Кіріспе

Тынық мұхитындағы дауыл маусымы

1999 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымы – тарихқа енген ең аз белсенді дауыл маусымдарының бірі. Маусым ресми түрде 15 мамырда Шығыс Тынық мұхитында, ал 1 маусымда Орталық Тынық мұхитында басталды; екі аймақта да 30 қарашада аяқталды. Бұл мерзім Тынық мұхитының солтүстік-шығысында тропикалық дауылдардың пайда болу кезеңін белгілейді. Маусымның алғашқы тропикалық даулы – «Адриан» даулы 18 маусымда пайда болды, ал соңғы дауыл – «Ирвин» тропикалық даулы 11 қазанда тарады. Маусым барысында Орталық Тынық мұхитында дауылдар қалыптасқан жоқ. Дегенмен, Шығыс Тынық мұхитынан келген «Дора» және «Юджин» дауылдары аймаққа енді, ал «Дора» дауыл ретінде кіріп, тарихтағы екінші ең алыс сапар жасаған Тынық мұхиты даулы атанды. Маусымда он төрт тропикалық дауыл және тоғыз атаулы дауыл пайда болды, бұл маусымдық орташа көрсеткіш – он алты атаулы дауылдан кем. Бұл, негізінен, Тынық мұхитының көп бөлігін қамтыған күшті «Ла-Нинья» құбылысына байланысты болды. Алайда, маусымдағы алты дауыл мен екі күшті дауылдың саны орташа көрсеткіштерге – сегіз және үш дауылға жақын болды. «Адриан» даулы теңіз жағалауында болғанымен, Мексикада су тасқыны мен толқындардан 6 адам қаза тапты. Ең қауіпті тропикалық дауыл – «Грег» даулы Мексикада су тасқынынан 10 адамның өмірін қиды.

Маусымдық жиынтық

1999 жылғы Тынық мұхитының дауыл маусымы Тынық мұхитының шығысында 1999 жылдың 15 мамырында, ал орталық Тынық мұхитында 1999 жылдың 1 маусымында ресми түрде басталды және 1999 жылдың 30 қарашасына дейін жалғасты. Бұл мерзім әдетте жыл сайынғы Тынық мұхитының солтүстік-шығысында тропикалық циклондардың көпшілігі қалыптасатын кезеңді белгілейді. 1999 жылғы Тынық мұхитының дауыл маусымы сол кездегі күшті Ла-Нинья салдарынан орташа деңгейден төмен болды, ол желдің жылдамдығының өзгеруін күшейтеді және су температурасын төмендетеді, нәтижесінде Шығыс Тынық мұхитында тропикалық циклондардың пайда болуына қолайсыз жағдайлар туды. Барлығы 14 циклон тіркелді, оның ішінде 5 атаусыз тропикалық депрессия болды. Олардың 9-ы тропикалық дауылға, ал 6-ы – дауылға айналды. Сонымен қатар, олардың 2-сі Саффер-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 3-ші санатқа немесе одан жоғары деңгейге жеткен күшті дауылдарға айналды. Тропикалық циклогенез 18 маусымда пайда болған «Адриан» дауылымен басталды. «Адриан» теңізден алшақталғанымен, Мексикаға күшті толқындар мен су тасқынын әкелді, нәтижесінде 6 адам қаза тапты. Дауыл 22 маусымда 2-ші санатқа жетіп, күшін жойды. Маусым айында басқа тропикалық циклон пайда болған жоқ. 9 шілдеде «Беатриз» дауылы пайда болғанға дейін жағдай тоқтады. «Беатриз» 17 шілдеде тарағанға дейін 3-ші санаттағы дауылға дейін күшейді, бірақ ол жағалаудан шалқап жатқандықтан құрлықта ешқандай зиян келтірмеді. Келесі жүйе – қысқа мерзімді «Үш Е» тропикалық депрессиясы тропикалық циклон ретінде әсер етпеді, алайда бұл дауыл CPHC дерекқорына енгізілмеді.

Адриан даулымы

Кең аумақты төмен қысым 18 маусымда 0600 UTC-де тропикалық депрессияға айналды, ол Акапульконың оңтүстік-шығысында, Герреро штатында орналасқан. Батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжыған депрессия шамамен 12 сағаттан кейін Адриан тропикалық дауылына айналды. Қолайлы жел жағдайлары және жылы теңіз беті температурасы (SST) дауылдың одан әрі күшеюіне себеп болды. 20 маусымның басында Адриан Баха Калифорнияның оңтүстік ұшынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 420 миль (676 км) қашықтықта орналасқанда, дауылға айналды. Шамамен 24 сағаттан кейін Адриан ең жоғары қарқынына жетті. 21 маусымдағы ең жоғары қарқынына жеткеннен кейін, Адриан суық SST және жоғары жел қиюдың салдарынан әлсіреуге басталды. Адриан 21 маусымда тропикалық дауылға дейін төмендеді, ал 22 маусымда тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Алты сағаттан кейін, 1800 UTC-де Адриан төменгі бұлттардың айналымына айналып, Баха-Калифорнияның оңтүстік ұшынан оңтүстік-батысқа қарай 300 миль (483 км) қашықтықта орналасты. Дауылдың салдарынан қатты жаңбыр Мексиканың көп бөлігінде шағын су тасқынына әкелді. Су тасқынынан екі адам қаза тапты, ал тағы біреуі жоғалып кетті. Мексика жағалауындағы қатты теңізден төрт адам суға батып қайтыс болды. Дауылға байланысты қатты жаңбырдан немесе теңізден келген зиянның мөлшері әлі есептелген жоқ. Содан кейін күш-қуаты артып, Беатрис 12 шілдеде 1800 UTC-де маусымның алғашқы ірі дауылына айналды. Келесі күні сағат 0600 UTC-де дауыл ең жоғары қарқынына жетті. Батыс-солтүстік-батысқа қарай бұрылып, Беатрис салқындаған теңіз беті температурасы аймағына тап болды, бұл оның біртіндеп әлсіреуіне әкелді. 16 шілдеде 0000 UTC-де дауыл тропикалық дауылға, ал 1800 UTC-де тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. 17 шілдеде сағат 06:00 UTC-де Беатрис бұлттардың айналымына айналды. Жауын-шашын Мексикада, әсіресе Коютла, Веракрус штатында жауды. 13 шілдеде толқын және төмен қысым аймағы Тынық мұхитына шықты. Жүйе одан әрі ұйымдасып, 14 шілдеде 1200 UTC-де Тропикалық депрессия Үш E-ге айналды, ол Мексиканың Манзанильо қаласының оңтүстік-батысында 290 миль (467 км) қашықтықта орналасқан. Бастапқыда ол 15 шілдеге дейін батыс-солтүстік-батысқа қарай жылжыды, содан кейін батыс-оңтүстік-батысқа бұрылды. Депрессия одан әрі күшеймеді және 15 шілдеде 1800 UTC-де Мексиканың Кабо-Сан-Лукасынан оңтүстік-батысқа қарай 740 км қашықтықта тарады. Алайда, бұл кезде депрессияның жағдайы нашарлап, келесі күні ертерек тарады. Спутниктік жіктемелерге сәйкес, 26 шілдеде 0600 UTC-де Кальвин тропикалық депрессияға дейін әлсіреді деп болжанады. 26 шілдеде кешке конвекциялық жарылыс болды, бірақ дауыл күшейген жоқ. Сол уақытта Кальвин тропосфераның ортаңғы қабатындағы төмендеуге жауап ретінде солтүстік-батысқа бұрылды. Конвекциялық жарылыс ұзаққа соқпады және депрессия 27 шілдеде 1200 UTC-ге дейін тарады, ол Баха-Калифорнияның оңтүстік-батысындағы алыс жерде орналасқан. Төменгі бұлт айналымы сақталды және кейінірек бірнеше күн бойы батыс-солтүстік-батыс бағытында жалғасты.

Дора даулымы

23 шілдеде Африкадан тропикалық толқын қозғалып, Атлант мұхитын кесіп өтті, бірақ дамымады. Дегенмен, 4 тамызда Тынық мұхитының шығысына енгеннен кейін толқынның ұйымдасуы күшейді және 6 тамызда "Тропикалық депрессия жеті E" деп белгіленді. Сол күні депрессия "Дора" тропикалық дауылға айналды. "Дора" жоғары қабаттағы желдің қарсы әсеріне қарамастан күшейе берді және 8 тамызда дауылға жетті. Ұзақ өтпей, дауыл батысқа қарай қолайлы жағдайға еніп, одан да жылдам күшейе бастады, 10 тамызда 4-санатқа дейін жетті. Ол үш күн бойы сол күшін сақтап, дерлік батысқа қарай жылжыды. "Дора" 14 тамызда Орталық Тынық мұхиты дауылдар орталығының жауапкершілік аймағына кіргенде 1-санатқа дейін әлсіреді. Бірақ, 16 тамызда Гавайидің оңтүстігінен өткенде ол қысқа уақытқа 3-санатқа дейін күшейді. Содан кейін 18 тамызда Джонстон атоллінің оңтүстігінен өтіп бара жатқанда "Дора" соңғы рет әлсіре бастады. 20 тамызда "Дора" Халықаралық дата сызығын кесіп өтіп, тропикалық дауылға айналды. Вертикальды желдің қарсы әсерінен ол Батыс Тынық мұхитында қайта күшейе алмады. Дауыл одан әрі әлсіреп, 22 тамыздың таңында тропикалық депрессия деңгейіне жетті. "Дора" келесі күні кешке Уэйк аралының шығысына қарай бірнеше жүз шақырым жерде тарап кетті. "Юджин" батысқа қарай жылжи берді және 11 тамызда Орталық Тынық мұхиты дауылдар орталығының жауапкершілік аймағына енді. Ол әрі әлсіреп, 13 тамыздың таңында тропикалық дауылға дейін төмендеді. "Юджин" 14 тамызда Гавайи аралдарының оңтүстігінен өтті, айтарлықтай әсері байқалмады. Үлкен аралдың шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауларында шағын толқындар пайда болды. Сонымен қатар, Мауи және Үлкен аралдың жел соққан бөліктеріндегі 24 сағаттық жауын-шашын мөлшері шамалы болды. 16 тамызда сағат 00:00 UTC бойынша "Юджин" Джонстон атоллінің оңтүстік-шығысына қарай шамамен 550 миль (885 км) жерде тарады.

Фернанда тропикалық дауыл

17 тамызда 0600 UTC-де тропикалық толқын Мексиканың Сокорро аралының оңтүстік-оңтүстік-батысында 460 миль (740 км) қашықтықта орналасқанда тропикалық депрессияға айналды. Қолайлы жағдайлардың арқасында депрессия біртіндеп күшейді. 18 тамызда 0000 UTC-де циклон Фернанда тропикалық дауылға дейін жаңартылды, оның орталығы Сокорро аралының оңтүстік-батысында 520 миль (837 км) қашықтықта болды. Дауыл баяу күшейе берді және 19 тамызда 1200 UTC-де Фернанда ең жоғары қарқындылығына жетті, сонымен қатар ең жоғары тұрақты жел және ең төменгі барометриялық қысым тіркелді. 19 тамыздағы ең жоғары қарқындылық шамасында Фернанда батысқа оңтүстік-батысқа қарай бұрылып, қозғалысын қалған уақытында жалғастырды. Бұл траектория дауылды жылы су температурасымен (SST) жабатын болса, шығыстан соққан желдің күшеюі Фернанданың әлсіреуіне себеп болды. 21 тамыздың басында Фернанда тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Тағы да сәл әлсірегеннен кейін, 23 тамызда 0000 UTC-де дауыл қалдық бұлт айналымына айналды. Фернанданың қалдықтары 28 тамызда Сокорро аралының оңтүстік-батысынан батысқа қарай 290 миль (467 км) қашықтықта өзінің ерекшелігін жоғалтқанша сақталды. Мексикадағы ең көп жауын-шашын Лос-Кабос қаласында, Баха-Калифорния-Сур штатында тіркелді.

Грег дауылы

Атлантикадағы тропикалық толқынның солтүстік бөлігі тропикалық дауыл Эмилиді тудырды, ал оңтүстік бөлігі батысқа қарай бағытталды және 31 тамыз бен 1 қыркүйек аралығында Орталық Американы кесіп өтті. Содан кейін жүйе Тынық мұхитына шығып, ұйымдаса бастады. 5 қыркүйекте 1200 UTC шамасында Мексиканың Мансанильо қаласының жанында 12-ші тропикалық депрессия пайда болды. Алты сағаттан кейін депрессия Грег тропикалық дауылға айналды. Одан әрі күшейіп, 6 қыркүйектің соңында Грег дауылға дейін жаңартылды, желдің жылдамдығы жетті. Бірақ 7 қыркүйекте Баха Калифорнияға жақындағанда Грег қайтадан тропикалық дауылға айналды. Сол күні сағат 21:00-де ол Кабо-Сан-Лукасқа жетті. Дауыл батысқа бұрылып, суық SST салдарынан әлсіреп, 9 қыркүйектің соңында тарап кетті. Грег және оның алдындағы бұзылыс Мексиканың көп бөлігіне қатты жаңбыр әкелді. Ең көп жауын-шашын Текоман, Колима қаласында тіркелді. Грегтен түскен жауын-шашын Колима, Мичоакан, Синалоа, Найарит және Халиско штаттарында су тасқынына әкеп соқты. Бұл жағдай Лос-Мескалес өзені бойында ең нашар болды. Су тасқынынан он адам қаза тапты. Сонымен қатар, 2000 адам үйсіз қалды, ал тағы 2000 адам әлдебір дәрежеде зардап шекті. Грегтің қалдықтары Калифорнияда, әсіресе Сан-Франциско шығанағында найзағайлар тудырды. Нәтижесінде, кең аумақта электр қуаты үзіліп, үйлер мен көліктерге оқшау зақымдар келді, сондай-ақ бірнеше шағын орман өрттері орын алды. Дегенмен, жалпы зиян салыстырмалы түрде шектеулі болды.

Хилари даулымы

29 тамызда Африканың батыс жағалауынан Атлант мұхитына тропикалық толқын шықты. Ол Атлант мұхитының тропикалық сулары арқылы Кариб теңізіне қарай батысқа қарай жылжуын жалғастырды. 10 қыркүйек пен 11 қыркүйек аралығында Орталық Америка арқылы өтіп, конвекцияның күшеюі мен ұйымдасуына көшті. 17 қыркүйекте тропикалық депрессияға айналған кезде көрінетін спутниктік суреттер төменгі деңгейдегі айналым мен ұйымдасқан терең конвекцияны көрсетті, бұл Баха Калифорния түбегінің оңтүстік ұшынан оңтүстік-шығысқа қарай 764 км қашықтықта болды.

Ирвин тропикалық даулы

Мексика шығанағында 11-ші тропикалық депрессияны тудырған тропикалық толқынның оңтүстік бөлігі қазан айының басында Тынық мұхитына енді. Ұйымдасқаннан кейін, жүйе 8 қазанда 1200 UTC-де 14E тропикалық депрессияға айналды, ол Мексиканың Мансанильо қаласының оңтүстік-оңтүстік-батысында 233 км (145 миль) жерде орналасқан. Депрессия бастапқыда солтүстік-батысқа қарай баяу жылжыды және алты сағаттан кейін Ирвин тропикалық дауылына жетті. Солтүстік Мексикадағы тропосфераның ортаңғы қабатындағы күшті жота пайда болғаннан кейін, Ирвин солтүстік-батысқа қарай жылжыды және Мексика жағалауынан алыс қалды. 9 қазанның таңында дауылдың ортасы Мансанильо мен Кабо Корриентес арасындағы жағалауға 137 км (85 миль) жуықтан өтті.

Маусымдық әсерлер

Бұл 1999 жылғы Тынық мұхиты маусымында пайда болған барлық тропикалық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, ұзақтығы (аймақ ішінде), ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың жалпы саны көрсетілген. Қашаңдағы қазалар қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес қазаға жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қазалар дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысым аймағында болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомасы 1999 жылғы АҚШ долларымен есептелген.