Кіріспе

Руандалық журналист және сотталған соғыс қылмыскері Хасан Нгезе (25 желтоқсан 1957 жылы туған) – руандалық журналист және сотталған соғыс қылмыскері. Ол 1990 жылы құрған «Кангура» газеті арқылы тутсилерге қарсы үгіт-насихат таратумен және хутулардың басымдығын қанаттандырумен танымал. Нгезе 1990 жылы «Кангура» газетінің желтоқсандық санында «Хутудың он қағидасын» жариялағаны үшін әйгілі. Бұл Руанда геноцидіне әкелген хутулардың басымдық идеологиясын құру мен таратуда маңызды рөл атқарды. Геноцид кезінде Нгезе «Импузамугамби» жасақ тобының ұйымдастырушысы болды және тутсилерді азаптау, жаппай зорлау және өлтіруге жеке басшылық еткені және қатысқандығы айтылуда.

Ерте өмір

Нгезе Руанданың Гисеньи префектурасындағы Рубаву коммунасында дүниеге келген. Ол хуту ұлтының мұсылман адамы. 1978 жылы журналист болып жұмыс істегеннен бөлек, Нгезе автобус жүргізушісі болып та табыс тапқан деген күдік бар. 1990 жылға қарай, ол журналистика саласында ешқандай білім мен тәжірибе алған жоқ.

Кангура, "Хутудың он өсиеті" және RTLM

Нгезе екі айлық «Кангура» журналының бас редакторы болды. Хьютудың он өсиеті арқылы Нгезе хамит мифін қайта жаңғыртты, түзетті және үйлестірді (еуропалықтар тутсилерді Сахара асты Африканың «негроид» тұрғындарынан қақпақ беттері кавказоидтық ерекшеліктеріне ие болғандықтан жоғары тұрған «хамит нәсілі» деп санаған; яғни тутсилер шетелден келген басып алушылар болғандықтан, олар хьюту көпшілігінің құрамына кірмеуі керек деген идея) және хьюту революциясының риторикасын жауынгерлік хьюту тазалығын насихаттау үшін пайдаланды. «Хьютудың он өсиеті» руандалық геноцидке әкелген руандалық хьютулар арасында тутсиге қарсы сезімді қалыптастыру және таратуда маңызды рөл атқарды. 1993 жылы Нгезе жаңадан құрылған «Радио Телевизия Либре де Миль Коллинз» (RTLM) радиосының акционері және тілшісі болды, ол «Кангура» журналы сияқты радио арнасы болды. Ол RTLM арнасында шамамен сегіз рет сұхбат берді.

Ұлтқа қарсы қылмыс

Руандадағы геноцид кезінде Нгезе RTLM радиосына өзінің префектурасында өлтірілуі тиіс адамдардың тізімін берді, олар эфирде жарияланды. 1994 жылдың сәуір және маусым айлары аралығында ол RTLM және Радио Руандамен бірнеше рет сұхбаттасты, және осы хабарларда тутсилерді және үкіметке қарсы шыққан хутуларды құртуға шақырды. Сонымен қатар, Кангура геноцид кезінде әскерилер мен Интерхамве және Импузамугамби жасақтары жоюға тиіс адамдардың тізімдерін жариялады.

Сот және түрмеге қамау

1994 жылы маусымда ел RPF-тің бақылауына өткенде Нгезе Руандадан қашып кетті. 1997 жылы 18 шілдеде Кенияның Момбаса қаласында тұтқындалып, 2003 жылы Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибунал оны өмір бойына бас бостандығынан айырды. 2007 жылы ХТТ апелляциялық палатасы оның кейбір айыптауларын күштен шығарды, бірақ қалғандарын растады. Сондай-ақ, өмір бойына сотталғанын 35 жылдық түрме жазасына өзгертті. "Гисеньи префектурасында геноцид жасауға көмектесу және ынталандыру; 1994 жылы "Кангура" газетінде жарияланған мақалалар арқылы геноцидке тікелей және ашық шақыру; Гисеньи префектурасында адамзатқа қарсы қылмыс ретінде жоюға көмектесу" деген айыптар сақталды. 2008 жылдың 3 желтоқсанында ол Малиге жазасын өтеуге жіберілді.