Көгілдір қанатты көсеушіл қосқанатты (Favonius quercus)

Кіріспе

Көбелек түрлері

Қызғылт түкті көбелек (Favonius quercus) – Lycaenidae тұқымдасына жататын, Еуропаның көп бөлігінде, Солтүстік Африкада, Анатолияда, Кавказда және Транскавказда таралған көбелек. Оның дернәсілі Quercus robur, Quercus petraea, Quercus cerris және Quercus ilex емендерімен қоректенеді.

Кіші түрлер

F. quercus quercus (Линней, 1758) кең тараған
F. quercus iberica (Staudinger, 1901) Марокко, Алжир, Иберия
F. quercus interjectus (Verity, 1919) Италия
F. quercus longicaudatus (Riley, 1921) Армения, Әзірбайжан, Түркия, Батыс Иран

Сицилиядағы сипаттама

Z. quercus L. (74 c, d) еркегі – көк түсті жылтырмен, тар қара жиекті, ал дистальды бөлігі қара, әйелі – алдыңғы қанатының негізгі бөлігі көк, көбінесе артқы қанатының жасушасы көгілдір. Астыңғы жағы – құрғақ сұр, сыртқы үштен бір бөлігінің алдында қара жиекті ақ сызық және артқы қанаттың анальді аймағында әлсіз сары дақтар бар. А. б. obsoleta Tutt – көк жылтыры жоқ әйелдер; көк түсі азайған (semiobsoleta) аралық түрлері де кездеседі. А. б. pallescens Tutt – көк емес, ақшыл сұр-жасыл жылтыры бар еркектер. А. б. excessus Tutt-та алдыңғы қанаттың артқы жиегі мыс түсті жолақпен. Курвуазье төменгі жағында кең ақ сызығы бар түрлерге ab. latefasciata деген ат беруді ұсынады, ал ab. bellus Gerh. (74 d) – алдыңғы қанат жасушасының ұшында шағын қызғылт дақтары бар әйелдер, олар ab. bipunctatus Tutt-та екі даққа, ал ab. unipunctus Tutt-та бір даққа дейін азаяды. Көп тараған, бүкіл Еуропа және Кіші Азияда, Англиядан және Атлантика жағалауынан Арменияға дейін, Солтүстік Еуропадан Жерорта теңізіне дейін кездеседі. Жерорта теңізінің ар жағында және Иберия түбегінде iberica Stgr. (74 d) кездеседі. Ірілеу, жоғарыдан қарағанда өте қара, еркектің көк бөлігі өте анық, бірақ кең емес. Астыңғы жағы ақшыл күміс сұр, сондықтан ақ сызық аз көрінеді. Жұмыртқасы жартылай шар тәрізді, ақшыл сұр, дөңгелек кедір-бұдырлы. Жазда жетілетін личинка сәуірге дейін жұмыртқадан шықпайды, жас бұтақтарға тесіп кіреді, кейін жас жапырақтарға, әсіресе ескі емен ағаштарының төменгі бұтақтарына қоныстанады. Өте қатыгез каннибал, жәндік жейтін құстардан қашып жүреді, себебі ол жас құстармен бірге көкшілдің ұясынан зардапсыз табылған (Бингем Ньюленд). Екінші жағынан, ол икнеумондармен және шөпшөптің бір түрімен, личинканың қуыршақтануынан кейін дамиды (Штейнферт). Ересегі сары қоңыр, қызғылт реңкті, арқасында қара сызықпен байланысқан үшбұрыштар қатары, бүйірлері жасыл. Еменнің әртүрлі түрлерінде, сондай-ақ басқа өсімдіктерде де кездеседі (Myrica және т.б.); ересегі шілдеде. Қуыршағы дөңгелек, қоңыр, қара түсті, бұрыштық дақтармен, арқасында үш қатар қара дақтар бар. Маусымнан тамызға дейін жазықтарда және төбелерде кездеседі, бірақ көбінесе жеке-жеке, кейбір жылдары көптеп. Олар емен бұталарының сыртқы бұтақтарында қанаттарын жабық ұстап отырады, бірақ кейде ескі емендердің биік басында ұшып жүреді.

Z. quercus L. (74 c, d). male above with a blue gloss and narrow black distal border, the female with the basal area of the forewing blue and often the cell of the hindwing bluish. Underside leaden grey, with a proximally dark edged white line before the outer third and in the anal area of the hindwing weak yellow spots. ab. obsoleta Tutt are females without any blue gloss; there occur also transitional specimens with the blue reduced (semiobsoleta). ab. pallescens Tutt are males with a pale grey greenish instead of blue gloss. In ab. excessus Tutt the hindmargin of the forewing bears a coppery streak. Courvoisier proposes the name ab. latefasciata for specimens with broader white line on the underside, ab. bellus Gerh. (74 d) are females with small orange spots at the apex of the cell of the forewing, which are reduced to two spots in ab. bipunctatus Tutt and to one in ab. unipunctus Tutt. Widely distributed, occurring throughout Europe and Asia Minor from England and the Atlantic coast to Armenia and from North Europe to the Mediterranean — Beyond the Mediterranean Sea and on the Iberian Peninsula there occurs iberica Stgr. (74 d). Larger, above very dark, the blue area of the male very sharply defined but not very extended. Underside paler silvery grey, the whitish line therefore being less prominent. — Egg semiglobular, whitish grey, granulose. The larva, which is already developed in the summer, does not leave the egg before April; it bores into the young shoots and later lies on the young leaves, especially on those of the lower twigs of old oak trees. It is a dreadful cannibal and is evidently avoided by insect eating birds, as it has been found unmolested in the nest of the blue tit containing young birds (Bingham Newland). On the other hand it is much infested with ichneumons, as well as a species of Tachina, which develops after the pupation of the caterpillar (Steinfert). Adult yellowish brown with a reddish tint, on the back a row of triangles connected by a dark line, the sides greenish. On various species of oak, and said to occur also on other plants (Myrica, etc. ); adult in July. The pupa rounded, brown, irregularly spotted with blackish, on the back three rows of dark spots. The butterflies occur from June till August everywhere in the plains and hills, but usually singly, in certain years more plentifully. They rest on the outer twigs of oak bushes with the wings always closed, but sometimes flutter high up about the crowns of old oaks.

Сыртқы түрі, мінез-құлқы және таралуы (Британия аралдары)

Бұл белсенді кішкентай көбелекті көбінесе шілде мен тамыздың басында, күн ашық, жылы күндері емен ағаштарының биіктігінде қанат қағып ұшып жүргенін көруге болады. Аталықтарының үстіңгі жағында жылтыр қою қызғылт рең бар, ал аналықтарының тек алдыңғы қанаттарында ғана екі дақ болады. Астыңғы жағы ақ жолақпен ашық сұр түсті, екі қанатының ортасынан қара жиекпен шектелген. Артқы қанаттарында қысқа құйрығы бар, астыңғы жағында екі қызғылт дақ орналасқан. Ол Англия мен Уэльстің оңтүстік және орталық бөліктерінде кең таралған, ал солтүстікте Шотландияның орталық бөлігіне қарай сиректеу кездеседі. Ирландияда ол ел бойынша шашыраңқы бірнеше оқшауланған топтарда кездеседі, бірақ оның жасырын мінезіне байланысты жазбалар жеткіліксіз болуы мүмкін. Аталықтары көбінесе ағаштардың биік бөлігінде қалады, ал аналықтары жұмыртқа салу үшін төменге түседі. Екеуі де негізінен шырынмен қоректенеді, бірақ аналықтары жұмыртқа салудан демалып жатқанда гүлдерге де қызығушылық танытады.

Өмір циклы және азық-түлік өсімдіктері

Жаздың соңында емен бұтақтарының түйіндеріне бір-бірден жұмыртқа салады, олар келесі көктемде бұтақтар жайнағанда шатырлап шығады. Ұлыбританияның екі түпкілікті емені – жалпақ жапырақты емен (Quercus petraea) және дақ емен (Quercus robur) қана емес, Түркия емені (Quercus cerris) және мәңгі жасыл емен (Quercus ilex) сияқты кейбір әкелінген түрлер де пайдаланылады. Қыс айларында, жалаңаш бұтақтарды мұқият қарап тексерсеңіз, жұмыртқаларды оңай табуға болады. Қаптаманың ішінде екі-үш аптадан кейін күйкентай толық дамиды, бірақ көктемге дейін шатырламайды, содан кейін гүлдің бүршіктеріне кіріп, қауіпсіз жасырын тамақтанады. Ол өсіп, бүршіктері ашылғанда, жібектей баспана тігіп, тек түнде ғана жем жейді. Қаптамалау көбінесе жапырақтардың арасында жүреді, оларды құмырсқалар көміп, күзетеді, бірақ кейде тамақтандыратын өсімдіктің қабығындағы жарықтарда да болады. Жылына бір ұрпақ пайда болады, ал ересектері шілде және тамыз айларында қанат жаяды.