Кіріспе

Сулы лаланың түрлері. Nymphaea lotus, ақ египет лотосы, жолбарыс лотосы, ақ лотос немесе египет су лаласы.

Өсіру

1802 жылы Loddiges Nursery компаниясы оны Батыс елдерінде кеңінен өсіруге енгізді. Эдуард Орджиес Nymphaea lotus (N. dentata) және Nymphaea pubescens (N. rubra) түрлерін будандастырып, алғашқы Nymphaea гибридін шығарды, ол Flore des serres 8 т. 775, 776 беттерінде Nymphaea ortgiesiano rubra деген атпен суреттелген. Бұл Венесуэлада кең таралған сәндік су өсімдігі.

Сипаттама

Бұл су лилиясының су бетінде қалқып жүзетін жапырақтары және судан жоғары көтерілетін гүлдері бар. Ол 45 см биіктікке дейін өсетін көп жылдық өсімдік. Гүлі ақ, кейде қызғылт реңді болады.

Экология

Ол көлдерде және тоғандарда кездеседі, таза, жылы, тыныш және сәл қышқыл суды жақсы көреді. Ол Utricularia stellaris сияқты басқа су өсімдіктерімен бірге табылған. Нимфея лотосының тамырсабақтары арқасында құрғақшылықты көтере алу қабілеті бар. Ол жаз айларында судың булануын күнінің көп бөлігінде 18 пайызға дейін азайта алады.

Аквариум өсімдігі ретінде

Нимфея лотосы көбінесе тұщы су аквариумында өсіріледі. Әсемдік бақшаларында және жылыжайларда гүлдері үшін өсіріледі, бірақ аквариум жағдайында гүлдері көрінбейді. Аквариумшылар әдетте су бетіндегі жапырақшаларын қысқартып, тек су астындағы жапырақтарын күтіп ұстауды қалайды. "Қызыл" түрінің терең қызғылт түсіне күшті жарық қажет. Жолақты өрнектер қарқынды жарықта пайда болады.

Символ ретінде

Ежелгі заманда мысыр лотосына, әсіресе Мысырда, табынушылық етілген. Ол жерде жаратылыстың символы саналған. Көне Грецияда тазалық пен қарапайымдылықтың символы болған. Мысыр лотосы – Мысырдың ұлттық гүлі. Клэр Уэйт Келлер Меган Марклдың үйлену тойындағы шапанына Малавиді бейнелейтін бұл гүлді қосты, онда әрбір Ұлт Достастығы елдерінің ерекше гүлдері болған.

Тамақ ретінде

Африканың кейбір аймақтарында тамырсары мен түйнектерді құрамындағы крахмал үшін пісіріп, қуырып немесе кептіріп ұнға айналдырып жейді. Жастық жемістер кейде салат ретінде тұтынылады. Тұқымдары ұнға айналдырылады. Үндістанда түйнектері немесе тұқымдары ашаршылық кезіндегі тағам ретінде пайдаланылады.

Ежелгі Мысырдағы ақ лотос

Ежелгі мысырлықтар ақ лотосты көлдер мен батпақтарда өсірген. Бұл гүл ежелгі Мысыр өнерінде жиі кездеседі. Олар лотос гүлінің оларға күш пен қуат сыйлайтынына сенген; гүлдің қалдықтары Рамзес II-нің қабірінен табылған. Шамамен 1500 жылға дейінгі египеттік қабір суреттері сәндік бағбандалық пен ландшафт дизайнының ең ерте физикалық дәлелдерін ұсынады; олар аккация мен пальмалардың симметриялық қатарларымен қоршалған лотос тоғандарын бейнелейді. Мысыр мифологиясында Хорус кейде анасымен бірге лотоста отырған, аузында саусағы бар жалаңаш бала түрінде суреттелген. Лотос – египеттік капительдердің ең ерте екі мотивінің бірі, бағананың жоғарғы бөлігін құрайтын элемент. Сол кезде лотос және папирус өсімдіктеріне негізделген мотивтер маңызды болған, ал олар пальма ағашы капителімен бірге египеттіктердің басты қолданған типтері болды. Птолемейлер тұсында б.з.б. 3-1 ғасырларда, басқа да өзен өсімдіктері қолданыла бастады, ал дәстүрлі лотос капителі әртүрлі өзгерістерге ұшырады. Әйелдер бала туғанда көбінесе Хекетті лотоста отырған бақа түрінде бейнелейтін амулет киетін. Ежелгі Мысыр сандар жүйесінде 1000 саны ақ лотос символымен көрсетілген. Оған ұқсас иероглиф: М12.

Ежелгі мысырлықтар осы гүлден парфюм да жасаған. Ақ лотосты жерлеу рәсімдерінде, храмға сыйлық ретінде және әйелдердің әшекейі ретінде де қолданған. Ақ лотос Гомердің "Одиссеясындағы" лотофагтар жеген өсімдік болуы мүмкін.

Денсаулыққа әсері

Өсімдікте квинолизидин алкалоиды, нуфарин және оған байланысты химиялық заттар бар, олар туралы деректерде улы, баңғыттайтын немесе әсері жоқ деп айтылған, бірақ осы өсімдік ежелгі заманнан бері қолданылып келеді. Алкалоидтардың әсері психоделикалық құмар тудырушы болуы мүмкін, алайда осы әсерлер көбінесе Египеттік көк су лилиясы – Nymphaea caerulea-да байқалады.

Химия

Клороформ, этил ацетаты және н-бутанол экстракттері жапырақта фенолды қосылыстар (флавоноидтар, кумариндер және таниндер), стерольдер мен алкалоидтардың болуын көрсетеді. Басқа қосылыстар: мирицитрин, мирицетин 3 (6-p-кумароилглюкозид), мирицетин 3 (6''-p''-кумароилглюкозид), мирицетин 3'-O-(6''-p-кумароил)глюкозид және екі эпимерлік макроциклді туындысы – нимфолид A және B, мирицетин 3-O-рамнозид және пента-O-галлил β-D-глюкоза.