Апаттарға жауап беру: Төтенше жағдайларды басқарудың екінші кезеңі

Апат жағдайларына жауап беру: өмірді сақтау, денсаулықты қамтамасыз ету, зардап шеккендерге көмек көрсету. Эвакуация, іздеу-құтқару, инфрақұрылымды қалпына келтіру.

14 мин оқу

100%

Дереккөз: Disaster response — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Апатты басқару циклының екінші кезеңі

Апатқа жауап беру – апат алдында, апат кезінде немесе апаттан кейін дереу қабылданатын шараларды білдіреді. Оның мақсаты – адам өмірін сақтап қалу, денсаулық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету және зардап шеккен адамдардың күн көрісіне қажетті талаптарды қанағаттандыру. Бұл ескерту/эвакуациялау, іздеу-құтқару жұмыстары, шұғыл көмек көрсету, зақымды бағалау, көмек көрсетуді жалғастыру және инфрақұрылымды (мысалы, уақытша дауыл суағыздар немесе су бұру тоғандарын) дереу қалпына келтіру немесе салуды қамтиды. Апатқа жауап берудің мақсаты – зардап шеккен халықтың өмірін сақтап қалу, денсаулығын жақсарту және олардың моральдық жағдайын қолдау үшін жедел көмек көрсету. Мұндай көмек, босқындарға көлікпен, уақытша баспанамен және азық-түлікпен көмектесу сияқты нақты, бірақ шектеулі көмектен бастап, лагерьлерде және басқа да жерлерде жартылай тұрақты елді мекендер құруға дейін жетеді. Бұған инфрақұрылымға келтірілген зақымды бастапқы жөндеу немесе оның бағытын өзгерту де кіруі мүмкін. Жауап беру кезеңіндегі басты назар – адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, келесі апаттардың алдын алуға және тұрақты және ұзақ мерзімді шешімдер табылғанға дейін халықтың негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған. Осы қажеттіліктерді қанағаттандыру және апатқа жауап беру үшін басты жауапкершілік апат болған аумақтағы үкіметке немесе үкіметтерге жүктеледі. Сонымен қатар, гуманитарлық ұйымдар апатты басқару циклының осы кезеңінде, әсіресе үкіметтің қажеттіліктерге тиімді жауап беру үшін жеткілікті ресурстары жоқ елдерде, белсенді түрде қатысады.

Апаттық жағдайларға қарсы іс-қимылды жоспарлау

АҚШ Ұлттық өрттен қорғау қауымдастығының (NFPA) 1600 стандарты (NFPA, 2010) төтенше жағдайға жауап беру элементтерін былай анықтайды: белгіленген жауапкершіліктер; қолданылуға тиіс нақты іс-қимылдар (олар өмір қауіпсіздігін қамтамасыз ету шараларын қамтуы тиіс); және байланыс нұсқаулары. Стандарт шеңберінде NFPA апаттар мен күнделікті төтенше жағдайлардың ерекшеленетінін мойындайды. Дегенмен, белгіленген жауап беру элементтері бірдей болып қалады. NFPA стандартын қолдау үшін Statoil (2013) төтенше жағдайға жауап берудің практикалық қолданылуы NFPA элементтерін қамтитын үш бөлек «жол» арқылы жүзеге асырылады. 1-жол оқиғаның операциялық басқаруына жауапты; 2-жол, әдетте, орталықтан тыс орналасқан, тактикалық басшылық пен қосымша ресурстарды басқаруға жауапты. Соңында, ірі оқиғалар туған жағдайда 3-жол стратегиялық басшылық, топтық ресурстарды басқару және үкімет пен бұқаралық ақпарат құралдарымен байланыс орнатуды қамтамасыз етеді. Кез келген апатқа, дағдарысқа немесе төтенше жағдайға толық дайындықпен жоспарлау мүмкін болмаса да, Statoil компаниясының In Amenas-тағы террористік шабуылдарға қатысты жүргізген тергеуі апатқа жауап беру маңыздылығын ерекше атап көрсетеді. Есепте апатқа жауап беру жүйесі In Amenas сияқты апаттық жағдайларда қолданылуы мүмкін деген қорытынды жасалды. Апат қаупін азайту (АҚА) – бұл «қалыптасқан апат қаупін азайту және қалдық тәуекелді басқару» үшін қолданылатын шаралар. АҚА жоспарлары алдын ала жоспарлау және кез келген қауіпті оқиғаларға төзімді болу үшін қоғамды дайындау арқылы қажетті апатқа жауап беру көлемін азайтуға бағытталған.

Біріккен Ұлттар Ұйымы

Біріккен Ұлттар Ұйымының гуманитарлық істерді үйлестіру жөніндегі кеңсесі (OCHA) халықаралық араласуды қажет ететін төтенше жағдайларға үйлесімді жауап беру үшін гуманитарлық ұйымдарды біріктіруге жауапты. OCHA дағдарыс жағдайларындағы операциялық үйлестіруде маңызды рөл атқарады. Оған жағдайды және қажеттіліктерді бағалау, ортақ басымдықтарды келісу, қол жеткізуді ұйымдастыру, қаржыландыру және басқа да ресурстарды жұмылдыру сияқты мәселелерді шешу үшін ортақ стратегияларды әзірлеу, бірыңғай қоғамдық хабарламаларды нақтылау және прогресті бақылау кіреді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда апат жағдайларында байланыс қызметтерін ұсынатын ұйым RAYNET. Ұлыбританияда жолдан тыс көліктер арқылы апат жағдайларына жауап беруді қамтамасыз ететін ұйым 4x4 Response.

Еуропалық Одақ

Гуманитарлық көмекке қаржы бөлуден өзге, Еуропалық Комиссияның Еуропалық азаматтық қорғау және гуманитарлық көмек операциялары жөніндегі Бас дирекциясы (ECHO Бас дирекциясы) Еуропада және одан тыс жерлердегі апаттарға жауап беруді үйлестіру үшін Еуропалық азаматтық қорғау механизмін басқарады және жөнелтулердің көлік және/немесе операциялық шығындарының кем дегенде 75%-ын қаржылай жабады. 2001 жылы құрылған бұл Механизм Еуропадағы ұлттық азаматтық қорғау органдары арасындағы ынтымақтастықты күшейтеді. Қазіргі таңдағы Механизмге 34 ел мүше: барлық 27 Еуроодақ мүше мемлекеттері, сондай-ақ Исландия, Норвегия, Сербия, Солтүстік Македония, Черногория, Түркия және Босния мен Герцеговина. Механизм қатысушы мемлекеттердің Еуропада және басқа да аймақтардағы табиғи және техногендік апаттардан зардап шеккендерге үйлестірілген көмек көрсетуін қамтамасыз ету мақсатында құрылды.

Канада

Канадада GlobalMedic 1998 жылы діни көзқарастан бейтарап, гуманитарлық көмек көрсету үшін құрылған, әлемдегі ірі апаттарға көмек көрсетуге бағытталған ҮЕҰ ретінде тіркелді. Time журналы GlobalMedic-тің жұмысын 2010 жылғы Time 100 санында мойындады. Ұйымның Канаданың барлық өңірлерінен 1000-нан астам еріктілері бар, олардың ішінде кәсіби құтқарушылар, полиция қызметкерлері, өрт сөндірушілер және жедел жәрдем фельдшерлері бар, олар халықаралық апаттарға ден қою үшін өз уақыттарын жұмсайды. Олардың қызметкерлері құтқару жасақтарына, ауыз суды тазартатын құрылғыларға және инфляциялық далалық госпитальдерді пайдаланатын жедел медициналық жасақтарға бөлінген. 2004 жылдан бері GlobalMedic командалары әлемдегі 60-тан астам гуманитарлық апатқа қатысты.

Үндістан

Үндістанда Ұлттық апаттарды басқару органы табиғи апаттардың салдарынан туындаған зиянды азайтуды жоспарлаумен және адам әрекетінен туындаған апаттарды болжаумен, алдын алумен жауапты. Ол сондай-ақ дағдарыстар мен төтенше жағдайлар кезінде мемлекеттік органдардың дайындық деңгейін арттыруды және олардың жауап беруін үйлестіреді. Ұлттық апатқа қарсы ден қою күштері – іздеу, құтқару және қалпына келтіру жұмыстарында маманданған үкіметаралық апаттарға қарсы ден қою агенттігі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі апаттан зардап шеккен қауымдастықтардың өмірін сақтау және қамтамасыз ету, азапты азайту және мүлікті уақтылы және тиімді түрде қорғау үшін қажетті федералдық операциялық және логистикалық апатқа қарсы іс-қимыл қабілетін үйлестіреді. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары аурулардың таралуы, табиғи апаттар мен қатыгез дауылдар, сондай-ақ химиялық және радиациялық оқиғалар сияқты нақты төтенше жағдайлар туралы ақпарат ұсынады. Сонымен қатар, Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институтының төтенше жағдайларға дайындық және жауап беру бағдарламасы, жауап берушілер мен қалпына келтіру операциялары кезінде жауап берушілердің қауіпсіздігі мен денсаулығын қамтамасыз ету үшін ресурстарды әзірлейді. Еріктілер арасында Американың Қызыл Кресті 1900 жылы Конгресспен коммерциялық емес күш-жігерді басқару және үйлестіру үшін бекітілген. Олар көптеген діни ұйымдар мен қоғамдық қызмет көрсету агенттерінен апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету ұйымдарынан қолдау алады. Лицензияланған әуесқой радио операторлары көптеген ерікті ұйымдарды қолдайды және көбінесе Америка радио релелік лигасына (ARRL) мүше болады.

Апаттардан қорғану ұйымдары

Үкіметтің жауабына қоса, кез келген апаттан кейін көптеген көмек қайырымдылық қоры, апатты жағдайларға жауап беру және үкіметтік емес ұйымдардан келеді. Ең ірі халықаралық ұйымдар – Агенттіктер аралық тұрақты комитет және Еріктік агенттіктердің халықаралық кеңесі. Гуманитарлық OSM тобы апатқа ұшыраған аймақтардағы карталарды жаңарту және ұсыну жұмыстарын жүзеге асырады.

Арнайы инфрақұрылым

Апат болғаннан кейін технологияларды пайдаланып, түрлі инфрақұрылымды жылдам және қажеттілікке қарай қалпына келтіруге болады.

Байланыс

Үкіметтік жедел телекоммуникация қызметі дағдарыс немесе төтенше жағдай кезінде федералдық, штаттық, жергілікті және тайпалық үкімет қызметкерлеріне, сондай-ақ өнеркәсіп пен үкіметтік емес ұйымдарға қоғамдық телефон желісі арқылы жергілікті және алыс қашықтыққа қосылуға жедел қол жеткізу және басымдық беру арқылы қолдау көрсетеді. Бүкіл ел бойынша сымсыз басымдық қызметі бар, ол пайдаланушыға ұялы байланыс ені ашылғанша күтуге мүмкіндік береді. Интернет байланысын қамтамасыз ету, істен шыққан ұялы телефон желілерін алмастыру және апатты жағдайлардағы байланыс, апатқа қарсы іс-қимылдарды үйлестіру және төтенше жағдайға шақыру үшін сымсыз торлы желілерді жылдам орнатуға болады. B сияқты торлы желілер. А.Т.М.А.Н. көбінесе аз ресурстары бар еріктілер қауымдастығымен ашық кодпен әзірленеді және орналастырылады.

Электр энергиясы

Авариялық электр жүйелері – мысалы, жылдам орналастырылатын микрогенерациялық қондырғылар, жылдам зарядтау және электрмен жабдықтау станциялары немесе арнайы жобаланған немесе кеңейтілген ақылды желілер – электрмен жабдықтаудың қалыпты күйін жоғалтқанда маңызды электр жүйелерін қолдауға немесе негізгі электр желісінен үзілген шағын аймақтарда электрмен жабдықтауды қалпына келтіруге мүмкіндік береді.

Көлік

Көлік инфрақұрылымы апаттың салдарынан тоқтауы мүмкін, бұл логистиканы, эвакуацияны және апатқа жауап беруді қиындатады. Технологиялар көлік желісін жылдам және уақытша қайта жаңартуға немесе оның бөліктерін ауыстыруға мүмкіндік береді. Мұндайларға әскерилердің қатысуымен жылдам құрылатын, жылжымалы, жеңіл және/немесе жергілікті материалдар мен компоненттерге негізделген берік көпірлерді салу жатады.

Қалдықтарды басқару

Апаттық қалдықтар көбінесе жағдайға қарай басқарылады. Апат салдарынан пайда болатын қалдықтар қолданыстағы қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару жүйесін толыққанды жүктеуі мүмкін және басқа да жедел әрекеттерге кедеріл келтіруі мүмкін. Апаттың түріне, ауқымына және қалпына келтіру мерзіміне байланысты, әдеттегі қалдықтар да осыған ұқсас тәсілмен басқарылуы керек, ал екеуі де көлік желісін жаңарумен байланысты болуы мүмкін.

Төтенше жағдайға арналған үй-жай

Кейде төтенше жағдайлардағы тұрғын үй инфрақұрылымның бір бөлігі деп есептеледі. Адамдар мен жануарларды апаттан кейін уақытша орналастыру мәселесі маңызды. Көбінесе жекеменшік тұрғын үй инфрақұрылымы мен логистика апатқа жауап ету үшін қайта қолданылады.

Жауапты үйлестіру веб-сайттары

Волонтерлер, сондай-ақ жергілікті тұрғындар және Technische Hilfswerk сияқты азаматтық ұйымдар сияқты апатқа жауап беруге қатысатын басқа да адамдар, веб-сайттар мен осыған ұқсас АКТ арқылы үйлестіріледі және өздері үйлестіруге қабілетті. Мысалы, бұл көлік қанағатсыздықтарын, "апат туристерін" және көлік желісіне кедергі келтіретін басқа да жағдайларды болдырмауға, мұқтаж аймақтарға түрлі көмек түрлерін бөлуге, жоғалған адамдар туралы хабарлауға және тиімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Мұндай арнайы аймақтық веб-сайттар 2021 жылғы Еуропалық су тасқынынан кейін құрылды.

Төтенше жағдайларға қарсы әрекет ету жүйелері

Smart Emergency Response System (SERS) прототипі 2013–2014 жылдарғы SmartAmerica Challenge бағдарламасында, АҚШ үкіметінің бастамасымен құрылды. SERS-ті MathWorks жетекшілігіндегі тоғыз ұйымның командасы жасады. Жоба 2014 жылдың маусым айында Ақ үйde таныстырылды және АҚШ-тың бас технологиялық директоры Тодд Парк оны үлгілі жетістік деп атады. SmartAmerica бастамасы қатысушыларды адам өмірін сақтап қалу, жұмыс орындарын құру, бизнесті дамыту және экономиканы жақсарту үшін болашақтың көрінісі ретінде кибер-физикалық жүйелерді құруға шақырады. SERS ең алдымен адам өмірін сақтайды. Жүйе апат кезінде аман қалғандарға және жедел жәрдем қызметкерлеріне бір-бірін табу және көмек көрсету үшін қажетті ақпаратты ұсынады. SERS көмек сұрауларын MATLAB негізіндегі миссиялық орталыққа жіберуге мүмкіндік береді, ол алғашқы көмек көрсетушілерді, қосымшаларды, іздеу-құтқару иттерін, 6 фут биіктігіндегі адам тәрізді роботты, роботтарды, ұшқышсыз әуе кемелерін (дрондарды) және автономды ұшақтар мен жер көліктерін байланыстырады. Командалық-бақылау орталығы келіп түскен әрбір сұранысқа қызмет ету үшін қолданылатын ресурстарды оңтайландырады және миссия үшін іс-қимыл жоспарын жасайды. Wi-Fi желісі антенналары бар дрондар арқылы жылдам құрылады. Сонымен қатар, автономды роторлы ұшақтар, ұшақтар және жер көліктері Simulink-пен модельдеуден өтеді және 3D ортада (Google Earth) визуализацияланады, бұл операцияларды кең ауқымда бақылау мүмкіндігін ашады. Халықаралық Ғарыш және Ірі Апаттар Хартиясы 15 ғарыш агенттігінен құралған спутниктік активтерді қайырымдылықпен қайта бағыттауды қамтамасыз етеді, бұл кең мүмкіндік болғанымен, шартты. Ол апат циклінің басына, уақтылы деректер маңызды болатын кезде назар аударады. Цифрлық технологиялар гуманитарлық іс-қимылдарда кеңінен қолданылады және табиғи және адамның салдарынан туған апаттардан зардап шеккен халықтың денсаулығын жақсартуға және оларды қалпына келтіруге көмектеседі. Олар гуманитарлық жауап беруде дайындық, жауап беру және апаттан қалпына келтіру сияқты әртүрлі кезеңдерде көмек көрсетуді жеңілдету және үйлестіру үшін қолданылады. Атап айтқанда, мобильді денсаулық сақтау (mHealth), денсаулық сақтау қызметтерін ақпараттандыру мақсатында ұялы телефондар сияқты байланыс құрылғыларын пайдалану ретінде анықталады. Бүгінде миллиондаған адам ұялы телефондарды күнделікті байланыс және деректерді алмасу құралы ретінде пайдаланады, олардың 64% дамып келе жатқан елдерде тұрады. Апаттардың ең маңызды ерекшеліктерінің бірі – инфрақұрылымға келтірілген зиян, қолжетімділік мәселелері және медициналық және жедел жәрдем қызметтеріне қажеттіліктің экспоненциалды өсуі. Мұндай жағдайларда, басқа байланыс инфрақұрылымдары бұзылғанда, ұялы телефондарды mHealth үшін пайдалану өте маңызды болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, дамып келе жатқан елдердегі ұялы технологияның кең таралғандығы құрбандарға және осал адамдарға көмек көрсету үшін пайдалануға мүмкіндік береді. Апатқа жауап берудің жедел кезеңінде мобильді ақпараттық технология платформалары деректерді алуды стандарттау, ақпаратты сақтауды ұйымдастыру және медициналық қызметкерлер арасындағы байланысты жеңілдету арқылы апатқа жауап беруді жақсартатын ортақ операциялық ая жасайды. Апатқа жауап берудегі қиындықтардың бірі – қажеттіліктерді және ресурстарды бағалау үшін жағдайды және ақпаратты тиісті, тиімді және үздіксіз талдау қажеттілігі болып табылады. mHealth медициналық деректерді нақты уақыт режимінде жинау арқылы тиімді апатқа дайындыққа көмектеседі, сондай-ақ апат кезінде қажеттіліктерді анықтауға және бағалауға көмектеседі. Денсаулық сақтауда мобильді технологияны пайдалану медициналық ресурстарды динамикалық ұйымдастыруға және жылдам іріктеу, пациенттерді бақылау, құжаттаманы сақтау және қамтамасыз ету арқылы пациенттерге көмек көрсетуді дамытуға жағдай жасады. Тиімді және ықпалды жауап беру үшін ынтымақтастық қажет, ол mHealth арқылы да жеңілдетіледі. Ретроспективті зерттеу көрсеткендей, mHealth-ты қолдану апат кезінде қажетсіз ауруханаға жатқызуды 15%-ға дейін азайтуға мүмкіндік береді. Бұған қоса, олар далалық аурухана әкімшілеріне жоспарлау, ресурстарды бөлу, мекемелер арасындағы пациенттерді ауыстыру және мекемелер арасындағы ынтымақтастық үшін қажетті нақты уақыттағы санақ ақпаратын ұсынады. Мобильді денсаулық сақтау технологиясы жүйелері операциядан кейінгі күтімді жақсарта алады және ерікті дәрігерлер арасындағы пациенттерді ауыстыруды жеңілдетеді. Бұл қызметтер көрсетушілерді іріктеуді жеңілдетуге, қызметтер көрсетушілерді ауыстыруды жақсартуға және жалғыз балалар, жүкті әйелдер, жарақат алған сүйек-бұлшық ет жүйесі және белгілі инфекциялық аурулар сияқты осал топтарды бақылауға көмектесті. Сонымен қатар, Гаитидегі жер сілкінісі кезінде Халықаралық Қызыл Крест Viole ұялы телефон пайдаланушыларына 45 миллионнан астам SMS хабарламаларын жіберді. Нәтижесінде, хабарлама алғандардың 95%-ы пайдалы ақпарат алғанын хабарлады, ал олардың 90%-ы SMS дайындыққа көмектескенін мәлімдеді.

Smart Emergency Response System (SERS) prototype was built in the SmartAmerica Challenge 2013–2014, a United States government initiative. SERS has been created by a team of nine organizations led by MathWorks. The project was featured at the White House in June 2014 and described by Todd Park (U. S. Chief Technology Officer) as an exemplary achievement. The SmartAmerica initiative challenges the participants to build cyber physical systems as a glimpse of the future to save lives, create jobs, foster businesses, and improve the economy. SERS primarily saves lives. The system provides the survivors and the emergency personnel with information to locate and assist each other during a disaster. SERS allows to submit help requests to a MATLAB based mission center connecting first responders, apps, search and rescue dogs, a 6 feet tall humanoid, robots, drones, and autonomous aircraft and ground vehicles. The command and control center optimizes the available resources to serve every incoming requests and generates an action plan for the mission. The Wi Fi network is created on the fly by the drones equipped with antennas. In addition, the autonomous rotorcrafts, planes, and ground vehicles are simulated with Simulink and visualized in a 3D environment (Google Earth) to unlock the ability to observe the operations on a mass scale. The International Charter Space and Major Disasters provides for the charitable retasking of satellite assets, providing coverage from 15 space agencies, etc. which is wide albeit contingent. It focuses on the beginning of the disaster cycle, when timely data is of the essence. Digital technologies are increasingly being used in humanitarian action, they have shown to improve the health and recovery of populations affected by both natural and man made disasters. They are used in humanitarian response to facilitate and coordinate aid in various stages including preparedness, response, and recovery from emergencies. More specifically, mobile health (mHealth), which is defined as the use of communication devices such as mobile phones for the purpose of health services information. Nowadays, millions of people use mobile phones as a means of daily communication and data transference, out of which 64% live in developing countries. One of the most important characteristics of disasters are the harms caused to infrastructures, accessibility issues, and an exponential need of medical and emergency services. In such situations, the use of mobile phones for mHealth can be vital, especially when other communication infrastructures are hindered. In such conditions, the abundance of mobile technology in developing countries provide the opportunity to be harnessed for helping victims and vulnerable people. Mobile health information technology platforms, in the acute phase of disaster response, create a common operational framework that improves disaster response by standardizing data acquisition, organizing information storage, and facilitating communication among medical staff. One of the challenges in disaster response is the need of pertinent, effective and continuous analysis of the situation and information in order to evaluate needs and resources. mHealth has been shown to provide effective disaster preparedness with real time collection of medical data as well as helping identify and create needs assessments during disasters. Using mobile technology in heath has set the stage for the dynamic organization of medical resources and promotion of patient care done through quick triage, patient tracking, and documentation storage and maintenance. Managing an effective and influential response requires cooperation, which is also facilitated through mHealth. A retrospective study demonstrated that applying mHealth can lead to up to 15% decrease of unnecessary hospital transfers during disasters. In addition, they provide field hospital administrators with real time census information essential for planning, resource allocation, inter facility patient transfers, and inter agency collaboration. mHealth technology systems can improve post operative care and patient handoffs between volunteer providers. This helped facilitate provider triage, improve provider handoffs, and track vulnerable populations such as unaccompanied minors, pregnant women, traumatic orthopedic injuries and specified infectious diseases. Also, during the Haiti earthquake, the International Red Crescent sent more than 45 million SMSs to Viole mobile phone users. This resulted in 95% of the receiver reporting they had gained useful information, and out of these 90% reported the SMS helped in their preparedness.

Проблемалық жеке және ұжымдық жауаптар

Бұрынғы жалған дабылдардың салдарынан кейбір адамдар өрт дабылы сияқты нақты қауіп белгілерін елемеуге бейім болады. Аманда Рипли фильмдерде бейнеленгеннің керісінше, өрттер мен ірі апаттар кезінде жалпы халық арасында үрейдің айтарлықтай жетіспеушілігі және кейде қауіпті жоққа шығару, реакцияның болмауы немесе ескерту белгілерін ұқсатушылықпен қабылдау байқалатынын атап көрсетеді. Оның сөзінше, мұндай жағдай көбінесе жергілікті немесе ұлттық мінезге байланысты деп есептелсе де, ол әмбебап сипатқа ие және әдетте сигналдар жеткілікті назар аударған кезде жақын жердегі адамдармен кеңесумен аяқталады. Апаттан аман қалғандар барлық адамды қауіп белгілерін тануға және оларға қалай ден қоюға үйретуді ұсынады. 2020 жылы жарияланған зерттеуде әлеуметтік желілердің адамдар назардан тыс қалдырғысы келетін жағымсыз шындықтарды таратуда тиімсіз болуы және коммуникация мен іс-қимыл арасындағы байланыстың әлеуметтік желілердің құрылымымен шартталғаны көрсетілді. Сондай-ақ, зерттеуде коммуникациялық желілердің сынақ жағдайларында қажетті "эвакуацияларды" тоқтатуға бейім екені, оқшауланған топтармен салыстырғанда, жалған сенімділіктің кенеттен пайда болуы және ақпараттанған адамдардың үлесі аз үлкен желілердің адамдар тарапынан таратылған бұрмаланған ақпараттан көп зардап шегетіні анықталды. Апаттан кейін эмоцияларды бірлесіп талдау төзімділікті арттырып, қоғамдық бірлікке ықпал етеді.

Ерлер мен әйелдер туралы

Апаттан кейін зардап шеккен халықтың түрлі қажеттіліктері болады. Апатқа жауап беру кезінде көптеген қатысушылар ең алдымен ең шұғыл қажеттіліктерді шешуге бейім. Мысалы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Гуманитарлық істерді үйлестіру жөніндегі кеңсесі (OCHA) мынаны атап көрсетеді:

жауап беру шаралары сапалы өмірді сақтап қалатын гуманитарлық көмектерді, оның ішінде жеуге дайын рациондар мен азық-түлік жиынтықтарын, ең осал үй шаруашылықтарына арналған негізгі көмек заттарын, соның ішінде жеңіл гигиеналық және қадір-қасиет жиынтықтарын, сондай-ақ бастапқы және көбінесе жылдам түрдегі төтенше жағдайларға қарсы шаралар қатарын қамтамасыз етуге бағытталған болады. Денсаулық сақтау, су және санитария, баспана, қорғау және білім беру салаларындағы қызметтерді ұсынатын ұйымдарды күшейту арқылы негізгі қызметтерді көрсетуге қолдау көрсетіледі, бұл жаңадан көшірілген адамдарды қабылдаған аймақтарда жүзеге асырылады. Бұл басымдықтар тек қана негізгі қажеттіліктерді қанағаттандырумен шектелмейді, өйткені олар ерлер мен әйелдердің ортақ қажеттіліктерін көрсетеді. Сондықтан, осы қажеттіліктерді бірінші кезекте шешу апатқа жауап беру шараларының мүмкіндігінше көп адамға жетуіне көмектеседі. Бұл гендерлік теңдікті қамтамасыз ететін қажеттіліктерді қанағаттандыру маңызды болғамен, ерлер мен әйелдердің әртүрлі қажеттіліктері де бар, олар да ескерілуі керек. Атап айтқанда, ерлер мен әйелдер арасындағы биологиялық айырмашылықтар әртүрлі қажеттіліктерді тудырады. Мысалы, апаттан кейінгі жағдайдағы әйелдердің қажеттіліктеріне мыналар жатуы мүмкін: менструальдік гигиена құралдарына қол жеткізу, қауіпсіз әбденетке қол жеткізу (қауіпсіз емес әбденетке бару әйелдерді зорлау немесе сексуалдық шабуылға ұшырату қаупін арттыруы мүмкін) және жүктілікке дейінгі немесе жүктіліктен кейінгі маңызды қызметтерге қол жеткізу және т.б. Бұл салалар да апаттан кейінгі көмек көрсетуде шешілуі тиіс шұғыл қажеттіліктер болып табылады. Әйелдердің шұғыл қажеттіліктерінен өзге, апаттар нәтижесінде әйелдер ұзақ мерзімді табыс теңсіздігіне тап болуы мүмкін.

Әйелдер туралы

Табиғи апаттар әйелдердің табысына пропорционал емес әсер етеді. Le Masson және басқалар жүргізген 2016 жылғы зерттеуде, 2005 жылғы "Катрина" дауылынан кейін "Нью-Орлеандағы әйелдер мен ерлердің табысының арақатынасы апат алдындағы 81,6%-дан 2006 жылы 61,8%-ға дейін төмендеді" деп көрсетілген. Бұл пропорционал емес әсердің түпкі себебі гендерлік осалдықтар болып табылады. Назар аударуға лайық гендерлік осалдықтың бірі – қос жүк. Қос жүк – ақылы және ақысыз жұмыстың үйлесімі. Ақысыз еңбектің маңызды түрлерінің бірі – күтім жұмысы. Күтім жұмысы (социалдық өндіріс деп те аталады) "балалар, науқастар, қарттар және басқа да тәуелді жандарды қамтамасыз ету міндеттерін" қамтиды. Бұл қос жүк апаттардың әйелдерге тигізетін теңсіз әсерін күшейтеді. Лафреньер, Свитман және Тилин "әйелдер қоғам мен экономиканың жұмыс істеуін қамтамасыз ететін ақы төленбейтін күтімшілер ретінде әрекет етеді" деп баса көрсетті. Осы себепті, гуманитарлық көмек көрсетушілерге осы ақысыз күтім жұмысының ауқымын және көлемін түсіну және күтім көрсететін әйелдермен бірлесіп жұмыс істеу өте қажет. Тағы бір маңызды гендерлік осалдық – экономикалық ресурстарға теңсіз қолжетімділік. Әлемдік деңгейде "әйелдердің өмір сүру құралдарына (мысалы, қаржы шоттарына) және мүмкіндіктерге қолжетімділігі ерлерге қарағанда төмен". Апат кезінде жеткілікті қаржылық ресурстардың болмауы "әйелдерді өмір сүру үшін тәуекелді мінез-құлыққа, мысалы, проституцияға немесе жыныстық қызметтерге баруға мәжбүрлейді. Дағдарыс кезінде күтім мен үй шаруасының ауыртпалығы да әйелдерге артады, бұл олардың өзін және асыраушыларын экономикалық тұрғыдан қолдау көрсетуін қиындатады".