылған заттар жиналған. Суреттердің ішінде Каравагжиоға жатқызылатын Қасиетті Иоанн және Гвидо Ренидің "Қасиетті Екатеринаның шейіттік қасіреті" ерекше көзге түседі.
Туризм
Албенга маңызды тарихи қала болғанмен қатар, Италия Ривьерасының жағалау және туристік курорттық қаласы болып табылады. Альбенга жағалауының ұзындығы шамамен 4 км, оның құрамында майда құм мен ұсақ тастар бар, сонымен қатар суға түсу орындары да қарастырылған. Жағалау кішкентай қоғамдық жағажайларға және жеке кәсіпкерлер басқаратын, толық жабдықталған жеке жағажайларға бөлінген. Теңіз серуендеу жолы 3 км-ге созылады. Галлинара жеке аралы Альбенгадан бір теңіз шақырымынан кем емес қашықтықта орналасқан.
The private island of Gallinara is less than one naval mile from Albenga.