1944 жылғы Венгриядағы Екінші дүниежүзілік соғыс шайқасы: Дебрецен шабуылы, Кеңес әскерінің жеңісі, неміс әскерлерінің шегінуі, Румынияның соғысқа қатысуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1944 жылы Венгриядағы Екінші дүниежүзілік соғыс
1944 WWII conflict in Hungary
Дебрецен шайқасы, Қызыл Армияның Дебрецен шабуыл операциясы деп аталатын бұл шайқас 1944 жылғы 6-29 қазан аралығында Венгрияның Шығыс майданында болды. Шабуылды маршал Родион Малиновский басқарған 2-ші Украина майданы жүргізді. Оған генерал Максимилиан Фретер Пиконың неміс 6-шы армиясы (II құрамы) және Оңтүстік Украина армия тобының одақтас венгрлік VII армия корпусы қарсылық көрсетті.
The Battle of Debrecen, called by the Red Army the Debrecen Offensive Operation, was a battle taking place from 6 to 29 October 1944 on the Eastern Front in Hungary during World War II. The offensive was conducted by the 2nd Ukrainian Front under Marshal Rodion Malinovsky. It was opposed by General Maximilian Fretter Pico's German Sixth Army (II formation) and the allied Hungarian VII Army Corps of Army Group South Ukraine
Неміс және венгрлік бөлімшелері шамамен 160 км қашықтыққа шегінуге мәжбүр болды және стратегиялық мақсаты Дебрецен болған 2-ші Украина майданына қарсы тұрды.
The German and Hungarian units were forced to retreat some 160 km and opposed the 2nd Ukrainian Front, which had Debrecen as its strategic objective.
Өмірбаян
1944 жылдың 23 тамызындағы мемлекеттік төңкерістен кейін Германияның бұрынғы одақтасы Румыния Германияға және оның одақтасы Венгрияға соғыс жариялады. Кеңес генералы Федор Толбухиннің 3-Украина майданының Румынияға жасаған шабуылы ұйымдасқан қорғаныс шебінің кез келген іздерін жойды. 8 қыркүйекте Германияның тағы бір бұрынғы одақтасы Болгария Германияға соғыс жариялады. Осы кезде Толбухин, Малиновский басқаратын 2-Украина майданының көмегімен, Окжеттің он үш дивизиясын талқандап, 100 000-нан астам әскерді тұтқынға алды. Малиновский мен Толбухин осы жетістіктері үшін 10 және 12 қыркүйекте Кеңес Одағының маршалы атағына ие болды. Бұл жағдай Фрисснердің армия тобында үзіліс жасады. 1944 жылдың 24 қыркүйегінде Фрисснердің Оңтүстік Украина армия тобы Оңтүстік армия тобы болып қайта аталды. Генерал Фретер-Пиконың 6-армиясы, Венгрияның 2-армиясымен бірге, Фрисснер күштерінің ядросын құрады. Неміс-венгр күштері Армия тобы Фретер-Пико деп аталды. Ал осы уақытта Кеңес әскерлері Екінші Яссы-Кишинев және Белград шабуылдарынан шаршап, Румыниядағы әртүрлі теміржол кеңдігінен туындаған логистикалық қиындықтармен де күресуге мәжбүр болды.
In the wake of the coup d'état of 23 August 1944, Germany's former ally, Romania declared war on Germany and its ally Hungary. The subsequent drive of Soviet General Fedor Tolbukhin's 3rd Ukrainian Front into Romania destroyed any semblance of an organised defensive line. On 8 September, Bulgaria, another former German ally, declared war on Germany. By this time, Tolbukhin, aided by the 2nd Ukrainian Front under Malinovsky had destroyed thirteen Axis divisions, taking over 100,000 prisoners. Both Malinovsky and Tolbukhin were promoted to Marshal of the Soviet Union for this on 10 and 12 September, respectively. These developments had opened up a gap in Friessner's Army Group. On 24 September 1944, Friessner's Army Group South Ukraine was redesignated Army Group South. General Fretter Pico's Sixth Army formed the nucleus of Friessner's force, along with the Hungarian Second Army. The German Hungarian force was designated Armeegruppe Fretter Pico. Meanwhile, the Soviet forces were worn down by the Second Jassy–Kishinev Offensive and the Belgrade Offensive, and also had to contend with logistical difficulties caused by the different railway gauge used in Romania.
Кіріспе
Қоршаудан қорқып, Оңтүстік Украина армия тобының қолбасшысы генерал-оберст Иоганнес Фрисснер Гитлерден кері шегінуге рұқсат сұрады. Гитлер рұқсат беруден бас тартты, бірақ Фрисснердің әскер тобына қосымша күштер беруге уәде берді. Гитлер Фрисснерге Малиновскийдің екі армиясын – 27-ші армия мен 6-шы гвардиялық танк армиясын жою мақсатымен жаңа шабуыл бастауға бұйрық берді. Сонымен қатар, оған Оңтүстік Карпаттардағы екі маңызды өткелді қайтадан басып алуды тапсырды. 1944 жылдың 14 қыркүйегінде Малиновский 3-ші Украина майданымен бірлесіп Белград шабуылын бастады. Фрисснер өзінің жоспарланған шабуылына әскерлерді шоғырландырып жатқанда, Малиновскийдің 2-украиналық майданы қатты қарсылыққа ұшырады. Бір апталық нәтижесіз шабуылдардан кейін Малиновский шабуылды тоқтатты және шаршаған 6-шы гвардиялық танк армиясын, Исса Плиев басқаратын атты-механикаландырылған топты (7-ші механикаландырылған корпус), 4-ші гвардиялық атқыштар корпусын және 6-шы гвардиялық атқыштар корпусын, барлығы 389 танк пен шабуылдық зеңбірекпен, сондай-ақ генерал-майор Сергей Горшковтың 5-ші гвардиялық атқыштар корпусын 23-ші танк корпусымен бірге (146 танк пен шабуылдық зеңбірек) Орадея маңына жөнелтті. 1944 жылдың қыркүйек айының соңында Малиновский мен Фрисснер жаңа бұйрықтар алды. Малиновскийге Арад маңындағы шығыңқы бөліктен Будапештке қарай шабуыл жасауға бұйрық берілді. Ол 46-шы Кеңес армиясын және 1-ші Румын армиясын, ал сәтті өтімділік болған жағдайда Плиевтің атты-механикаландырылған тобын пайдалану күші ретінде қолдануы керек еді. Малиновскийдің қалған күштері, соның ішінде 6-шы гвардиялық танк армиясы, 53-ші армия және Горшковтың атты-механикаландырылған тобы Орадея маңынан солтүстікке қарай Дебреценге шабуыл жасауға тиіс болды. Жоспар бойынша, екі бағыттың да бірігуі арқылы неміс әскерін қоршауға алу көзделіпті. Ал Фрисснерге Армейгруппе Фретер Пикомен Орадеядан шабуыл жасау бұйрық берілді.
Fearing encirclement, commander of Army Group South Ukraine Generaloberst Johannes Friessner requested Hitler's permission to withdraw. Hitler refused to authorize it but promised additional forces for Friessner's army group. Hitler ordered Friessner to start a new offensive with the goal of a destruction of two of Malinovsky's Armies, the 27th Army and the 6th Guards Tank Army. In addition, he was ordered to retake two vital passes in the Southern Carpathians. On 14 September 1944, Malinovsky, in conjunction with the 3rd Ukrainian Front, launched the Belgrade Offensive. Friessner had been concentrating troops for his own planned offensive, and Malinovsky's 2nd Ukrainian Front ran into heavy resistance. After a week of fruitless attacks, Malinovsky called off his offensive and ordered the exhausted 6th Guards Tank Army, along with Cavalry Mechanized Group commanded by Issa Pliyev (7th Mechanized Corps), 4th Guards Cavalry Corps, and 6th Guards Cavalry Corps, with 389 tanks and assault guns, and Cavalry mechanized Group General Major Sergey Gorshkov's 5th Guards Cavalry Corps with the 23rd Tank Corps attached (146 tanks and assault guns), to the area near Oradea. By the end of September 1944, both Malinovsky and Friessner had received new orders. Malinovsky was now ordered to attack towards Budapest from the salient to the south around Arad. He was to use the 46th Soviet Army and the 1st Romanian Army, with the Cavalry Mechanized Group Pliyev as the exploitation force in case of a successful breakthrough. The remainder of Malinovsky's forces, including the 6th Guards Tank Army, 53rd Army, and Cavalry Mechanized Group Gorshkov, were to attack from the north, near Oradea, towards Debrecen. The plan was for the two spearheads to link up and encircle the German forces. Meanwhile, Friessner's orders included an attack from Oradea with Armeegruppe Fretter Pico.
Операция басталады
2-ші Украина майданы 1944 жылғы 6 қазанда басталды, Малиновскийдің оңтүстік қанаты Арад маңында шабуылдап, Венгрияның үшінші армиясын қиып өтті. Оңтүстік 2-ші Украина майданының басты күші, одан кейін Плиевтің атты-механикаландырылған тобы, алғашқы 24 сағат ішінде шамамен 60 километрге жылды. Солтүстік 2-ші Украина майданының шабуылы тез қиындыққа тап болды, неміс әскерінің III танк корпусының 1-ші және 23-ші танк дивизияларымен қақтығысты. Күн аяғына қарай солтүстік қанаты тек 10 километрге ғана жылды. Фретер-Пико жылдам әрекет етіп, 76-шы жаяу әскер дивизиясын Орадея маңындағы алдыңғы қатарға шығарды. Бұл 23-ші танк дивизиясына Арад маңындағы жарылымға қарсы тұруға мүмкіндік берді. Мезокёвешде қайта құрылған Feldherrnhalle 1 неміс танк дивизиясы, 2-ші Украина майданының алға жылған бөлімдеріне қарсы Тиса өзеніндегі мүмкін өткелдерді қорғау үшін әрекетке кірісті. 1944 жылғы 7 қазанға қарай 2-ші Украина майданының оңтүстік қанаты Тиса өзеніне қарай одан әрі жылды. Ал солтүстік қанаты әлі де Орадея маңында тоқтап тұрды. Осы аймақта неміс-венгр күштері 6-шы гвардиялық танк армиясының бірнеше қанаттық шабуылдарына тоқтап, оларды тойтарды.
The 2nd Ukrainian Front operation began on 6 October 1944, with Malinovsky's southern pincer attacking near Arad, and slicing through the Hungarian Third Army. The spearhead of the southern 2nd Ukrainian Front pincer, followed by the Cavalry Mechanized Group Pliyev, had advanced almost sixty kilometres within the first 24 hours. The attack by the northern 2nd Ukrainian Front pincer ran into difficulty quickly, colliding with the 1st Panzer Division and 23rd Panzer Divisions of the German III Panzer Corps. By the end of the day, the northern pincer had advanced only ten kilometres. Reacting quickly, Fretter Pico ordered the 76th Infantry Division into the forward line near Oradea. This freed up the 23rd Panzer Division to move south to counter the breakthrough near Arad. The German Panzer Division Feldherrnhalle 1, refitting at Mezőkövesd, was moved into action to guard potential crossing points on the Tisza River against the advancing 2nd Ukrainian Front units. By the evening of 7 October 1944, the 2nd Ukrainian Front southern pincer had advanced further towards the Tisza River. Meanwhile, the northern pincer was still stalled near Oradea. In this area the German Hungarian forces had managed to halt several flanking attempts by the 6th Guards Tank Army.
Тиса өзенінің арғы жағында
10 қазанға дейін Малиновский әскерлері Тиса өзенінің батыс жағалауындағы бірнеше көпір басын басып алды, ал 46-армия мен 18-танк корпусының бөлімдері Будапешттен 70 шақырым қашықтықтағы Кецскеметке бет түзеді. Бірақ Малиновский осы күштердің бір бөлігін Тисаның қарсы бетінде Плиев тобының шабуылын қолдау үшін қайта бөлуге мәжбүр болды. Осы қимылдың қалған 2-ші Украина майданының әскерлеріне венгр атқыштары мен неміс зениттік әскерлері шабуыл жасап, 11 қазанда Тисаға шегінуге мәжбүр етті. Сол күні венгрлердің (1-ші бронетанктік және 23-ші жаяу әскер дивизиялары) 2-ші Украина майданының 243-ші атқыштар дивизиясына қарсы Mindszent көпір басындағы шабуылдары соншалықты қатты болды, сол себепті румындық VII корпусы көпір басын қорғауды нығайту үшін Mindszent-ке жіберілді. Кейін румындық 2-ші және 4-ші жаяу әскер дивизиялары Шолноктан төменгі Тисадағы 2-ші Украина майданының көпір басын иеленді. 4-ші дивизияның көпір басына 19 қазанда венгрлік 1-ші атқыштар және 1-ші жаяу әскер дивизиялары шабуыл жасады, бірақ 4-ші дивизия оны неміс 24-ші танк дивизиясы, 4-ші СС танк-гренадиер дивизиясы және 503-ші ауыр танк батальоны оң қанатына шабуыл жасағанға дейін ұстап тұрды. Румындық 4-ші дивизияның оң жақ фланкі құлап, неміс бронетехникасы дивизияның артына өтіп, оны Тиса өзенінен бөліп тастады және 20 қазанға дейін капитуляцияға мәжбүр етті. 25 қазанда үш венгр дивизиясы (1-ші атқыштар, 1-ші жаяу әскер және 20-шы жаяу әскер) румындық 2-ші дивизияға оның көпір басында шабуыл жасады. Румынияның 2-ші дивизиясы үрейлене бастап, Тиса өзенінен шегінді. Бірақ бұл венгрлердің сәттілігі 26-29 қазанда Алпардағы румындық 19-шы жаяу әскер дивизиясының көпір басына жасалған үшінші шабуылда қайталанбады. 1944 жылдың 8 қазанында Плиев атты әскерінің механикаландырылған тобы шабуылын солтүстік-шығысқа қарай жылдырды. Плиев тобы Шолнок пен Дебрецен арасындағы басты тас жолмен жылдам ілгеріледі. Хайдюссобозлода топтың алдыңғы бөлімдері, 9-шы гвардиялық механикаландырылған және 6-шы гвардиялық атты корпус, оңтүстік қыспақты тоқтату үшін оңтүстікке қарай жылжыған 23-ші танк дивизиясының бөлімдерімен кездесті. 1944 жылдың 9 қазанында Плиев тобы 5-ші әуе армиясының қолдауымен қаланы басып алды. Немістер Дебреценге шегініп, қаланың оңтүстік-шығысында бекініс жасады.
By 10 October, Malinovsky's troops occupied several bridgeheads on the western bank of the Tisza River, and elements of the 46th Army and the 18th Tank Corps were driving on Kecskemét, only 70 kilometres from Budapest. Malinovsky, however, had to redistribute some of these forces to support the advance of Pliyev's group on the other side of the Tisza. The remaining 2nd Ukrainian Front troops of this spearhead were attacked by the Hungarian cavalry and German anti aircraft troops and forced to retreat to the Tisza on 11 October. The same day, Hungarian (1st Armored and 23rd Infantry Divisions) counter attacks against the 2nd Ukrainian Front's 243rd Rifle Division at the Mindszent bridgehead became so dire that the Romanian VII Corps was rushed to Mindszent to reinforce the bridgehead's defense. Subsequently, the Romanian 2nd and 4th Infantry Divisions took over 2nd Ukrainian Front bridgeheads on the Tisza below Szolnok. The bridgehead of the 4th Division was attacked on 19 October by the Hungarian 1st Cavalry and 1st Infantry Divisions, which the 4th Division held back until hit on the right flank by the German 24th Panzer Division, 4th SS Panzergrenadier Division, and the 503rd Heavy Tank Battalion. The right flank of the Romanian 4th Division caved in and the German armor drove behind the division, cutting it off from the Tisza River and eventually forcing its surrender by 20 October. On 25 October, three Hungarian divisions (1st Cavalry, 1st Infantry and 20th Infantry) attacked the Romanian 2nd Division in its bridgehead. The Romanian 2nd Division panicked and pulled back across the Tisza River. This Hungarian success, however, was not repeated when a third assault was made during 26–29 October against the Romanian 19th Infantry Division's bridgehead at Alpar. On 8 October 1944, Cavalry Mechanized Group Pliyev shifted its attack northeastward. Pliyev's group advanced quickly along the major highway between Szolnok to Debrecen. At Hajdúszoboszló, the group's lead units, the 9th Guards Mechanized and the 6th Guards Cavalry Corps, ran into elements of 23rd Panzer Division moving south to halt the southern pincer. On 9 October 1944, with support from the 5th Air Army, Pliyev's group took the town. The Germans fell back to Debrecen, and began entrenching to the southeast of the city.
Ұрыс жалғасуда
1944 жылдың 11 қазанында Плиевтің 4-ші гвардиялық атты әскер корпусының бөлімдері Дебрецен қаласының шетіне жетті. Бұл корпус негізгі совет әскерлерінен бөлініп қалғанмен, Плиев қоршаудан қашуға қол жеткізді. 6-шы гвардиялық танк армиясының шабуылы барысында Орадея маңындағы майдан шебі тұрақты түрде артқа шегінді, бұл шайқасты тарихшы Эрл Ф. Зимке «соғыстың ең қаһарлы танк шайқастарының бірі» деп сипаттады. 1944 жылдың 22 қазанында Плиевтің тобы Нирегьязаны басып алды. Осыдан кейін Вёлердің 8-ші армиясының байланыс жолдары үзіліп қалды. Неміс генерал-полковнигі Фрисснер Вёлерге Нирегихазаның солтүстік-батысына шегінуге және қорғаныс шебін құруға бұйрық берді. Бұл әрекеттің орындалуы кезінде Плиевтің атты-механикаландырылған тобы Вёлердің байланыс жолдарын кесіп тастады. Туындаған қауіпті сейілу үшін Германияның 23-ші және 1-ші танк дивизиялары, 503-ші ауыр танк батальонының Tiger II танктерінің басшылығымен, шығыстан шабуылға көшті. Пауль Клаттың 3-ші тау дивизиясы, 15-ші жаяу әскер дивизиясы және 8-ші СС кавалерия дивизиясы Флориан Гейер батыстан шабуыл жасады. 1944 жылдың 24 қазанында 23-ші танк дивизиясының күштері Нагикалоға жетті, ол бұрын неміс 3-ші тау дивизиясымен басылып алынған еді. 26 қазанда 23-ші танк дивизиясы Нирегихазаны қайта басып алды. Вёлер өзінің 8-ші армиясын Нирегихаза арқылы ашылған қашу жолымен шығара бастады. 28-і күні Вёлердің әскері қоршаудан шығып кетті. Осы кезде Плиевтің әскерлері көптеген көлік құралдарын және ауыр қаруларын жойып, оңтүстікке қарай совет шебіне жетті. Неміс әскерлерінің жоюға жасаған әрекеттеріне қарамастан, Плиевтің атты-механикаландырылған тобы 10 қарашада Сегедке жасалған совет шабуылы кезінде қайтадан іске кірісті. Дебрецен операциясы барысында 2-ші Украина майданының күштері Мажарстанның ішінде 60-120 шақырымға дейін батысқа жылжыды, ал 2-ші және 3-ші Украина майдандары Будапештке қарсы шабуылды жаңартуға мүмкіндік алды. Дебрецендегі танк шайқасы неміс танк бөлімдерін Будапештке жақындаудан алды. Соңында, Қызыл Армия Венгрияның шығыс бөлігінің үштен бірін басып алды, Трансильвания Альпісінің кедергісін жойып, осы аймақты Орталық державалардың қысқы қорғаныс позициясы ретінде пайдалану мүмкіндігін жоққа шығарды.
On 11 October 1944, elements of Pliyev's 4th Guards Cavalry Corps reached the outskirts of Debrecen. Although this corps was cut off from the main Soviet force, Pliyev had managed to avoid encirclement. Under the 6th Guards Tank Army's attacks, the front line near Oradea was steadily pushed back, in what historian Earl F. Ziemke described as "one of the wildest tank battles of the war". On 22 October 1944, Pliyev's group captured Nyíregyháza. The line of communications of Wöhler's Eighth Army was severed. German Colonel General Friessner had ordered Wöhler to disengage and fall back northwest of Nyíregyháza and attempt to form a defensive line. This move was already in progress when Cavalry Mechanized Group Pliyev cut Wöhler's lines of communications. To address the developing threat, the German 23rd and 1st Panzer Divisions, led by the Tiger IIs of the 503rd Heavy Panzer Battalion attacked to the east. Paul Klatt's 3rd Mountain Division, the 15th Infantry Division, and the 8th SS Cavalry Division Florian Geyer formed the forces attacking to the west. On 24 October 1944, forces of the 23rd Panzer Division reached Nagykálló, which was already occupied by the German 3rd Mountain Division. On 26 October, the 23rd Panzer Division recaptured Nyíregyháza. Wöhler began moving his Eighth Army out through the escape route created through Nyíregyháza. By the 28th, Wöhler's army had escaped encirclement. By this time, Pliyev's forces destroyed most of their vehicles and heavy weapons and marched south to reach the Soviet lines. Despite the attempted destruction by German forces, Pliyev's Cavalry Mechanized Group was back in action by 10 November during the Soviet drive to Szeged. The Debrecen operation saw the forces of the 2nd Ukrainian Front advance anywhere from 60 to 120 miles further west into Hungary, leaving the 2nd and 3rd Ukrainian Fronts in position to renew the offensive towards Budapest. The tank battle at Debrecen itself had drawn the German Panzer units away from defending the approaches to Budapest. Finally, the Red Army thrust occupied the eastern third of Hungary, clearing the obstacle of the Transylvanian Alps and denying their use as a winter defense position for the Axis forces.