Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияның батыс жағалауындағы арал
Island off the west coast of Ireland
Инишмор (Árainn, Árainn Mhór немесе Inis Mór) – Ирландияның батыс жағалауындағы Галвей шығанағындағы Аран аралдарының ең үлкені. Жер ауданы және 2016 жылғы мәлімет бойынша халқы 820 адамды құрайды, бұл Ирландия жағалауындағы екінші үлкен арал (Ахиллдан кейін) және Аран аралдарының ең көп халқы бар арал. Арал ирланд тілінде сөйлейтін Галтахта аймағында орналасқан және күшті ирланд мәдениетіне ие. Аралдың көп бөлігі карст ландшафтымен ерекшеленеді және онда ежелгі және ортағасырлық ескерткіштер көптеп сақталған, соның ішінде Джордж Петридің "Еуропадағы ең таңғажайып варварлық ескерткіш" деп сипаттаған Дун Аонгхаса да бар.
Inishmore (Árainn , Árainn Mhór or Inis Mór ) is the largest of the Aran Islands in Galway Bay, off the west coast of Ireland. With an area of and a population of 820 (as of 2016), it is the second largest island off the Irish coast (after Achill) and most populous of the Aran Islands. The island is in the Irish speaking Gaeltacht and has a strong Irish culture. Much of the island is karst landscape and it has a wealth of ancient and medieval sites including Dún Aonghasa, described as "the most magnificent barbaric monument in Europe" by George Petrie.
Атауы
20-шы ғасырға дейін арал көбінесе Арайан немесе Арайан Мхор деп аталатын, бұл атаудың "бүйрек пішіндес" немесе "тізбек" деген мағынасы бар деп саналады. Ол "Аран", "Аран Море" немесе "Ұлы Аран" деп ағылшын тіліне аударылды. Бұл, Ирландияда осы атты бөлісетін Донегал графтығындағы Арранмормен шатасуға әкеп соқты. "Инишмор" атауы "көрінеу Орданс Survey қызметінің 1839 жылғы картасы үшін жасалған" Inis Mór ("үлкен арал") ағылшыншасы ретінде, себебі оған дейін қолданылғанына ешқандай дәлел жоқ. Арал Гельтахта аймағында орналасқандықтан, 2003 жылғы Ресми тілдер заңында белгіленгендей, Арайан ирланд және ағылшын тілдеріндегі жалғыз заңды жер атауы болып табылады.
Before the 20th century, the island was usually called Árainn or Árainn Mhór, which is thought to mean "kidney shaped" or "ridge". It was anglicized as 'Aran', 'Aran More' or 'Great Aran'. This has caused some confusion with Arranmore, County Donegal, which has the same Irish name. The name 'Inishmore' was "apparently concocted by the Ordnance Survey for its map of 1839" as an anglicization of Inis Mór ("big island"), as there is no evidence of its use before then. Because the island is in the Gaeltacht, Árainn is the only legal placename in Irish or English as declared in the Official Languages Act 2003.
Тарих
Ирландияны Кромвель басып алған кезде Инишмор, Инишбофин сияқты, Жаңа үлгідегі армия тарапынан Рим-католик дін қызметкерлерін қамау лагері ретінде пайдаланылды. Олар Англияның 1653 жылғы қуғын-сүргін туралы жарлығына қарсы бейбіт қарсылық көрсетіп, діни қызметтерін жалғастырғандары үшін тұтқындалды. Екі аралда да ұсталған соңғы дін қызметкерлері 1662 жылы Стюарттардың билікке қайта оралуынан кейін босатылды.
During the Cromwellian conquest of Ireland, Inishmore was, similarly to Inishbofin, used by the New Model Army as a prison camp for Roman Catholic priests who were arrested while continuing their priestly ministry in nonviolent resistance to the Commonwealth of England's 1653 decree of banishment. The last priests held in both islands were finally released following the Stuart Restoration in 1662.
Геология және география
Арал – Бэрреннің жалғасы. Аралдың жер бедері әктас жамылғысынан тұрады, оның ішінде "грикс" деп аталатын өріліс тәрізді жарылыстар мен "клинт" деп аталатын оқшауланған тас блоктары бар. Бұл әктастар көміртек кезеңінің визелік сатысына жатады, шамамен 330-350 миллион жыл бұрын тропикалық теңіздің жағалауында шөгінділер түрінде қалыптасып, маржан, криноидтар және теңіз кірпілерінің қазба қалдықтары бар көлденең қабаттарға ығысып қысылған. Соңғы мұз басу кезегінің (Мидланд) әсері анық көрінеді, арал мұзбен жабылған. Осының нәтижесінде Инис-Мор және басқа да аралдар әлемдегі глациокарст ландшафтының ең көрнекті мысалдарының бірі болып табылады. Алдыңғы карстификацияның (еріту эрозиясының) әсері соңғы мұз басу кезегімен жойылған. Сондықтан, қазіргі карстификация шамамен 10 000 жыл бұрын пайда болған, демек аралдың карстысы салыстырмалы түрде жаңа. Еріту процестері әктас жамылғысының грикс жарылыстарын кеңейтіп, тереңдеткен. Тау жынысындағы бұрыннан бар әлсіздік сызықтары (тік жарылымдар) клинттермен (жазық плитка тәрізді тас блоктарымен) бөлінген кең жарықтардың қалыптасуына көмектеседі. Тау жыныстарының карстификациясы жер асты су ағысының қалыптасуына жағдай жасайды.
The island is an extension of the Burren. The terrain of the island is composed of limestone pavements with crisscrossing cracks known as "grikes", leaving isolated rocks called "clints". The limestones date from the Visean stage of the Carboniferous period, formed as sediments in a shallow tropical sea approximately 330 350 million years ago, and compressed into horizontal strata with fossil corals, crinoids, and sea urchins. The effects of the last glacial period (the Midlandian) are evident, with the island overrun by ice. The result is that Inis Mór and the other islands are among the finer examples of Glacio Karst landscape in the world. The impact of earlier Karstification (solutional erosion) has been eliminated by the last glacial period. So any Karstification now seen dates from approximately 10,000 years ago and the island Karst is thus recent. Solutional processes have widened and deepened the grikes of the limestone pavement. Pre existing lines of weakness in the rock (vertical joints) contribute to the formation of extensive fissures separated by clints (flat pavement like slabs). The rock karstification facilitates the formation of subterranean drainage.
Флора мен фауна
Аралдың ерекше ортасы арктикалық, Жерорта теңізі және альпілік өсімдіктерді қатар өсіруге мүмкіндік береді. Бүррен сияқты, Аран аралдары да өсімдіктер мен жануарлардың ерекше жиынтығымен танымал. Грикс (жарықтар) ылғалды пана береді, соның арқасында шағын бұталар сияқты көптеген өсімдіктер өседі. Жолдың беті қиыршық тасқа айналған жерлерде Арктика мен альпілік өсімдіктердің көптеген түрлерін кездестіруге болады. Бірақ, әктас төсеніші жұқа топырақ қабатымен жабылғанда, гениан мен орхидея сияқты өсімдіктер араласқан шөп алаптары көрінеді. Бұл жерде жемшөпті фритиллар (Boloria euphrosyne), қоңыр түкті көбелек (Thecla betulae), батпақты фритиллар (Euphydryas aurinia) және ағаш ақ көбелегі (Leptidea sinapis); burren green (Calamia tridens), Irish annulet (Gnophos dumetata) және мөлдір burnet (Zygaena purpuralis) көбелектері, сондай-ақ Doros profuges шырыны бар.
The island supports arctic, Mediterranean and alpine plants side by side, due to the unusual environment. Like the Burren, the Aran islands are known for their unusual assemblage of plants and animals. The grikes (crevices) provide moist shelter, thus supporting a wide range of plants including dwarf shrubs. Where the surface of the pavement is shattered into gravel, many of the hardier Arctic or alpine plants can be found. But when the limestone pavement is covered by a thin layer of soil, patches of grass are seen, interspersed with plants like the gentian and orchids. Insects present include the butterfly the pearl bordered fritillary (Boloria euphrosyne), brown hairstreak (Thecla betulae), marsh fritillary (Euphydryas aurinia) and wood white (Leptidea sinapis); the moths, the burren green (Calamia tridens), Irish annulet (Gnophos dumetata) and transparent burnet (Zygaena purpuralis); and the hoverfly Doros profuges.
Туризм
Бүгінде Инис-Мор аралда шашыраңқы орналасқан қонақ үйлер мен таңғы ас ұсынатын маңызды туристік орынға айналды. Жеке микроавтобустар, атпен жүргізілетін арбалар және велосипедтер жаз айларында аралға келетін көптеген туристердің басты көлік құралдары болып табылады. Аран свитерлерінің базары – келушілер үшін маңызды орын, онда аралдық мұражай арқылы Аран свитерлерімен байланысты мәдениет пен тарихты зерттей алады. Жақын жерде неолиттік кесен және Дун-Эохланың шағын мұражай паркі орналасқан, онда сабаннан төселген дәстүрлі үй және потен (құпия дамытылған арақ) қоймасының мысалдары бар. Темпулл Бреккайн (Бреккан шіркеуі), көбінесе Аранның жеті шіркеуі деп аталады, бұл 5-ғасырдың қасиетті Брекканға арналған шіркеулер мен басқа да ғимараттардан тұратын кешен, бұл жер бұрынғыда паломниктер үшін танымал мақсат болған. Аралдың ортасында, ең биік нүктесінде Инишмор маяғы орналасқан, ол 1857 жылы қызметтен босатылып, Эраг және Инишердегі шамдармен алмастырылды. Арал жыл сайын Тед фестиваліне төңкеріліс жасайды. 2004 жылы құрылған бұл фестиваль «Father Ted» ситкомын тойлайды. Фестивальге қатысушылар сүйікті кейіпкерлерінің киімдерін киіп, сүйікті эпизодтарын тамашалап, Ted-ке қатысты түрлі шаралар мен жарыстарға қатысады.
Inis Mór today is a major tourist destination, with bed and breakfast accommodation scattered across the island. Private minibuses, horse drawn carriages and bicycles are the main methods of getting about for the numerous tourists who visit the island in the summer months. There is a small museum illustrating the history of Dún Aonghasa and its possible functions, while the Aran Sweater Market is a focal point for visitors who can trace the culture and history associated with the Aran sweater through the on site museum. Nearby are a Neolithic tomb and a small heritage park at Dún Eochla, featuring examples of a traditional thatched cottage and poteen distillery. The Tempull Breccain (Church of Brecan), commonly called the Seven Churches of Aran, is a complex of churches and other buildings dedicated to the 5th century Saint Brecan, once a popular destination for pilgrims. In the centre of the island, at its highest point is the Inishmore Lighthouse, it was decommissioned in 1857 and replaced by the lights at Eeragh and Inisheer. The island plays host to Ted Fest each year. Established in 2004, it is a celebration of the sitcom Father Ted. Festival goers dress as their favourite characters, watch their favourite episodes and take part in various Ted related events and competitions.
Спорт
Кейбір әктас жартастары альпинистердің қызығушылығын тудырды. Суға түсуге болады, әсіресе Poll na bPéist (құрттар/теңіз жануарлары шұңқыры) деген жері танымал – аралдың оңтүстік жағалауында орналасқан, жер асты арналары арқылы теңізбен байланысатын үлкен тікбұрышты ойыс. 2012 жылдан бері Инис Мор аралы Red Bull Cliff Diving World Series жарыстарының бөлігі ретінде шаралар қабылдап келеді.
Some of the limestone sea cliffs have attracted interest from rock climbers. Diving is possible with a particularly popular location at Poll na bPéist (hole of worms/sea monsters), a large rectangular pool communicating via underground channels with the sea, located on the southern coast of the island. Since 2012, Inis Mór has hosted an event as part of the Red Bull Cliff Diving World Series.
Көлік
Арал Россавеал және Дулиннен Аран Ферри паромдарымен қамтамасыз етіледі. Бұл паромдар тек жолаушыларды тасымалдайды, ал автомобильдер мен ауыр жүктер кестеден тыс рейстермен тасымалданады. Aer Arann Islands күн сайын Инис Мór әуежайынан Коннемара әуежайына Britten Norman Islander ұшақтарымен жоспарлы рейстерді орындайды.
The island is serviced by Aran Ferries ferry from Rossaveal and Doolin. These are passenger only ferries; cars and heavy goods are transported on unscheduled services. Aer Arann Islands runs daily scheduled flights from Inis Mór Aerodrome to Connemara Airport using Britten Norman Islander aircraft.
Танымал мәдениетте
Арал Мартин Макдонагтың "Инишмор лейтенанты" пьесасында маңызды орын алады. Макдонаг өзінің "Инишердің баншилері" фильмі үшін де Инишморды тұрақ ретінде пайдаланған. Инис Мор 1997 жылғы "Жұптастырушы" және 2010 жылғы "Көктемдік секіріс" фильмдерінің түсірілім алаңы болды. Майкл Корриганның "Осы құнды сәттер" кітабындағы алғашқы әңгімесі Инис Морда өтеді. Арал "The Amazing Race 12" телешоуының бірінші эпизодында көрсетілді, онда командалар келгеннен кейін Теамполл Беанайнды іздеуге міндеттелді. Дермот Кеннедидің "For Island Fires and Family" музыкалық видеосы (10 қаңтар 2019 жылы жарық көрді) толығымен Инис Морда түсірілді. Inishmore – Нью-Йорктік хэви-метал тобы Riot-тың (қазір Riot V деген атпен танылатын) онінші альбомы. Альбом ирландиялық ашаршылық және эмиграция туралы әңгімелерге негізделген, көптеген кельт/ирландиялық дыбыстағы бөлімдерді, сондай-ақ танымал ирландиялық ән "Дэнни Бойдың" аспаптық орындалуын қамтиды.
The island features heavily in Martin McDonagh's play The Lieutenant of Inishmore. McDonagh also used Inishmore as a location for his film The Banshees of Inisherin. Inis Mór was used as a recording location for the 1997 film The Matchmaker and the 2010 film Leap Year. The first story in These Precious Hours by Michael Corrigan has a scene set on Inis Mór. The island appeared on the premiere episode of The Amazing Race 12 with teams needing to find Teampall Bheanáin after they arrived. The music video for Dermot Kennedy's "For Island Fires and Family" (video released 10 January 2019) was filmed entirely on Inis Mór. Inishmore is the name of the tenth album by the New York heavy metal forefathers Riot (now going under Riot V moniker) and loosely based on tales of Irish famine and emigration, employing many Celtic/Irish sounding passages, as well as an instrumental cover of a well known Irish song Danny Boy.
Демография
Төмендегі кестеде Алекс Рицеманың "Ирландия аралдарын ашу" (Collins Press, 1999) кітабынан және Ирландияның халық санағынан алынған Инис Мор халқының саны туралы мәліметтер келтірілген.
The table below reports data on Inis Mór's population taken from Discover the Islands of Ireland (Alex Ritsema, Collins Press, 1999) and the census of Ireland.
Анализдік сілтемелер
АИ=Иннисфалденнің жылнамалары. (AF)M=Төрт мастердің жылнамасы. AI1016.6 "Арадағы сойыл, онда Корку Модруадтың мұрагері Уа Локлан Арадағы Порт-Царайнде қаза тапты. Оны Конмайкне тайпасы өлтірді. Конмайк Мараның патшасы Кадланың ұлы Мюридахтың өлімі". AI1019.4 "Жоғарыда аталған жылы Арада үлкен оба, яғни ішек ауруы болды, және көптеген адамдар сол жерде қайтыс болды". M1186 "Кончубар Уа Флайтбертайгты Руайдри Уа Флайтбертайг, өзінің ағасы, Арада өлтірді". M1560.8 "Турлоудың ұлы, Тейгедің ұлы, Дононың ұлы, Доннелдің ұлы, Турлоу Мейт О'Брайеннің ұлы Махон Аран аралынан кеме мен қайықтың экипажымен Десмондқа барды. Ол оңтүстік елде тұтқындарды алды, бірақ кейбіреулер оларды алудың ешқандай пайдасы болмағанын және олар оны тек достықпен бірге алып келгенін айтады. Олжасын әкелгенде, жел күшті болды, аспан ашулы болды, кеме мен қайық бір-бірінен алыстады. Кеме түннің басында Аранға бет алғанда, желкен ерлер мен жауынгерлердің қолынан шығып, арқандардан жыртылып, аспанға ұшып кетті. Содан кейін кеме Батыс Коннахттағы Куан ан фхир мхоирдің аузындағы жартасқа шағылысып, экипажымен бірге суға батып кетті, тек Махон мен үш адам ғана құтылды. Сол портта жүзден астам адам суға батып, олардың арасында өз заманындағы ұзын кемелердің ең шебер теңізшісі Туатал О'Мэлли де болды". M1565.3 "Турло Мантаның ұлы, Дононың ұлы, Доннелдің ұлы, Турло Мейттің ұлы Махон Арандағы Аирсин қаласында өзінің серіктестері мен туыстарының опасыздығынан өлтірді. Галвей басшылары бұл туралы естігенде, олар сатқын қылмыскерлерге кек қайтару үшін аттанды, оларды үйлерінен қашуға мәжбүр етті. Қашқындар қайыққа мініп, теңізге шықты. Олар Росс портына, Батыс Корка Бхаисциннге құлады. Конор О'Брайеннің ұлы Доннел бұл туралы естігенде, оларды қарсы алуға асықты, бар күшімен тырысты. Олардың көпшілігін тұтқынға алып, Коркомроның жоғарғы бөлігіндегі Маг Глейге қатаң шынжырлармен жеткізді, олардың қайғысы мен азабы олар қылмысты жасаған жерді көру арқылы күшейсін деп. Олардың кейбіреулерін асып, басқаларын олардың жамандықтарына лайық жазалап өртеп жіберді."
AI=Annals of Inisfallen. (AF)M=Annals of the Four Masters. AI1016.6 "The slaughter of Ára, in which Ua Lochlainn, royal heir of Corcu Modruad, was killed in Port Ciaráin in Ára. It was the Conmaicne who slew him. Death of Muiredach son of Cadla, king of Conmaicne Mara." AI1019.4 "A great pestilence, i. e. a colic, in Ára in the above year, and many people died there." M1186 "Conchubhar Ua Flaithbertaigh was killed by Ruaidhri Ua Flaithbertaigh, by his own brother, in Ara." M1560.8 "Mahon, the son of Turlough, son of Teige, son of Donough, son of Donnell, son of Turlough Meith O'Brien, went into Desmond with the crew of a ship and boat, from the island of Aran. He took prisoners in the southern country, but some assert that the taking of them was of no advantage, and that they only accompanied him through friendship. On his return with his spoils, the wind became rough, and the sky angry; and the ship and boat were separated from each other; and when the ship was making for Aran in the beginning of the night, the sail was swept away from the hands of the men and warriors, and torn to rags off the ropes and tackles, and wafted into the regions of the firmament; and the ship afterwards struck upon a rock, which is at the mouth of Cuan an fhir mhoir, in West Connaught, where she was lost, with her crew, except Mahon and three others. Upwards of one hundred were drowned in that harbour, among whom was Tuathal O'Malley, the best pilot of a fleet of long ships in his time." M1565.3 "Mahon, the son of Turlough Mantagh, son of Donough, son of Donnell, son of Turlough Meith, was treacherously slain in his own town of Aircin, in Aran, by his own associates and relations. When the chief men of Galway heard of this, they set out to revenge this misdeed upon the treacherous perpetrators, so that they compelled them to fly from their houses; and they the fugitives went into a boat, and put to sea; and where they landed was in the harbour of Ross, in West Corca Bhaiscinn. Donnell, the son of Conor O'Brien, having heard of this, he hastened to meet them with all the speed that he could exert; and he made prisoners of the greater number of them, and carried them in close fetters to Magh Glae, in the upper part of Corcomroe, in order that their sorrow and anguish might be the greater for being in view of the place where they had perpetrated the crime; he hanged some of them, and burned others, according as their evil practices deserved."