Кіріспе

Тынық мұхитындағы дауыл маусымы

1989 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымы шамамен қалыпты маусым болды. Ол Тынық мұхитының шығысында 1989 жылдың 15 мамырында, ал Тынық мұхитының орталығында 1989 жылдың 1 маусымында ресми түрде басталды және 1989 жылдың 30 қарашасына дейін жалғасты. Бұл мерзімдер әдетте әр жылдың Тынық мұхитының солтүстік-шығысында тропикалық циклондардың көп бөлігі қалыптасатын кезеңін көрсетеді. Барлығы 18 дауыл және 9 дауыл пайда болды, бұл ұзақ мерзімді орташа көрсеткіштерге жақын. Төрт дауыл Саффир-Симпсон шкаласы бойынша ірі дауыл статусына (3-ші немесе одан жоғары санат) жетті. Құрлыққа соққан дауылдардың ішінде Косме, Кико және Реймонд дауылдары бар. Косме Мексика арқылы өтіп, 30 адамның өмірін қиды. Кико даулы Баха-Калифорния түбегіндегі Калифорния шығанағына ірі дауыл ретінде соқты. Реймонд даулы маусымның ең күшті даулы болды, бірақ құрлыққа жеткенше едәуір әлсіреп қалды.

Маусымдық жиынтық

Жалпы, маусым 1980-ші жылдардағы Шығыс Тынық мұхитындағы орташа деңгейден жоғары маусымдардың жалпы тенденциясын жалғастырды. Тропикалық депрессия ретінде дауыл Гавайи аралдарының бір бөлігіне нөсер жаңбыр әкеліп, бірнеше аралдағы су тасқынына себеп болды. Су тасқынынан ешқандай зиян келген жоқ. Тропикалық дауылға айналғаннан кейін жүйе Уэйк аралынан өтіп, күшті жел мен орташа жаңбыр әкелді. Бірнеше күннен кейін дауыл Мариан аралдары мен Гуам жанынан өтіп, тропикалық дауылдың күшімен жел соғып, нөсер жаңбыр жауды. «Винона» дауылынан шағын зиян келді, бірақ адам өміріне қатысты жоғалту болған жоқ. Қызметтік тұрғысынан, бұл жүйе 16 қаңтарда «Винона» деп аталғанға дейін тропикалық дауыл ретінде жіктелмеді; осылайша, Орталық Тынық мұхитындағы дауылдар орталығы оның бастапқы кезеңдерінде ескерту жасамады. Жүйенің солтүстігіндегі жоғары қысымдық белдеу оны батыс-солтүстік-батысқа қарай бағыттады. 1 маусымда 0600 UTC бойынша Ұлттық дауылдар орталығы (NHC) депрессияны тропикалық дауылға дейін жаңартып, «Адольф» деп атады. 3 маусымның таңында «Адольф» қолайсыз жағдайларға байланысты сәл әлсіреген. Сол күні кешке «Адольф» қысқа мерзімге қайта күшейді. Бастапқыда депрессия солтүстік-батысқа қарай жылжыды, бірақ Мексика үстінде орналасқан жоғары қысымдық белдеу дауылды батыс-солтүстік-батысқа бұруға себеп болды. Спутниктік суреттердің жақсаруына байланысты NHC депрессияны «Барбара» тропикалық дауылына дейін жаңартады. 18 маусымда түсірілген спутниктік суреттер дауылдың солтүстік ағынына салқын, құрғақ ауаның еніп, «Барбараның» салқын суларға жақындап келе жатқанын көрсетті. Бұл факторлар 19 маусымда 0000 UTC шамасында дауылдың қарқынын төмендетуге әкелді. Осы уақытта желдің жылдамдығы да артты, дауылмен байланысты барлық конвекцияны орталықтан солтүстік-шығысқа қарай ығыстырды. 20 маусымда бұрынғы дауыл тропикалық депрессия деңгейіне дейін төмендетілді. NHC жүйе туралы соңғы ақпаратты 21 маусымның таңында жариялады; алайда, дауылдың қалдықтары 27 маусымға дейін сақталды. 1200 UTC шамасында «Косме» Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 1-санатты дауылға жетті. Бірнеше сағаттан кейін «Косме» ең жоғары қарқынына жетті.

4-Е тропикалық депрессиясы

Осы маусымдағы төртінші тропикалық циклон 9 шілдеде жақсы ұйымдастырылған депрессия ретінде қалыптасты. Жүйемен байланысты терең конвекция оның тропикалық дауылға даму мүмкіндігін көрсетті. Жүйе әдетте батысқа қарай, солтүстіктегі жоғары қысымдық жүйеге байланысты қозғалды. 10 шілдеде депрессия жылдам түрде ұйымсыздыққа ұшырады, түске дейін ортасының маңында ғана шағын конвекциялық аймақ қалды. Депрессия тропикалық дауылдың қарқынына жуық болғанымен, NHC оны жаңартуды кейінге шекті, себебі ол V тропикалық депрессиясына жақын болды. Алайда, жүйе күшейе алмады. 11 шілдеде депрессия Орталық Тынық мұхитындағы дауылдар орталығының қарауына өтті. Басым көбінесе солтүстік-батысқа қарай қозғалған жүйе, 14 шілдеде Гавайидің оңтүстігінде тарап кеткенге дейін бірте-бірте әлсіреп қалды.

5 - Е тропикалық депрессиясы

10 шілдеде құрлықтан қашықта тропикалық депрессия пайда болды. Құрылған кезде орталығының орналасқан жері белгісіз болды. Бірақ көп ұзамай жүйе ыдырап, одан әрі күшеюі күтілмеді. 11 шілдеде төменгі деңгейдегі орталық терең конвекциядан алшақтады. Келесі күні орталық қайта орналастырылып, батысқа қарай жылды. Ұлттық дауылдар орталығы (NHC) күшею мүмкіндігін атап өткенімен, 36 сағат ішінде депрессияның таралуы болжалды. Ол күшеюге жете алмады. 13 шілдеге қарай Далия ең төменгі дауылға айналды, солтүстік-батысқа қарай қозғалды. Екі күннен кейін дауыл дерлік батысқа бұрылып, 19 шілдеге дейін сол бағытта қозғалды. Орталық Тынық мұхиты алабына өтуге аздай қалғанда, дауыл ең жоғары қарқынына жетті, желдің жылдамдығы сағатына 150 км/сағ (90 миль/сағ) болды және орталық қысымы 977 мбар (гПа) құрады. Бірақ келесі күні орталықты анықтау қиын болды және жүйенің күшеюі болжанбады. Түнге қарай терең конвекцияның қалдықтары ғана қалды. Депрессия жақын арада салқын суларға енді, сондықтан 24 сағат ішінде таралуы күтілді. Ол келесі күні тарап кетті. Жүйе құрылғаннан кейін 24 сағаттан соң тропикалық дауылға дейін күшейді. Эрик көп ұзамай салқын суларға көшті. Бұл циклонды жылдам әлсіретті және 20 шілдеде тропикалық депрессия деңгейіне дейін төмендетті. Ол келесі күні тарап кетті, ешқандай құрлыққа әсер етпеді.

Флосси тропикалық даулы

Флосси 20 шілдеде Тынық мұхитына енген тропикалық толқыннан пайда болды. Екі күннен кейін жүйеде ұйымдасу белгілері көріне бастады. Ұйымдасуын жалғастыра отырып, жүйе 23 шілдеде Тоғызыншы тропикалық депрессия деңгейіне көтерілді. Келесі күні ол Флосси тропикалық дауылға айналды. Циклон содан кейін солтүстік-батысқа қарай иеленді. Жоғары атмосфералық жағдай тез өзгерді және циклонның конвекциясы ұйымсыздыққа ұшырады. Конвекция айналым орталығынан бөлініп кетті. 24 шілдеде конвекция шоғыры жаңа айналым орталығын қалыптастырды. Алғашқы орталық 12 сағат бойы Флоссиден алыстап, содан кейін тарап кетті. Жаңа орталық, әлі де тропикалық дауыл күйінде, солтүстік-батысқа қарай иеленді. Флосси кейіннен қолайсыз жағдайға тап болып, 25 шілдеде депрессияға дейін әлсіреді. Флосси 28 шілдеде Баха-Калифорния түбегінің жағалауынан аздау жерде тарап кеткенге дейін солтүстік-батысқа қарай иелене берді. Мексикаға жақын болғанына қарамастан, ешқандай зақым немесе қаза болғандар туралы хабарлама түспеді.

Гил даулымы

Мексика-Гватемала шекарасының жанындағы қозғалмалы ауа райы аймағынан пайда болған "Гил" Техуантепек шығанағында айналым құрып, кейін тарап кетті. 30 шілдеде бұл қозғалмалы ауа райы қайтадан айналым мен конвекцияны дамытты. Ол Мексика жағалауымен қатарласып, солтүстік-батысқа қарай бағытталды. 31 шілдеде тропикалық дауылға дейін күшейіп, сол күні бірден дауылға айналды. Ұзақ өтпей, циклонның көзі қалыптасты. "Гил" шамамен 30 сағатқа ғана дауыл болып тұрды. 1 тамызда "Гил" дауылдық қарқынын жоғалтты. Келесі күні тропикалық депрессия деңгейіне төмендетілді. Циклон 5 тамызда толыққандай тарап кетті.

Исмаэль даулы

11 тамызда тропикалық толқын Орталық Американы кесіп өтіп, төмен қысым аймағына айналды. Мексика жағалауында орналасқан ол 14 тамызда жақсы ұйымдастырылды. Бұл Тропикалық депрессия 11-Е-ге дейін жаңартуға жеткілікті болды. Бұл жүйе біртіндеп жақсы ұйымдастырылды, бірақ солтүстік желдің қиылысы қарқынды күшеюге кедерес келтірді. Бастапқыда бұл жүйе қарқынды дамымады. Тропикалық дауылға айналғаннан кейін, Исмаил Мексика жағалауымен қатар жүріп, батысқа бұрылды. Ол Тынық мұхиты арқылы ұзақ жолының қалған бөлігінде сол батыс бағытын сақтап қалды. Жүйе тұрақты түрде күшейді және сол күні дауыл күшіне жетті. Алайда, Исмаил 3-ші санатқа дейін жетті. Содан кейін ол 195 км/сағ жылдамдыққа және 955 миллибар қысымға жетті. Ең жоғары нүктесінен кейін Исмаил күшінің құбылуын бастан өткерді. 21 тамызда Исмаил салқын сулар арқылы өтті. Сонымен қатар, дауыл күшті жел қиылысына тап болды. Қоршаған ортаның қолайсыз жағдайы Исмаилға әсер етті және 23 тамызда ол тропикалық дауылға дейін әлсіреді. 25 тамызда Исмаил депрессияға дейін әлсірегеннен кейін көп ұзамай тарап кетті. Бұлттардан тұратын Исмаилдың қалдықтары Гавайи жанында тарады. Дауылдың салдарынан туындаған су тасқынынан кем дегенде үш адам қаза тапты, бірақ ешқандай құрылымдық зақымдар тіркелмеді. Жаңбырға қарамастан, су тасқыны туралы хабарламалар түспеді. Дауылдың қалдықтары Гавайи маңынан өтті, бірақ қауіп төндірмеді. Генриетт 17 тамызда төмен қысым аймағына дейін әлсіреді. Төмен қысым бірнеше күн бойы сақталып, содан кейін толыққандай тарап кетті.

Джульетта тропикалық дауыл

21 тамызда, жақын орналасқан "Исмаил" дауылының салдарынан муссондық ойыста конвекция күшеюі, тропикалық толқынмен өзара әрекеттесіп, маусымның он үшінші тропикалық депрессиясын құрады. Циклон арасындағы 999 км (621 миль) қашықтыққа байланысты, депрессия "Исмаил" дауылынан кейін қозғалды. "Исмаил" тудырған күшті желдің қарсылығына қарамастан, 22 тамызда депрессия күшті конвекцияның күрт өрбуі кезінде "Жульетта" тропикалық дауылына айналды. "Исмаил" жойылғаннан кейін, бағытталған ағыстар әлсіреп, "Жульетта" бірнеше күн бойы ашық мұхитта салқын су үстінен жылжыды. 25 тамыздың кешінде төмен қысымдық аймақ толығымен тарап кетті. "Жульетта" ешқашан құрлыққа тиген жоқ.

Кико дауылы

25 тамызда Мексиканың Сонора жағалауында мезомасштабты конвекциялық жүйеден маусымның он төртінші тропикалық депрессиясы пайда болды. Шағын циклон, Калифорния шығанағының жылы суларында тез күшейіп, пайда болғаннан бірнеше сағаттан кейін «Кико» тропикалық дауылына, ал 12 сағаттан кейін – дауылға айналды. Күшейтудің жоғары қарқыны 27 тамызға дейін сақталды, осы кезде «Кико» дауылы 3-ші санаттағы күшті дауылға дейін жетті, желдің жылдамдығы 120 миль/сағ (195 км/сағ) және ең төменгі қысым 955 мбар (hPa; 28.2 inHg) болды. Мексиканың Пунта-Арена маңына жеткенге дейін дауылдың күші біршама әлсіреді, бұл 1949 жылдан бері сенімді деректер жинала бастағаннан бергі Мексикаға соққан ең күшті дауылдардың біріне айналды. Дауыл Баха түбегіне өткенде тез әлсіреп, 28 тамызда Тынық мұхитына шықты. Келесі күні «Кико» дауылының қалдықтары жақын жердегі «Лорена» дауылына сіңірілді.

Лоренна даулымы

Атлантика мұхитында тропикалық толқын 6-шы тропикалық депрессияны тудырды. 24 сағат өткен соң, желдің қиылысуы депрессияны қайтадан толқынға дейін әлсіретті. Толқын батысқа қарай жылжуын жалғастырды және 21 тамызда Оңтүстік Кариб теңізінде екіге бөлінді. Оңтүстік бөлігі Орталық Америка арқылы өтіп, Тынық мұхитына шықты. Жұмыр жолақты және конвекциялық жүйелер тұрақты түрде ұйымдасып, 27 тамызда 15-Е тропикалық депрессия пайда болды. Келесі күні Лорена тропикалық дауылға айналды. Осы кезде үш жүйе белсенді және өте жақын орналасқан. Лорена мен әлсіреп бара жатқан Кико Фудзивара әрекеттесуін бастады. Лорена ақырында басым жүйеге айналып, 29 тамызда Киконың қалдықтарын жұтты. Теңізге баяу жылжып, Лорена 1 қыркүйекте ең төменгі дауыл күшіне жетті, себебі конвекция көбірек шоғырланды. Лорена дауыл ретінде бір тәуліктен де аз уақыт сақталды. 3 қыркүйекте ол жылдамдықпен әлсіреп, депрессияға айналды. 7 қыркүйекке дейін циклон конвекциясыз болды, осылайша ол қалдық төмен деп жарияланды. Бұл жүйе ешқашан құрлыққа әсер етпеді.

Тропикалық дауыл Мануэль

28 тамызда дауылды ауа райы аймағы тропикалық депрессияға ұласты. Мануэль бірте-бірте күшейіп, ең жоғары 45 миль/сағ (75 км/сағ) жылдамдыққа жетті. Мануэль Лоренаға дейін 930 км қашықтыққа жақындады. Лоренаға жақын болғандықтан, Мануэль 31 тамызда өзінің орталық айналымын жоғалтты. Дауылдың құрлыққа тигізген жалғыз әсері – Колима штатындағы Мансанильо маңында болған жеңіл жаңбыр ғана болды. Қайтыс болғандар немесе келтірілген зиян туралы ешқандай хабарлама түспеді.

Тропикалық дауыл

2 қыркүйекте тропикалық толқын ұйымдасу белгілерін көрсетіп бастады, ал 3 қыркүйекте тропикалық депрессияға ұласты. Батыс-солтүстік бағытта жылдам қозғалған Нарда тропикалық дауылға жетті. Күшті желдің қиылысуы тропикалық дауыл күшінің минималды деңгейден артығырақ күшеюіне кедері келтірді, желдің ең жоғары жылдамдығы 50 миль/сағ (75 км/сағ) болды. Бастапқыда Нарда қысқа мерзімге конвекцияны күшейтті. Бірақ 7 қыркүйекке қарай Нардада конвекция тоқтады, сол себепті ол тропикалық депрессия деңгейіне төмендетілді. Ол құрлыққа ешқандай әсер етпеді.

Октав даулымы

21 тамызда Африканың батыс жағалауынан тропикалық толқын шықты. Батысқа қарай жылжып, 27 тамызда Тоғызыншы тропикалық депрессияға айналды, бірақ бір күннен кейін күшті желдің әсерінен қайтадан тропикалық толқынға айналды. Кейіннен 3 қыркүйекте бұл толқын Орталық Американы кесіп өтіп, Тынық мұхиттың шығысына түсті. Бірнеше күн бойы тұрақтанғаннан кейін, жүйе 8 қыркүйекте Мексика жағалауынан оңтүстікке қарай 644 км жерде тропикалық депрессия 18 E болып қалыптасты. Бұл жүйе солтүстік-батысқа қарай Мексикадағы антициклон мен батыстағы тропосфералық ойыстың (тәсілдеме) көмегімен қозғалды. 10 қыркүйекте депрессия Октав тропикалық дауылға айналды, сол кезде желдің қиылуы азайды. Кейіннен дауылдың шығысқа қарай ағысы пайда болды, ақырында ол көзге айналды, бұл Октавтың 11 қыркүйекте дауыл мәртебесіне ие болғанын білдірді. 13 қыркүйек күні түстен кейін Октав үлкен дауылға айналды, ал келесі күні таңертең ол ең жоғары қарқындылығына жетті, бұл оны Дворак техникасының бағалауына негізделген 4-ші санаттағы дауылға айналдырды. Оның ең төменгі қысымы болды. 14 қыркүйекте Октав тропикалық дауыл дәрежесіне дейін әлсіреп, келесі күні тропикалық депрессияға дейін төмендетілді. Шығысқа бұрылғаннан кейін 16 қыркүйекте Октав жылдам тарады. Сакраменто аңғарындағы Рединг қаласында 12 сағат ішінде және 24 сағат ішінде жаңбыр жауды. Сакраменто да 6 сағат ішінде жазылған. Октавпен байланысты ылғал 16 қыркүйекте оңтүстік Аризонаның кейбір жерлерінде біршама бұрқасынды жаудырды. Сонымен қатар, Калифорния штатының Лоди қаласында электр қуатының өшіп кетуі 7000 тұтынушыға әсер етті. Октав сондай-ақ жүзім мен құрғақ жүзім егістігіне аздап залал келтірді. Солтүстік-батысқа қарай жылжып, келесі күні Прискилла деп аталды. Ол күшейіп, ең жоғары жылдамдығына жетіп, 100 км/сағ. Суық суға жақын орналасқандықтан, Присцила бірден әлсірей бастады. Циклон 24 қыркүйекте тропикалық депрессияға айналып, келесі күні тарап кетті. Присцилла тропикалық циклон ретінде тікелей құрлыққа әсер етпесе де, қалған ылғал Калифорния жағалауындағы тропикалық емес төмен қысымды күшейтті, нәтижесінде АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауында қатты жаңбыр жауды. Оңтүстік Калифорнияда бұл жүйе ыстық және ылғалды ауа райына әкелді, кейбір аудандарда .

Топтық депрессия жиырма бірінші

24 қыркүйекте Гватемаланың оңтүстік-батысында 20-шы тропикалық депрессия пайда болды. Шағын циклон болғандықтан, оның "Реймонд" дауылына жақын орналасуы дамуына кедергі келтірді. Өте аз жылдамдықпен қозғалғандықтан, желдер тез басылды. Депрессия 27 қыркүйекте тарап кетті. "Реймонд" алғашқы құрлыққа тигенге дейін күрт әлсірегендіктен, Мексикада тек аз ғана әсерлер тіркелді. Ең көп жауын-шашын Ногалес қаласында жауды. Оңтүстік Аризонаның кейбір аймақтарында жауын-шашын мөлшері 400 мм-ден асты; ең көп жауын-шашын Канзас штатының Индипенденс қаласында тіркелді. "Реймонд" салдарынан болған су тасқыны Аризонада шамамен 1,5 миллион доллар (1989 жылғы USD, қазіргі шақта USD) көлемінде шығыс келтірді. Желдің күшті соғуынан бір тұрғын үйі қирап, бір адам қаза тапты.

22-Е тропикалық депрессиясы

3 қазанда Мексикадан оңтүстікке қарай 764 шақырым жерде ауа райының бұзылу аймағынан тропикалық депрессия пайда болды, ол жақсырақ ұйымдастырылды. Тропикалық циклонға айналғаннан кейін, циклон қолайлы жағдайда болды. Сондықтан, оның "Сона" деп аталатын ең жоғары қарқындылыққа жететіні болжалды. Кейін сол күні конвекция күшейді, бірақ Ұлттық дауыл орталығы (NHC) жүйені тропикалық дауылға дейін жаңарта алмады. Дегенмен, желдің күшті қиылуы жүйенің әлсіреуіне тез себеп болды. Батысқа қарай итермеленгеннен кейін, ол тропикалық дауылға айналмады және 4 қазанда тарап кетті. Ұзақ өтпей, жүйе нашарлап, келесі күні тағы да тарады. Бірақ, 16 қазанда 23E-ге байланысты барлық терең конвекция жойылды, ал Ұлттық дауыл орталығы келесі күні соңғы хабарламасын жариялады.

24-Е тропикалық депрессиясы

18 қазанда Ұлттық дауылдар орталығы (NHC) 24E тропикалық депрессиясы туралы ақпараттарды жариялауды бастады. Депрессия жоғары жел қиылысы бар аймақта орналасқанымен, айналым орталығының маңында конвекция ішінара дамыды. Жүйеге жақын жердегі кеме 65 км/сағ жылдамдықтағы жел соғып тұрғанын хабарлады; бірақ, бұл желдер депрессияның нақты қарқындылығын көрсетпейді деп саналды. Депрессия солтүстікке қарай жылжуда болғандықтан, одан әрі күшеюі күтілмеді. Алғашқы ақпарат жарияланғаннан кейін көп ұзамай конвекция тездей тарап, жауын-шашын мен найзағай қызметінен толыққанды айырылған төмен қысымды аймақ қалды. Жоғары қиылыс салдарынан жүйенің 36 сағат ішінде тарауы болжалды. 18 қазанның кешкі уақытында депрессияның алға жылжу бағыты күрт батысқа қарай өзгерді. 24E тропикалық депрессиясы туралы соңғы ақпарат 19 қазанның түстен кейін жарияланды, жүйе конвекциясыз күйінде қалды; қолайсыз жағдайларға байланысты жүйенің қайта дамуы күтілмеді.

Маусымдық әсерлер

Бұл 1989 жылғы Тынық мұхиты маусымында пайда болған барлық тропикалық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, ұзақтығы (аймақ ішінде), ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың жалпы саны көрсетілген. Қашандағы қазалар қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес қазаға жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қазалар дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысым аймағында болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомалары 1989 жылғы АҚШ долларымен есептелген.