Кіріспе
Солтүстік Борнеодағы Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік Компаниясына қарсы күрес сериясыТөньяҡ Борнеодағы Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік Компаниясына қарсы көтеріліс Мат Саллех көтерілісі - Солтүстік Борнеодағы, қазіргі Малайзияның Сабах штатындағы Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік Компаниясына қарсы күрес сериясы. Оны Лингкабо ауданы мен Сугут өзенінің жергілікті басшысы Дату Мұхаммед Салле (Мат Салле деп те аталады) бастады. Ол 1894 жылдан 1900 жылы Тамбунан қаласында қайтыс болғанға дейін көтеріліске басшылық етті. Бұл бүлік тағы бес жыл, яғни 1905 жылға дейін жалғасты. Оның әкесі Дату Балу, Иннаамның дәстүрлі басшысы және Сулук немесе Таусуг. Оның үш інісі бар: Әли, Бадин және Болон. және салыстырмалы дербестікке ие болды. Сол жерде Дату Булу Солтүстік Борнеоның шығыс жағалауындағы Сугут өзенінің бір бөлігі бойында жергілікті басшылықты қабылдады. Кейіннен Мат Саллех Даянг Банданг есімді сулу ханшайымына үйленді. және ақылды адам, ерекше тұлғасы мен көрінісі бар. Ол жергілікті қоғамда жақсы танымал болған, оның ұлы тактикалық шеберлігі танымал болған.
The Mat Salleh Rebellion was a series of major armed disturbances against the British North Borneo Chartered Company administration in North Borneo, now the Malaysian state of Sabah. It was instigated by Datu Muhammad Salleh (also known as Mat Salleh), a local chief from the Lingkabo district and Sugut River. He led the rebellion between 1894 until his death in Tambunan in 1900. The rebellion then continued on for another five years until 1905. His father was Datu Balu, a traditional leader in Inanam and a Suluk or Tausug. He had three siblings: Ali, Badin and Bolong. and enjoyed relative autonomy. There, Datu Bulu assumed a local leadership position along part of the Sugut River on the eastern coast of North Borneo. Later in his life, Mat Salleh married a Sulu princess named Dayang Bandang. and intelligent man, with a commanding personality and presence. He was well respected and his great tactical skills were renowned among the local communities.
Талап етілген өзгерістер
Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік компаниясының келуінен бұрын Сабахта орталық билік әлсіз болды. Оның бір бөлігін Бруней, бір бөлігін Сулу үкіметі басқаратын. Бұл жергілікті басшыларға және дәстүрлі элиталарға аймақтағы сауданы реттеуге ықпал ету және билік ету үшін салыстырмалы дербестік берді және жергілікті тұрғындарды шетелдік саудагерлердің шамадан тыс қанауынан қорғау жауапкершілігін атқарды. Оның мақсаты Солтүстік Борнеоны әртүрлі ауыл шаруашылығы өнімдерін, негізінен темекі өндірушіге айналдыру еді. Компания жаңа салық заңдарын енгізді және әкімшілік орталықтар құрды. Олардың әкелген кейбір өзгерістері: Жаңа салықтар енгізу, соның ішінде халықтың негізгі тағамдары күрішке салық салу. 1882 жылы қыркүйекте орман және жергілікті өнімдерді жинау станциясы ретінде құрылған. Бұл станция Кудат пен Лабуан арасында жүретін еуропалық шенеуніктер үшін "тоқталатын орын" ретінде қызмет етті. Мәт Салех өзінің және оның ізбасарларының қатысы бар екенін жоққа шығарды және тұтқындауға қарсылық көрсетті. ұстауға ұсынылды. Максим пішінінен шыққан бір реткі оқ Мат Салехтің сол жақ кеудесіне тиіп, оны бірден өлтірді. Сонымен қатар, шайқаста Мат Саллехтың 1000-ға жуық ізбасарлары өлтірілді, олар көршілес Лотуд Тондулу, Пиасау, Китутуд, Кепаян және Сансурон ауылдарынан шайқасты. Алайда, Мат Саллехтың адамдарының қалдықтары беріліп, Компанияның қолынан қаза тауып немесе тұтқындалып, 1905 жылы көтерілістің аяқталуына тағы бес жыл уақыт өтті.
Introduction of new taxes, including a levy on rice, the staple food of the population. set up in September 1882 as a collection station for jungle and local produce. This station also served as a "stopping place" for European officials plying between Kudat and Labuan. Mat Salleh denied his and his followers’ involvement in it and resisted arrest. was offered for his capture. A chance shot from a Maxim Gun had hit Mat Salleh in the left temple, killing him instantly. Also killed in the battle were about 1000 of Mat Salleh's followers who fought from the neighbouring villages of Lotud Tondulu, Piasau, Kitutud, Kepayan and Sunsuron. It was, however, another five years before the remnants of Mat Salleh's men surrendered, were killed or captured by the Company, resulting in the end of the rebellion in 1905.
Мат Саллехтың ескерткіші
1999 жылы Тамбунанның Кампунг Тибабар қаласында өлтірілген Мат Саллех ескерткіші ашылды. Бұл компанияның билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, оған жетекшілік еткен Мат Саллехтың есіне арналған құрмет. Ол 2015 жылы қиратылған. Қалған жері бекініске ұқсаған ескерткіштің айналасын бақ қоршап тұрды. Онда Мат Салехтың суреті және оның басқарған көтерілістің қару-жарақтары мен керек-жарақтарының суреттері бар. Мемориал ашылғаннан кейін, The New Straits Times 2000 жылы 9 наурызда жарияланған мақалада Сабах мұражайының директоры және Тамбунанның жергілікті тұрғыны Джозеф Пунис Гунтавид "Мат Саллехтың әрекеттерін зерттеу мен зерттеу оның бүлікші емес екенін, бірақ Солтүстік Борнео үшін күрескен шетелдік билікке қарсы шыққан жауынгер екенін көрсетті. Алайда, Мат Салех әрқашан да батыр ретінде қарастырылмайды. Бұл көтерілістің көптеген жазушылары Мат Саллехты жалғыз крестпен соғысқан немесе ополчиндарға дейінгі әлеуметтік билікті қалпына келтіруге мүдделі оппортунист ретінде қарастырады. Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік компаниясы үшін ол бүлікші және алауыздық туғызушы, ал өзінің жақтастары үшін ол қатал және шебер жауынгер болды, бұл бедел бүгінге дейін сақталған.
After the memorial was opened, an article published in The New Straits Times on 9 March 2000 reported Sabah museum director and Tambunan local, Joseph Pounis Guntavid, as suggesting that "a search and study on Mat Salleh's actions strongly indicated that he was not a rebel but a warrior who went against foreign rule, fighting for North Borneo ‘self government’ Mat Salleh initiated patriotism that led the people to fight for self rule until Sabah gained her independence through Malaysia on 16 September 1963". Mat Salleh, however, is not always seen as a hero. Many writers of this rebellion see Mat Salleh as a lone crusader or an opportunist solely interested in restoring his precolonial social position of power. To the British North Borneo Chartered Company, he was a rebel and troublemaker, while to his supporters, he was a fierce and skilled warrior, a reputation which remains today.