Кіріспе

Солтүстік Борнеодағы Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік Компаниясына қарсы күрес сериясыТөньяҡ Борнеодағы Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік Компаниясына қарсы көтеріліс Мат Саллех көтерілісі - Солтүстік Борнеодағы, қазіргі Малайзияның Сабах штатындағы Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік Компаниясына қарсы күрес сериясы. Оны Лингкабо ауданы мен Сугут өзенінің жергілікті басшысы Дату Мұхаммед Салле (Мат Салле деп те аталады) бастады. Ол 1894 жылдан 1900 жылы Тамбунан қаласында қайтыс болғанға дейін көтеріліске басшылық етті. Бұл бүлік тағы бес жыл, яғни 1905 жылға дейін жалғасты. Оның әкесі Дату Балу, Иннаамның дәстүрлі басшысы және Сулук немесе Таусуг. Оның үш інісі бар: Әли, Бадин және Болон. және салыстырмалы дербестікке ие болды. Сол жерде Дату Булу Солтүстік Борнеоның шығыс жағалауындағы Сугут өзенінің бір бөлігі бойында жергілікті басшылықты қабылдады. Кейіннен Мат Саллех Даянг Банданг есімді сулу ханшайымына үйленді. және ақылды адам, ерекше тұлғасы мен көрінісі бар. Ол жергілікті қоғамда жақсы танымал болған, оның ұлы тактикалық шеберлігі танымал болған.

Талап етілген өзгерістер

Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік компаниясының келуінен бұрын Сабахта орталық билік әлсіз болды. Оның бір бөлігін Бруней, бір бөлігін Сулу үкіметі басқаратын. Бұл жергілікті басшыларға және дәстүрлі элиталарға аймақтағы сауданы реттеуге ықпал ету және билік ету үшін салыстырмалы дербестік берді және жергілікті тұрғындарды шетелдік саудагерлердің шамадан тыс қанауынан қорғау жауапкершілігін атқарды. Оның мақсаты Солтүстік Борнеоны әртүрлі ауыл шаруашылығы өнімдерін, негізінен темекі өндірушіге айналдыру еді. Компания жаңа салық заңдарын енгізді және әкімшілік орталықтар құрды. Олардың әкелген кейбір өзгерістері: Жаңа салықтар енгізу, соның ішінде халықтың негізгі тағамдары күрішке салық салу. 1882 жылы қыркүйекте орман және жергілікті өнімдерді жинау станциясы ретінде құрылған. Бұл станция Кудат пен Лабуан арасында жүретін еуропалық шенеуніктер үшін "тоқталатын орын" ретінде қызмет етті. Мәт Салех өзінің және оның ізбасарларының қатысы бар екенін жоққа шығарды және тұтқындауға қарсылық көрсетті. ұстауға ұсынылды. Максим пішінінен шыққан бір реткі оқ Мат Салехтің сол жақ кеудесіне тиіп, оны бірден өлтірді. Сонымен қатар, шайқаста Мат Саллехтың 1000-ға жуық ізбасарлары өлтірілді, олар көршілес Лотуд Тондулу, Пиасау, Китутуд, Кепаян және Сансурон ауылдарынан шайқасты. Алайда, Мат Саллехтың адамдарының қалдықтары беріліп, Компанияның қолынан қаза тауып немесе тұтқындалып, 1905 жылы көтерілістің аяқталуына тағы бес жыл уақыт өтті.

Мат Саллехтың ескерткіші

1999 жылы Тамбунанның Кампунг Тибабар қаласында өлтірілген Мат Саллех ескерткіші ашылды. Бұл компанияның билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, оған жетекшілік еткен Мат Саллехтың есіне арналған құрмет. Ол 2015 жылы қиратылған. Қалған жері бекініске ұқсаған ескерткіштің айналасын бақ қоршап тұрды. Онда Мат Салехтың суреті және оның басқарған көтерілістің қару-жарақтары мен керек-жарақтарының суреттері бар. Мемориал ашылғаннан кейін, The New Straits Times 2000 жылы 9 наурызда жарияланған мақалада Сабах мұражайының директоры және Тамбунанның жергілікті тұрғыны Джозеф Пунис Гунтавид "Мат Саллехтың әрекеттерін зерттеу мен зерттеу оның бүлікші емес екенін, бірақ Солтүстік Борнео үшін күрескен шетелдік билікке қарсы шыққан жауынгер екенін көрсетті. Алайда, Мат Салех әрқашан да батыр ретінде қарастырылмайды. Бұл көтерілістің көптеген жазушылары Мат Саллехты жалғыз крестпен соғысқан немесе ополчиндарға дейінгі әлеуметтік билікті қалпына келтіруге мүдделі оппортунист ретінде қарастырады. Британдық Солтүстік Борнео Чартерлік компаниясы үшін ол бүлікші және алауыздық туғызушы, ал өзінің жақтастары үшін ол қатал және шебер жауынгер болды, бұл бедел бүгінге дейін сақталған.