Банда аралдары – Индонезия, Малуку провинциясындағы вулкани аралдар тобы. Бұл аралдар бұрын мускат жаңғағының жалғыз өндірушісі болған, қазір су астына сүңгуге танымал.
Volcanic islands in the Banda Sea, Maluku, Indonesia
Банда аралдары – Банда теңізінде орналасқан он шағын жанартаулық аралдардың тобы, Серам аралының оңтүстігінде және Ява аралының шығысында жатыр. Олар Индонезияның Малуку провинциясындағы Орталық Малуку ауданының (кекаматан) әкімшілік бөлігін құрайды. Аралдар терең мұхиттан көтеріліп, жалпы жер ауданы шамамен құрайды. 2010 жылғы халық санауы бойынша 18 544 адам, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 20 924 адам тұрды; 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау бойынша 21 902 адамды құрайды. 19 ғасырдың ортасына дейін Банда аралдары мұскат жаңғағы мен маце дәмдеуіштерінің жалғыз көзі болды, олар мұскат жаңғағы ағашынан өндірілді. Аралдар сонымен қатар су астына сүңгу және шнорхелингке танымал орындар. Басты қала және әкімшілік орталығы – Банда-Нейра, сол аттас аралда орналасқан.
The Banda Islands are a volcanic group of ten small volcanic islands in the Banda Sea, about south of Seram Island and about east of Java, and constitute an administrative district (kecamatan) within the Central Maluku Regency in the Indonesian province of Maluku. The islands rise out of deep ocean and have a total land area of approximately They had a population of 18,544 at the 2010 Census and 20,924 at the 2020 Census; the official estimate as at mid 2023 was 21,902. Until the mid 19th century the Banda Islands were the world's only source of the spices nutmeg and mace, produced from the nutmeg tree. The islands are also popular destinations for scuba diving and snorkeling. The main town and administrative centre is Banda Neira, located on the island of the same name.
Еуропаға дейінгі тарих
Банда аралдарында адамның алғашқы қоныстануына қатысты құжатталған мәліметтер кем дегенде 8000 жыл бұрынғы Пайлау Айдағы үңгір жартасынан табылған. Банда аралдары туралы ең ертегі жазбалар б.з.д. 200 жылға дейінгі қытай деректерінде кездеседі, алайда одан бұрынғы үнді деректерінде де айтылған деген болжам бар. Шривиджая патшалығы Банда аралдарымен кең сауда байланыстарын орнатқан. Осы кезеңде (13 ғасырдың соңынан бастап) ислам діні аймаққа келді және тез арада орнықты. Еуропалықтар келгенге дейін Бандада «байлар» деп аударылатын оранг-кая басқарған олигархиялық үкімет жүргізілді, ал бандалықтар архипелаг бойынша саудада белсенді және тәуелсіз рөл атқарды. Банда – бұл мускат жаңғағы мен мацтың жалғыз көзі болатын, дәмдеуіш, дәрілік және консервілеуші ретінде қолданылатын, сол кезде еуропалық нарықтарда жоғары бағаланған өнімдер. Араб саудагерлері оларды венециялықтарға тым қымбатқа сатқан. Саудагерлер олардың қайдан алынғанын жасырған, ал еуропалықтар оның орнын анықтай алмаған. Банда туралы алғашқы жазбаша мәліметтер португал дәріханашысы Томе Пирестің 1512-1515 жылдары Малаккада тұрып, бірнеше рет Бандаға сапар шеккен «Suma Oriental» атты кітабында келтірілген. Алғашқы сапарында ол португалдықтармен және Малаккадағы одан да білімді малай теңізшілермен сұхбаттасқан. Ол 16 ғасырдың басындағы халық санын 2500-3000 адам деп есептеген. Ол бандалықтардың Индонезияның кең сауда желісінің бір бөлігі екенін және Малаккаға алыс қашықтыққа жүк тасымалдайтын жалғыз малукалық саудагерлер екенін хабарлаған, бірақ Бандадан да явандық саудагерлер жүк тасыған. Мускат жаңғағы мен мац өндірісінен басқа Банда маңызды транзиттік сауда орталығы болды; Банда арқылы Тернате мен Тидордан келген қара бұрыш, Ару аралдары мен Батыс Жаңа Гвинеядан жұмақ құстарының қауырсындары, дәстүрлі медицина мен жақшандар үшін масои қабығы сияқты тауарлар өткен. Қарсылықта Банда негізінен күріш пен мата алған; атап айтқанда, Жавадан келген жеңіл мақта батик, Үндістаннан келген калико және Кіші Сундадан келген икат. 1603 жылы орташа сапалы саронг өлшемдес мата он сегіз килограмм мускат жаңғағына сатылды. Бұл маталардың кейбіреулері кейін Хальмахера мен Жаңа Гвинеяға сатылып, жеткізілді. Кіші Сунда аралдарынан алынған ірі икат Кей, Ару және Серам аралдарынан алынған сагоға айырбасталды.
The first documented human presence in the Banda Islands comes from a rock shelter site on Pulau Ay that was in use at least 8,000 years ago. The earliest mention of the Banda Islands is found in Chinese records dating as far back as 200 BCE though there is speculation that it is mentioned in earlier Indian sources. The Srivijaya Kingdom had extensive trade contacts with the Banda Islands. Also during this period (from the late 13th century and onwards) Islam arrived in the region. It soon became established in the area. Before the arrival of Europeans, Banda had an oligarchic form of government led by orang kaya ('rich men') and the Bandanese had an active and independent role in trade throughout the archipelago. Banda was the world's only source of nutmeg and mace, spices used as flavourings, medicines, and preserving agents that were at the time highly valued in European markets. They were sold by Arab traders to the Venetians for exorbitant prices. The traders did not divulge the exact location of their source and no European was able to deduce their location. The first written accounts of Banda are in Suma Oriental, a book written by the Portuguese apothecary Tomé Pires who was based in Malacca from 1512 to 1515 but visited Banda several times. On his first visit, he interviewed the Portuguese and the far more knowledgeable Malay sailors in Malacca. He estimated the early sixteenth century population to be 2500–3000. He reported the Bandanese as being part of an Indonesia wide trading network and the only native Malukan long range traders taking cargo to Malacca, although shipments from Banda were also being made by Javanese traders. In addition to the production of nutmeg and mace, Banda maintained significant entrepôt trade; goods that moved through Banda included cloves from Ternate and Tidore in the north, bird of paradise feathers from the Aru Islands and Western New Guinea, and massoi bark for traditional medicines and salves. In exchange, Banda predominantly received rice and cloth; namely light cotton batik from Java, calicoes from India and ikat from the Lesser Sundas. In 1603, an average quality sarong sized cloth traded for eighteen kilograms of nutmeg. Some of these textiles were then sold on, ending up in Halmahera and New Guinea. Coarser ikat from the Lesser Sundas was traded for sago from the Kei Islands, Aru and Seram.
Португал тілі
1511 жылдың тамызында Португалия патшасының атынан Афонсу де Альбукерке сол кезде Азия саудасының маңызды орталығы болған Малакканы басып алды. Сол жылдың қараша айында Малакканы бағындырып, Банда аралдарының орналасқан жерін білген соң, Альбукерке оларды табу үшін өзінің жақын досы Антонио де Абреу басқаратын үш кемеден тұратын экспедицияны жіберді. Малай пилоттары, жалданып немесе күштеп алынып, оларды Ява, Кіші Сунда және Амбон арқылы Бандаға жетеледі, 1512 жылдың басында жетті. Банда аралдарына келген алғашқы еуропалықтар экспедициясы шамамен бір ай Бандада болды, Банданың мускат жаңғағы, мак және қара бұрышын сатып алып, кемелерін толтырды, Бандада белсенді делдалдық сауда өркендеген еді. Банданың бірнеше оранг-каяларын голландтар дәмдеуіштерді сатып алудағы монополияны голландтарға беру туралы шартқа қол қоюға көндірді. Бандалықтар "Мәңгілік келісім" деп аталатын шарттың маңызын толық түсінбесе де, немесе Банданың барлық басшылары қол қоймаса да, ол кейіннен голланд әскерін монополияны қорғау үшін әкелуді негіздеу үшін пайдаланылды. 1609 жылдың сәуірінде адмирал Питер Виллемс Верхофф Банда-Нейраға Оран князі Морис аралда бекініс салу туралы өтінішпен келді (кейіннен Форт-Нассау). Бандалықтар бұл идеяға құштар болған жоқ. 22 мамырда, бекініс құрылысын бастамас бұрын, оранг-каялар голланд адмиралымен кездесу ұйымдастырды, көрінетін себебі – бағаны келісу. Бірақ олар Верхоффты және екі жоғары шенді офицерді тұзаққа түсіріп, олардың басын кесіп, содан кейін 46 голланд қонақты өлтірді. Экспедициядағы төменгі дәрежелі саудагер Ян Питерс Коен қашып құтылуға мүкіндік алды, бірақ осы оқиға оның бандалықтарға деген болашақ көзқарасына әсер еткен болуы мүмкін.
In August 1511, on behalf of the king of Portugal, Afonso de Albuquerque conquered Malacca, which at the time was a major hub of Asian trade. In November of that year, after having secured Malacca and learned of the Banda Islands' location, Albuquerque sent an expedition of three ships led by his good friend António de Abreu to find them. Malay pilots, either recruited or forcibly conscripted, guided them via Java, the Lesser Sundas and Ambon to Banda, arriving in early 1512. The first Europeans to reach the Banda Islands, the expedition remained in Banda for about one month, purchasing and filling their ships with Banda's nutmeg, mace, and cloves, in which Banda had a thriving entrepôt trade. A number of Banda's orang kaya were persuaded by the Dutch to sign a treaty granting the Dutch a monopoly on spice purchases. Even though the Bandanese had little understanding of the significance of the treaty known as 'The Eternal Compact', or that not all Bandanese leaders had signed, it would later be used to justify Dutch troops being brought in to defend their monopoly. In April 1609, Admiral Pieter Willemsz. Verhoeff arrived at Banda Neira with a request by Maurice, Prince of Orange to build a fort on the island (the eventual Fort Nassau). The Bandanese were not excited about this idea. On 22 May, before building of the fort had started, the orang kaya called a meeting with the Dutch admiral, purportedly to negotiate prices. Instead, they led Verhoeff and two high ranked men into an ambush and decapitated them and subsequently killed 46 of the Dutch visitors. Jan Pietersz Coen, who was a lower ranked merchant on the expedition, managed to escape, but the traumatic event likely influenced his future attitude towards the Bandanese.
Ағылшынша-голландша бәсекелестік
Португалия мен Испанияның аймақтағы ықпалы әлсіреген кезде, ағылшындар Банда аралдарынан он-жиырма шақырым қашықтықтағы Ай және Рун аралдарында бекітілген сауда посттарын салды. Ағылшындар жоғары баға ұсынғандықтан, голландтардың монополия құру ниетіне елеулі нұқсан келтірді. 1611 жылы ағылшын-голландия қарым-қатынасы шиеленіскенде, голландтар Нассау фортынан жоғарырақ, стратегиялық маңызды Бельгия фортын тұрғызды. 1615 жылы голландтар 900 сарбазбен Айға шабуыл жасады, соның салдарынан ағылшындар Рунға шегініп, қайта жиналды. Жапондық жалдамалы әскерлер голланд әскерінің құрамында қызмет етті. Сол түні ағылшындар Айға күтпеген қарсы шабуыл жасап, аралды қайта басып алып, 200 голландты өлтірді. Бір жыл өткен соң, күштірек голланд әскері Айға тағы шабуыл жасады. Бұл жолы қорғаушылар артиллериялық оқтармен шабуылды тойтара білді, бірақ бір айлық қоршаудан кейін оқ-дәрілері таусылды. Голландтар қорғаушыларды өлтіріп, кейін фортты нығайтып, оны "Кек форты" деп атады.
While Portuguese and Spanish activity in the region had weakened, the English had built fortified trading posts on tiny Ai and Run islands, ten to twenty kilometres from the main Banda Islands. With the English paying higher prices, they were significantly undermining Dutch aims for a monopoly. As Anglo Dutch tensions increased in 1611 the Dutch built the larger and more strategic Fort Belgica above Fort Nassau. In 1615, the Dutch invaded Ai with 900 men, whereupon the English retreated to Run where they regrouped. Japanese mercenaries served in the Dutch forces. That same night, the English launched a surprise counter attack on Ai, retaking the island and killing 200 Dutchmen. A year later, a much stronger Dutch force attacked Ai. This time the defenders were able to hold off the attack with cannon fire, but after a month of siege they ran out of ammunition. The Dutch killed the defenders, and afterwards strengthened the fort, renaming it 'Fort Revenge'.
Бандандағы қаза
Жаңа тағайындалған ВОК генерал-губернаторы Ян Питерсзуон Коен банда аралдарының дәмдеуіш саудасына голландиялық монополияны орнатуға кірісті. 1621 жылы жақсы қаруланған әскерлер Банданейра аралына түсірілді және бірнеше күн ішінде көршілес, әрі ірі Лонтар аралын да басып алды. Оранг-каялардың қару қолданып, өте қиын орындалатын шартқа қол қоюға мәжбүр болды, оны орындау мүмкін емес еді, осылайша Коен бандалықтарға қарсы голландиялық күшін қолдануға себеп тапты. Солардың қырызының басы тілініп, бамбуктан жасалған сүңгіге шаншылып қойылды. Голландтардың тапсырысымен жапондықтар оларды өлімге душар етіп, басын шапты. Арал тұрғындары голландтар тарапынан азапталды және олардың ауылдары қиратылды. Банда басшылары да голландтар мен жапондықтар тарапынан азапталды. Голландтар оралмандарды құлдыққа түсіріп, қырғын жасағаннан кейін аралдарды 68 бөлікке бөлді. Голландияның басып алуына дейін Банда аралдарының халқы шамамен 13 000–15 000 адамды құрады, олардың арасында малай және яван саудагерлері, сондай-ақ қытайлықтар мен арабтар да болды. 1621 жылы аралдардан неше бандалықтың қаза тапқаны, күштеп қуылғаны немесе қашқаны белгісіз. Бірақ тарихи дереккөздерді зерттеу нәтижесінде, аралдарда шамамен мың бандалық аман қалған болуы мүмкін және олар мүк ағаштарының бақтарында мәжбүрлі еңбекшілер ретінде таратылды. Кейін голландтар аралдарды импортталған құлдармен, сотталғандармен және келісімшарт бойынша жұмыс істеушілермен (мүк плантацияларында жұмыс істеу үшін), сондай-ақ Индонезияның басқа аймақтарынан келген көшпендермен қоныстандырды. Аман қалғандардың көпшілігі сауда серіктестерінің аралдарына, әсіресе Серам Лаут тізбегіндегі Кефинг пен Гули Гули және Кей Бесарға қашқан. Енді мүк өндірісін бақылауда ұстап, ВОК перкениерлерге мүк үшін голландиялық нарықтық бағаның 1/122 бөлігін төледі; алайда, перкениерлер де үлкен пайдаға ие болды, Еуропадан әкелінген сәнді безендірілген әсем виллалар салды. Сыртқы Рун аралын бақылауда ұстау ВОК үшін қиын болды, сондықтан олар ондағы барлық мүк ағаштарын жойды. Мүк өндіру және экспорттау шамамен екі жүз жыл бойы ВОК монополиясы болды. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы салған көптеген бекіністердің бірі – Бельгия бекінісі, Индонезиядағы ең үлкен сақталған еуропалық бекіністердің бірі болып табылады.
Newly appointed VOC governor general Jan Pieterszoon Coen set about enforcing Dutch monopoly over the Banda's spice trade. In 1621 well armed soldiers were landed on Bandaneira Island and within a few days they had also occupied neighbouring and larger Lontar. The orang kaya were forced at gunpoint to sign an unfeasibly arduous treaty, one that was in fact impossible to keep, thus providing Coen an excuse to use superior Dutch force against the Bandanese. forty of whom were beheaded with their heads impaled and displayed on bamboo spears. The butchering and beheadings were carried out by the Japanese for the Dutch. The islanders were tortured and their villages destroyed by the Dutch. The Bandanese chiefs were also tortured by the Dutch and Japanese. The Dutch carved 68 parcels out of the islands after the enslavement and slaughter of the natives. The population of the Banda Islands prior to Dutch conquest is generally estimated to have been around 13,000–15,000 people, some of whom were Malay and Javanese traders, as well as Chinese and Arabs. The actual numbers of Bandanese who were killed, forcibly expelled or fled the islands in 1621 remain uncertain. But readings of historical sources suggest around one thousand Bandanese likely survived in the islands, and were spread throughout the nutmeg groves as forced labourers. The Dutch subsequently re settled the islands with imported slaves, convicts and indentured labourers (to work the nutmeg plantations), as well as immigrants from elsewhere in Indonesia. Most survivors fled as refugees to the islands of their trading partners, in particular Keffing and Guli Guli in the Seram Laut chain and Kei Besar. Now enjoying control of the nutmeg production, the VOC paid the perkeniers 1/122nd of the Dutch market price for nutmeg; however, the perkeniers still profited immensely, building substantial villas with opulent imported European decorations. The outlying island of Run was harder for the VOC to control and they exterminated all nutmeg trees there. The production and export of nutmeg was a VOC monopoly for almost two hundred years. Fort Belgica, one of many forts built by the Dutch East India Company, is one of the largest remaining European forts in Indonesia.
Ағылшынша-голландша бәсекелестік жалғасуда
Банда аралдарында физикалық түрде болмағанмен, ағылшындар 1667 жылға дейін Рун кішкентай аралын иеленді, бірақ Бреда шарты бойынша голландтар мен ағылшындар отаршылдық жағдайды сақтап, өзара талаптарынан бас тартты. 1810 жылы Голландия Корольдігі Наполеон Франциясының қарауында болғандықтан, Ұлыбританиямен қарым-қатынасы шиеленісті болды. Француздар мен британдықтар Үнді мұхитындағы тиімді сауда жолдарын бақылауға ұмтылды. 1810 жылдың 10 мамырында 36 зеңбірекке ие фрегаттан – HMS Piedmontaise (бұрынғы француз фрегаты), 18 зеңбірекке ие шлюп және 12 зеңбірекке ие көліктен тұратын эскадрилья Мадрастан ақша, жабдықтар мен әскерлермен Амбойнадағы гарнизонды қолдау үшін шықты, ол жақында голландтардан басып алынған еді. Фрегаттар мен шлюп Мадрас Еуропалық полкінің жүз офицері мен сарбазын, ал "Мандарин" жабдықтарды тасыды. Эскадрильяға капитан Кристофер Коул басшылық етті, "Пьемонтаза" кемесінде капитан Чарльз Фут, ал "Баракута" кемесінде капитан Ричард Кенех болды. Мадрастан шыққаннан кейін Коул Фут пен Кенехке Банда аралдарын басып алу жоспарын хабарлады, олар келісті. Сингапурда капитан Спенсер Коулға Бандада 700-ден астам голланд әскерінің болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Голландтарды ескертпеу үшін эскадрилья қиялық жолмен жүрді. 1810 жылдың 9 тамызында британдықтар Банда-Нейраға жетті. Олар жылдам арада аралға шабуыл жасап, таңертең Belgica бекінісіне шабуылдады. Шайқас сағаттар ішінде аяқталды, голландтар Форт-Нассауды – бірқатар алдаулардың артынан – және бірнеше күн ішінде Банда аралдарының қалған бөлігін тапсырды. Голландтардың қарсыласуы тоқтағаннан кейін, капитан Чарльз Фут ("Пьемонтазадан") Банда аралдарының вице-губернаторы болып тағайындалды. Бұл әрекет 1811 жылы Жаваға британдықтардың басып кіруіне дайындық болды.
Though not physically present at the Banda Islands, the English claimed the small island of Run until 1667 when, under the Treaty of Breda, the Dutch and English agreed to maintain the colonial status quo and relinquish their respective claims. In 1810, the Kingdom of Holland was a vassal of Napoleonic France and hence in conflict with Britain. The French and British were each seeking to control lucrative Indian Ocean trade routes. On 10 May 1810, a squadron consisting of the 36 gun frigate , HMS Piedmontaise (formerly a French frigate), 18 gun sloop , and the 12 gun transport left Madras with money, supplies and troops to support the garrison at Amboyna, recently captured from the Dutch. The frigates and sloop carried a hundred officers and men of the Madras European Regiment, while the Mandarin carried supplies. The squadron was commanded by Captain Christopher Cole, with Captain Charles Foote on the Piedmontaise and Captain Richard Kenah aboard the Barracouta. After departing from Madras, Cole informed Foote and Kenah of Cole's plan to capture the Bandas; Foote and Kenah agreed. In Singapore, Captain Spencer informed Cole that over 700 regular Dutch troops may have been located in the Bandas. The squadron took a circuitous route to avoid alerting the Dutch. On 9 August 1810, the British appeared at Banda Neira. They quickly stormed the island and attacked Belgica Castle at sunrise. The battle was over within hours, with the Dutch surrendering Fort Nassau – after some subterfuge – and within days the remainder of the Banda Islands. After the Dutch surrender, Captain Charles Foote (of the Piedmontaise) was appointed Lieutenant Governor of the Banda Islands. This action was a prelude to Britain's invasion of Java in 1811.
Жақында болған тарих
1990 жылдардың аяғында Амбонда христиандар мен мұсылмандар арасындағы зорлық-зомбылық, қауымдық қақтығыстардан тысқары шығып, тарады. Осы алапаттық пен салдарынан болған өлім-жұлымдар бұрынғы өркендеген туризм индустриясына нұқсан келтірді.
In the late 1990s, violence between Christians and Muslims spilled over from intercommunal conflict in Ambon. The disturbance and resulting deaths damaged the previously prosperous tourism industry.
Мәдениет
Банда аралдарының қазіргі тұрғындарының көпшілігі Индонезияның түрлі аймақтарынан келген көшіп-қоныс аударушылар мен плантация жұмысшыларының, сондай-ақ жергілікті бандалықтардың ұрпақтары болып табылады. Олар Банда аралдарындағы отаршылдыққа дейінгі дәстүрлі амалдардың қымбатты және әлі де сақталатын элементтерін мұра еткен, бұл оларға ерекше және өте жергілікті мәдени ерекшелік сыйлайды.
Most of the present day inhabitants of the Banda Islands are descended from migrants and plantation labourers from various parts of Indonesia, as well as from indigenous Bandanese. They have inherited aspects of pre colonial ritual practices in the Banda Islands that are highly valued and still performed, giving them a distinct and very local cultural identity.
Жалпы сілтемелер
Варбург, Отто (1897) Мускат жаңғағы: тарихы, ботаникасы, өсірілуі, саудасы және пайдалануы, сондай-ақ оның қоспалары мен алмастырғыштары, Банда аралдарының мәдени тарихына үлес ретінде. Лейпциг: Энгельман.
Warburg, Otto (1897) Die Muskatnuss: ihre Geschichte, Botanik, Kultur, Handel und Verwerthung sowie ihre Verfälschungen und Surrogate zugleich ein Beitrag zur Kulturgeschichte der Banda Inseln. Leipzig: Engelmann.