Георги Бенковски: Болгар революционерінің өмірі мен күресі

Кіріспе

Болгар революционері Георгий Бенковский (шамамен 1843 – 12 мамыр 1876) – Гаврил Груев Хлатевтің (Гаврил Груев Хлътев) псевдонимі, болгар революционері, 1876 жылғы Болгарияның Осман империясына қарсы сәуір көтерілісін ұйымдастыру мен басқарудағы маңызды тұлға және оның 4-ші революциялық округінің апостолы.

Өмірбаян

1843 жылы шағын саудагер және қолөнерші Грюо Хлатевтің отбасында дүниеге келген Бенковский, Балқанның гөрінгі қалашығы Копривштицаның тумасы болды. Оның Куна мен Василия есімді екі әпкесі болды. Ауыр балалық шағының салдарынан Бенковский үшінші сыныпты бітіргеннен кейін мектепке қатысуын тоқтатып, анасынан тігіншілікке оқуға түсті және өмір сүру үшін жұмыс істеді. Жұмысына наразы болған ол фриздер сатумен айналысып, досымен бірге Кіші Азияға өнімдерін сатуға кетті, бірақ көп табыс таппады. Шамамен он жыл бойы Бенковский Шығыс елдерінде, соның ішінде Стамбулда (Цариград), Измирде (Смирна) және Александрияда түрлі жұмыстар істеді. Кейінгі әңгімелерінде ол парсы консулының күзетшісі болып жұмыс істегенін айтады, оның киімі соншалықты әдемі болғандықтан, адамдар оны консулдың өзі деп қателескен. Саяхаттары барысында Бенковский жеті шет тілін қарапайым деңгейде меңгерді: араб, османдық түрік, грек, итальян, поляк, румын және парсы тілдерін. Бенковский Бухарестте (Румыния) Стоян Займовпен кездескеннен кейін Болгария революциялық орталық комитетінің революциялық қызметіне қатысты. 1875 жылдың жазында ол Константинопольді өртеп, сұлтан Абдул Азизді өлтіруді жоспарлаған революционерлер тобына қосылды. Оған поляк эмигрант Антон Бенковскийдің француз паспорты берілді, ол оның тегін псевдоним ретінде қабылдады, кейіннен есімін Георгиге өзгертті. Поляк – Варшаваның орыс губернаторын өлтіруге тырысқан және Сахалинде өмір бойы сотталған ресейлік революционер болды. Антон Бенковский Жапонияға қашып, онда паспорт алғаннан кейін Осман империясына келді. Диярбақырда поляк Займовпен кездесіп, француз паспортын бес түрік лирасына және Осман паспортын алуға көмектесуге айырбастады. Бенковский бастапқыда Панайот Воловтың сәуір көтерілісінің 4-ші революциялық округін ұйымдастырудағы көмекшісі ретінде таңдалды, бірақ оның ынтасы мен көшбасшылық қасиеттеріне байланысты Волов бас елші лауазымын Бенковскийге ерікті түрде ұсынды. Бенковскийдің жұмысының нәтижесінде осы округте көтеріліске дайындық ең жақсы деңгейде жүрді. 1876 жылдың 2 мамырында Копривштицада сәуір көтерілісі ерте басталғанда, Бенковский көптеген басқа елшілермен бірге жақын маңдағы Панагюриште болды. Копривштицада шайқас басталғанын естіген Бенковский 200-ден астам адамнан тұратын отряд құрып, көтерілісшілерге көмекке кетті. Оның отряды "Ұшқыш отряд" (Хвърковата чета, Hvarkovata cheta) деп аталды, өйткені ол аймақты шарлап, көптеген көтерілісшілерді жұмылдырып, шайқаста маңызды рөл атқарды. Белово теміржол станциясында жұмыс істейтін алты хорват және бір неміс Альбрехт осы отрядқа қосылды. Хорваттардың бірі, Дальматин Стефан, отрядтың соңғы туын көтеріп жүрді. Сондай-ақ, Мария Иванова Сутич, хорват теміржолшысының болгар әйелі де отрядқа қосылды. Көтеріліс басылғаннан кейін Бенковский және отрядтың аман қалған мүшелері (Стефан Далматинец, Захари Стоянов және Кирилл шаңырағы) Тетевен Балқан тауларына бет бұрды. 1876 жылдың 24 мамырында жергілікті шопан отрядтың орналасқан жерін жария етіп берді, нәтижесінде революционерлер Осман іздеу тобының шабуылына ұшырады. Бенковский Рибарица маңындағы Костина ауданында өзен көпірінен өтіп бара жатқанда атып өлтірілді. Кейін оның басын шауып, Ботевградқа, содан кейін Софияға жіберді. Оқиғаларды Захари Стоянов жазып алып, "Болгар көтерілістерінің естеліктері" атты еңбегінде жариялады. Автор төрт адамның ішінде жалғыз қашып құтылуға мүкіндік алды.

Born around 1843 to the family of the small time merchant and craftsman Gruyo Hlatev, Benkovski was a native of the bustling sub Balkan town of Koprivshtitsa and had two sisters, Kuna and Vasilya. Due to his difficult childhood, Benkovski had to drop out of school after finishing third grade in order to be trained as a tailor by his mother and make a living. Discontent with his job, he became a frieze dealer and left for Asia Minor together with a friend to sell their products, with little success. For some ten years Benkovski lived in various cities of the Orient, including Istanbul (Tsarigrad), İzmir (Smyrna) and Alexandria, engaging in various professions. His later stories describe his work as a bodyguard of the Persian consul, claiming his uniform was so beautiful people thought he was the consul himself. During his travels, Benkovski learned seven foreign languages to the level of basic competency: Arabic, Ottoman Turkish, Greek, Italian, Polish, Romanian and Persian. Benkovski became involved in the revolutionary activities of the Bulgarian Revolutionary Central Committee after meeting Stoyan Zaimov in Bucharest, Romania; he was also introduced to Vasil Levski and Hristo Botev's revolutionary and democratic ideas. In the summer of 1875, he joined a group of revolutionaries intending to set Constantinople on fire and assassinate sultan Abdülaziz. He was given the French passport of a Polish émigré, Anton Benkowski, whose family name he adopted as a pseudonym; he later changed his first name to Georgi. The Pole was an anti Russian revolutionary who had attempted to assassinate the Russian governor of Warsaw and had to serve a life sentence on Sakhalin. Anton Benkowski managed to flee to Japan, where he acquired a passport and from where he fled to the Ottoman Empire. In Diyarbakır, the Pole met Zaimov and traded his French passport for five Turkish liras and the assistance to acquire an Ottoman passport. Benkovski was initially selected as Panayot Volov's assistant in the organization of the 4th Revolutionary District of the April Uprising, but due to his fervour and leadership qualities Volov conceded the position of head apostle to Benkovski voluntarily. Thanks to Benkovski's work, the insurrectional preparations developed best in this district. When the April Uprising broke out prematurely in Koprivshtitsa on 2 May 1876 [O. S. 20 April 1876], Benkovski was in nearby Panagyurishte along with most other apostles. Upon hearing that fighting has broken out in Koprivshtitsa, Benkovski formed an over 200 strong detachment and went to assist the insurrectionists. His detachment was known as "The Flying Band" (Хвърковата чета, Hvarkovata cheta) because it toured the entire region tirelessly, mobilizing many insurgents and playing an important part in the fighting. The band was even joined by six Croats from Dalmatia and the German Albrecht, all workers at the Belovo railway station. One of the Croats, Stephen the Dalmatian, went to become the band's final standard bearer. One woman also joined the band: Maria Ivanova Sutić, the Bulgarian wife of a Croatian railway worker. In the wake of the uprising's suppression, Benkovski and the surviving members of the band (Stephen the Dalmatian, Zahari Stoyanov and Father Kiril) headed to the Teteven Balkan Mountains. On 24 May 1876 [O. S. 12 May 1876], the band's location was betrayed by a local shepherd and the revolutionaries were ambushed by an Ottoman search party. Benkovski was shot dead in the Kostina area near Ribaritsa while crossing a river bridge. He was subsequently beheaded; his head was sent to Botevgrad and then to Sofia. The events were documented by Zahari Stoyanov and published in his Memoirs of the Bulgarian Uprisings; the author was the only one of the four who managed to escape.

Құрметтер

Антарктикадағы Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Гринвич аралындағы Брезник жотасындағы Бенковский нунатагы Георги Бенковскийдің құрметіне аталған, сондай-ақ Болгариядағы алты ауыл және София қаласының бір бөлігі (бұрынғы Биримирци және Обрадовци ауылдары) оның есімімен аталады. Пазарджиктегі Георги Бенковский стадионы, ФК Бенковский Бяла футбол клубы және Болгария Әскери-әуе күштері академиясы да оның есімін иеленеді.