Кіріспе
Индонезиядағы Ветар аралы – Индонезияның Малуку провинциясына жататын тропикалық арал. Бұл Малуку аралдарының Барат Дая аралдарының (әдеби мағынасында Оңтүстік-Батыс аралдары) ең ірі аралы. Ол Кіші Сунда аралдарының шығысында, жақын орналасқан Алор және Тимор аралдарымен бірге, бірақ саяси тұрғыдан Малуку аралдарының құрамына кіреді. Оңтүстікке қарай, Ветар бұғазы арқылы Тимор аралы жатыр; ең жақын нүктесі 50 км қашықтықта. Батысында, Омбай бұғазы арқылы Алор аралы орналасқан. Оңтүстік-батысында өте кішкентай Лиран аралы бар, ол да Батыс Ветар ауданының (Kecamatan Wetar Barat) бөлігі, ал одан оңтүстік-батысқа қарай Шығыс Тимордың шағын Атауро аралы жатыр. Солтүстігінде Банда теңізі, шығысында Романг және Дамар аралдары, ал оңтүстік-шығысында Барат Дая аралдарының басқа да маңызды аралдары орналасқан. Лиран және басқа да ұсақ жағажай аралдарын есепке алғанда, Ветардың ауданы 2 651,8 км² құрайды. 2010 жылғы халық санауы бойынша 7 916 адам, 2020 жылғы халық санауы бойынша 8 622 адам тұрды; 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау 11 109 адамды көрсетті. Әкімшілік тұрғысынан Ветар Малуку Барат Дая аймағының төрт ауданына (кекаматан) бөлінген. Ветар – Индонезияның ресми тізіміндегі 92 шеткі аралдың бірі. Ветардағы маңызды қалалар: солтүстік-батыста Лиоппа, оңтүстікте Илуаки, солтүстікте Васири, шығыста Масапун және солтүстік-шығыста Арвала. Бұл қалалар жолдармен байланысты.
Wetar is a tropical island which belongs to the Indonesian province of Maluku and is the largest island of the Maluku Barat Daya Islands (literally Southwest Islands) Regency of the Maluku Islands. It lies east of the Lesser Sunda Islands, which include nearby Alor and Timor, but it is politically part of the Maluku Islands. To the south, across the Wetar Strait, lies the island of Timor; at its closest it is 50 km away. To the west, across the Ombai Strait, lies the island of Alor. To the southwest is the very small island of Liran, which is also part of West Wetar District (Kecamatan Wetar Barat) and, further southwest, the small East Timorese island of Atauro. To the north is the Banda Sea and to the east lie Romang and Damar Islands, while to the southeast lie the other principal islands of the Barat Daya Islands. Including Liran and other small offshore islands, Wetar has an area of 2,651.8 km2, and had a population of 7,916 at the 2010 Census and 8,622 at the 2020 Census; the official estimate as at mid 2023 was 11,109. Administratively, Wetar is divided into four of the districts (kecamatan) of the Maluku Barat Daya Regency. Wetar is one of the 92 officially listed outlying islands of Indonesia. The principal towns on Wetar are Lioppa in the northwest, Ilwaki in the south, Wasiri in the north, Masapun in the east, and Arwala in the northeast. These are connected by roads.
География
Ветардың ұзындығы 120 км (шығыс ұшынан батыс ұшына дейінгі аралық өлшенген), ал солтүстіктен оңтүстікке дейінгі аралық шамамен 43 км. Оның ауданы 2651,8 км² шамасында. Оны коралл рифтері мен терең теңіздер қоршап тұр. Аралдағы ең биік нүкте 1412 м.
Ветар – Барат-Дая аралдары мен Банда аралдарын қамтитын жанартаулық арал доғасының бір бөлігі. Ол Индо-Австралиялық және Еуразиялық плиталардың соқтығысуынан пайда болған. Дегенмен, Ветар негізінен жанартаулық шығу тегіне жатпайды, оның орнына плиталардың соқтығысуынан көтерілген мұхит қабығынан тұрады. Гунунгапи Ветар стратовулканы Ветардың солтүстігіндегі оқшау аралды құрайды. Ветарда нашар басқарылып, қоршаған ортаға зиян келтіретін бірнеше алтын кен орындары бар. Бұл арал, басқа жақын аралдармен бірге, Азия және Австралия континенттік шельфтерінен бөлінген терең сулы Валацея аймағының бөлігі болып табылады. Бұл аймақ ерекше жануарлар әлемімен танымал, және Ветар да одан ерекшеленбейді. Онда 162 түр құс бар, олардың үшеуі эндемик, ал төртеуі – жойылу қаупі төнген түрлер. Жауын-шашын мөлшері муссондық маусымға байланысты, ал аралдардың көп бөлігі тропикалық құрғақ жапырақты орманмен жабылған, олардың көптеген ағаштары құрғақ маусымда жапырақтарын төгеді. Ол Тимор және Ветар жапырақты орманды экоаймақтың бір бөлігін құрайды. Аралда бір ғана көл бар – Данау Тиху.
Мәдениет
Ветар және жақын орналасқан Лиран және Атауро аралдарында бірнеше Малай-Полинезия тілдері кездеседі. Олар – Апутай, Или’уун, Перай және Тугун тілдері. Сонымен қатар, Шығыс Тимордың Галоли тілінің диалектісі – Талур тілі де бар. Бұл тілдерде әрқайсысы шамамен 1000 адамнан тұратын кішкентай топтар сөйлейді. Ұлттық тіл – индонезия тілі және аймақтық Амбон малай тілі жиі қолданылады. Ветардағы басты экономикалық қызмет – саго өндірісі негізіндегі өзін-өзі асықтау шаруашылығы. Табиғатта табылған тасбақа қабықтары да жиналып, саудасы тыйым салынбаған елдерге экспортталады.