Кіріспе

Чиллингем қамалы – Англияның Нортумберленд графтығының солтүстік бөлігіндегі Чиллингем ауылында орналасқан ортағасырлық қамал. 15 ғасырдан 1980 жылдарға дейін Грей және Беннетт (кейіннен Танкервилл графы) отбасыларының резиденциясы болды. Содан кейін ол, алғашқы Грей отбасының мүшесіне үйленген, Сер Эдвард Хамфри Тирелл Уэйкфилдтің, 2-ші баронеттің үйіне айналды. Қамал аумағындағы үлкен қоршалған саябақта Чиллингем сиырлары, сирек кездесетін тұқым, шамамен 130 бас ақ сиыр өмір сүреді. Қамал I санаттағы ескерткіш болып табылады. Қамалдың өзінен басқа, Англияның Ұлттық мұра тізімінде II санаттағы бірнеше құрылыстар тіркелген. Оларға Батыс қақпасы мен кіреберісі, батысқа қарайғы бақ қабырғасы, солтүстікке қарайғы қақпасы мен бақ қабырғасы, оңтүстік-шығысқа қарайғы қақпасы мен бақ қабырғасы және батысқа қарайғы бақ қабырғасы жатады. Итальян бағындағы бір жұп урна да II санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген.

Тарих

Бұл қамал бастапқыда 12 ғасырдың соңында монастырь болған. 1298 жылы король Эдуард I Шотландияға, Уильям Уоллес басқарған шотланд әскерімен шайқасуға бара жатқанда қамалға тоқтаған. Патша үшін арнайы шынымен жабылған терезе орнатылды, сол кездегі ғимараттар үшін бұл сирек кездесетін жағдай еді. Қамал орта ғасырларда стратегиялық маңызды орналасқан: ол екі соғысқан елдің шекарасында орналасқан. Ол Шотландияға кіретін ағылшын әскерлері үшін тоқтау орны болды, бірақ шотланд әскерлері мен оңтүстікке шабуыл жасаған отрядарлар тарапынан бірнеше рет шабуылға ұшырап, қоршауға алынды. Қамалдың айналасында орғылы қазба болған, ал кейбір жерлерде қабырғалары 4 метрге дейін жуық қалыңдыққа ие болған. Ғимарат бірқатар күрделі жаңартуларға ұшырады, 1344 жылы король Эдуард III қамалға қоршау салуға рұқсат берді, нәтижесінде нығайтылған қамал толыққанды бекініске айналды, төртбұрышты пішінде болды. Таждардың бірігу кезінде Данияның Аннасы, Шотландия королевасы және оның балалары 1603 жылдың 6 маусымында Лондонға жол тартқанда қамалға тоқтады. Чиллингхемде оның құрметіне жазылған өлеңді оның хатшысы Уильям Фаулер жазған болуы мүмкін. 1617 жылы король Яков I Англия мен Шотландия тажын біріктірді (Англия королі Яков I Шотландия королі Яков VI болды), ол екі корольдігі арасында саяхат жасағанда қамалға тоқтады. Екі елдің қарым-қатынасы таждардың бірігуінен кейін бейбіттенгендіктен, аймақтағы әскери бекіністің қажеттілігі азайды. Қамал біртіндеп өзгертілді; орғылы қазба толтырылды, ал қабырғалар тұрғын үйлерге айналдырылды. Мұнда банкет залы мен кітапхана салынды. 18-19 ғасырларда жерді көгалдандыру жұмыстары жүргізілді, соның ішінде Сэр Джеффри Уайатвилл атқаратын жұмыстар да болды. Бұрынғы кең саябақ қазір қамалдан бөлек меншікте. Уэльс ханзадасы мен ханшайымы 1872 жылы Шотландияға бара жатқанда Чиллингхем қамалында тоқтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қамал әскери казарма ретінде пайдаланылды. Осы кезеңде әшекей ағаштарының көп бөлігі сарбаздар тарапынан алынып, өртелген деген аңыз бар. Соғыстан кейін қамал құлауға бет бұрды. Шатырдан қорғасын алынып, ғимараттың көп бөлігіне ауа райының салдарынан зақым келді. Қамал мен усадьба 1980 жылы 10-шы Тенкервилл графы Питер Беннеттің орнына келгенге дейін Тенкервилл графтарымен байланысты болды. Одан кейін жер бөлініп сатылды. 1982 жылы қаланы 2-ші баронет сэр Хамфри Уэйкфилд сатып алды, оның әйелі Кэтрин Чиллингхемнің Грейлерінен тараған, және Уэйкфилд қаланың мұқият қалпына келтірілуіне кірісті. Фильмдегі шыны талшықтан жасалған каминдер үлкен залда сақталып, шығыс Лондондағы бұрынғы Wanstead үйінің 18 ғасырдағы ақ мәрмәр каминдерін жабатын болды. 2020 жылдың мәліметтері бойынша, қамалдың бөліктері жұртшылыққа ашық, соның ішінде түнгі кездегі әуесқойларға арналған экскурсиялар, ал қамалдың және оның шаруашылық ғимараттарының ішіндегі сегіз пәтер демалыс үшін жалға беріледі. Оны "Ең көп жұлдызды" телешоуы да баяндады. Қамалдың ең танымал әуесқой кейіпкері - "көк (немесе жарқыраған) бала", иелерінің айтуынша, ол қамалдың қызғылт бөлмесін мазалаған. Чиллингхем қамалы танымал "Қаншалықты қорқынышты?" подкастының 2-ші бөлімінде көрсетілді.

Әдебиетте

Сэр Уолтер Скотттың 1819 жылғы «Ламмермур қалыңдық» романында Чиллингэм қамалы ежелгі шотланд мүйізді мал тұқымының соңғы панасы ретінде ерекше аталады. Қала мен мал Ева Ибботсонның 2005 жылғы «Клоустоун қамалының аңдары» балалар кітабына шабыт көзі болды. Чиллингэм қамалы Л.Дж. Росс жазған 2019 жылғы «Райанның Рождествосы» детективтік романының оқиға орыны болып табылады.