David Edelstadt

Кіріспе

Ресейлік американдық жазушы (1866-1892) Дэвид Эдельштадт (идиш: דוד עדעלשטאַט; 9 мамыр 1866, Калуга, Ресей 17 қазан 1892, Денвер, Колорадо) еврей, орыс американдық анархист поэты болды. Эдельштадт Цинциннатиге көшіп келіп, түйме тесігін жасаушы болып жұмыс істеді, сонымен бірге Вархайт пен Дер Моргенштернде идиш еңбек өлеңдерін жариялады. 1891 жылы ол идиш тіліндегі анархистік газеттің редакторы болды, бірақ туберкулезге шалдыққаннан кейін бұл қызметтен кетіп, батысқа ем іздеуге көшті. Ол өлеңдерін бір жылдан кейін қайтыс болғанға дейін газетке жіберіп отырды.

Өмірбаян

Эдельштадт 1866 жылы 9 мамырда Калугада дүниеге келген. Оның әкесі, Моише (Моисей) Эдельштадт, төменгі дәрежелі полиция қызметкері, кейін кеңсе қызметкері болды. Жас кезінде Эдельштадт қысқа уақыт бойы литвалық меламедпен сабақ алды. 1873-1876 жылдары ол орыс тілін жеке ұстаздан оқыды. 9 жасында Эдельштадт өлең жаза бастады, кейінірек оның кейбір өлеңдері Калугадағы "Губернские ведомости" газетінде жарияланды. 1880 жылы Эдельштадт ағаларымен бірге Киевке көшіп барды. Бұл жерде ол революциялық популистермен кездесіп, олардың идеологиясын өз жазбаларына енгізе бастады. 1881 жылы Киевте болған қазадан кейін Эдельштадт Печерскте қаза тапқан яһудилер үшін ауруханаға түсті. Бұл жерде Эдельштадт доктор М. Э. Мандельштаммен кездесті, ол Эдельштадтқа университетке түсуді ұсынды. Еділштадт ауруханаға түскеннен кейін ағасы екеуі "Ам олам" ұйымының бір ұясына қосылып, Ресейден АҚШ-тағы еврей ауылшаруашылық коммунасына көшіп кетеді. 1882 жылдың мамыр айында Эдельштадт Лондон арқылы Нью-Йоркке келді, кейін Огайо штатының Цинциннати қаласында қоныстанды, фабрика жұмыскері болып жұмыс істеді. АҚШ-та болған кезінде Эдельштадт орыс тілінде өлең жазуды жалғастырды, ақырында ағылшын тілінде де үйреніп, жаза бастады. Огайода болған кезде Эдельштадт анархизмге қызыға бастады. Эдельштадт "Азаттық пионерлері" - Хеймаркет шәкірттерінің тұтқындалуынан кейін құрылған Нью-Йорктегі алғашқы еврей анархистік топқа қатысты. 1889 жылы қаңтарда Эдельштадттың Америкада жазған алғашқы өлеңі Нью-Йорктегі орыс социал-демократиялық "Знамя" газетінде жарық көрді. Жұмыс іздеп, Эдельштадт Оранж қаласына (Нью-Джерси штаты) көшіп барады, содан кейін Нью-Йоркке оралды. Мұнда ол идиш тілінде өлең жаза бастады, ол анархистік еврей газеті "Вархайт" басылымында жарияланды. Оның еңбектері Лондонның Arbeiter Friend журналында және Нью-Йорктің "Morgenstern" социалистік газетінде жарияланды. 1891 жылы Эдельштадт туберкулезге шалдықты, ол Нью-Йорк қаласынан Денвер қаласына емделу үшін кетуге мәжбүр болды, ол 1892 жылы 17 қазанда қайтыс болды.

Edelstadt was born on May 9, 1866, in Kaluga. His father, Moishe (Moses) Edelstadt, was a low ranking policeman, and later an office worker. In his youth, Edelstadt studied with a Lithuanian melamed for a short time. In 1873–1876, he studied Russian with a private teacher. At the age of 9, Edelstadt began to write poetry, with some of these poems later being published in the Kaluga newspaper Gubernskie Vedomosti. In 1880 Edelstadt moved to Kiev, to live with his older brothers. Here he met revolutionary populists and began adopting their ideology into his writings. Following the Kiev pogrom in 1881, Edelstadt ended up in a hospital for pogromized Jews in Pechersk. Here Edelstadt met Dr. M. E. Mandelstam, who suggested that Edelstadt enter university. Following his hospitalization, Edelstadt and his brother joined a cell of the Am Olam organization, leaving Russia for a Jewish agricultural commune in the US. In May 1882, Edelstadt arrived in New York via London, and later settled in Cincinnati, Ohio, working as a factory worker. While in the United States, Edelstadt continued to write poetry in Russian, eventually learning and writing in English as well. While in Ohio, Edelstadt became interested in anarchism. Edelstadt participated in the Pioneers of Freedom, the first Jewish anarchist group in New York which was formed following the arrest of the Haymarket martyrs. In January 1889, Edelstadt's first poem written in America appeared in the Russian Social Democratic newspaper Znamya in New York. In search of work, Edelstadt moved to Orange, New Jersey, then returned to New York. Here he began to write poetry in Yiddish, which was published in the anarchist Jewish newspaper Warhait. His writings have also been published in the London magazine Arbeiter Friend and in the New York socialist newspaper "Morgenstern". In 1891, Edelstadt contracted tuberculosis, and he was forced to leave New York for treatment in the city of Denver, Colorado, where he died on October 17, 1892.