Кіріспе

IRC субмәдениеті – әлемдегі түрлі Интернет релелік байланыс (IRC) жүйелеріндегі қарым-қатынасқа тән әлеуметтік ерекшеліктер жиынтығы және олармен байланысты мәдениетті білдіреді. IRC бағдарламашылар, хакерлер және компьютер ойындарының жанкүйерлері арасында ерекше танымал.

Шолу

Интернет-релелік чат – 1988 жылдан бері түрлі форматта қолданылып келе жатқан интернетке негізделген чат жүйесі. Желілер – ортақ пайдаланушылар базасын бөлісетін IRC серверлерінің біріккен топтары. Каналдар – аталған желілердегі «чат бөлмелері». IRC арна операторлары (көбінесе @sysop немесе әкімшілер деп аталады) – нақты бір арнаны басқаратын адамдар. IRC желілері сан алуан болғанымен, және олардың ішінде көптеген IRC каналдары болғанымен, олардың барлығына тән әлеуметтік құрылымның біріктіретін белгілері бар. IRC субмәдениетінің көптеген ерекшеліктері басқа интернеттік субмәдениеттермен, мысалы, түрлі форумдардың субмәдениеттерімен үйлеседі. Бұл, әсіресе, басқа интернеттік құбылыстармен тікелей байланысты IRC каналдарында немесе желілерінде, мысалы, белгілі бір интернеттік форумның пайдаланушылары үшін құрылған IRC каналында жиі кездеседі.

IRC туралы хабарлама

IRC жеке әңгімелесуге ұқсас көптеген қасиеттерге ие. Бұл – серверде сақталмайтын, көп адамның қатысуымен жүзеге асырылатын нақты уақыттық байланыс (көптеген IRC клиенттері журналдау мүмкіндігін ұсынады, бірақ журналдар көбінесе жалпы қолжетімділікке ие емес). Кейбір боттарда да журналдау функциясы болуы мүмкін. IRC пайдаланушылары әдетте бір-бірін сөйлеп жатқан адамдар ретінде таниды (жазудың орнына), бұл бетпе-бет әңгімелесуге ұқсастығын көрсетеді. IRC мәтінге негізделген байланыс құралы болғандықтан, бұл метафораның айқын шектеуі – IRC-дегі әңгімеге қатысушылар бір-бірін көріп немесе естімейді, сондықтан мінез-құлқы, дауыс ырғағы және басқа да аудиовизуалды белгілерден алынатын ақпаратты жеткізу үшін басқа тәсілдер қолданылуы керек. Осы мақсатта IRC пайдаланушылары эмодзилерді, псевдо XML тегтерін (мысалы ) немесе әрекеттерді (мысалы, *күлімсіреу* немесе *мақтан тұту*) жиі пайдаланады. Тек мәтіндік медиаға тән басқа да белгілер IRC-де кең таралған, мысалы *көрсеткісіз сөздерді немесе тіркестерді* жұлдызшалармен белгілеу, /сөздерді немесе тіркестерді/ слэштермен курсивтеу және бір нәрсені әсіресе баса көрсету үшін оны толық бас әріптермен жазу. Кейбір клиенттер «пайыздық белгілерге» де жауап береді, мысалы, %B жұбы қалың мәтінді, %I курсивті мәтінді, ал %C мәтіннің түсін өзгерту үшін қолданылады. IRC-де орфографиялық және грамматикалық қателер басқа интернет-форумдардағыдай қатал бағаланбайды, себебі олардың ресми емес және уақытша сипаты бар. Әңгіме жылдам жүргізілсе, әрбір қатені түзетудің қажеті болмауы мүмкін. Бұл көптеген жылдам хабар алмасу желілеріне ұқсас.

Әлеуметтік құрылым

Көп жағдайда пайдаланушылар бір арнаға үнемі кіріп, сол арнаның басқа тұрақты пайдаланушыларымен тығыз эмоционалдық байланыс орнатады. IRC-де белгілі бір артықшылықтарға ие болу көбінесе мәртебе белгісі саналады. Сервер әкімшілері (IRC серверлеріне әкімшілік кіру құқығы барлар) және олар тағайындаған IRC операторлары ең жоғары мәртебеге ие. Жеке арналар ішінде арна операторлары тұрақты пайдаланушылардан жоғары мәртебеде болады. Кейде арна саясаты бойынша пайдаланушыларды "дауыс беру" (пайдаланушының режиміне қосу) арқылы оларды көмекшілер немесе арнаның тұрақты қатысушылары ретінде белгілеу мүмкін, тіпті арна модерацияланбаған болса да. Көптеген желілерде арна қызметі берілген арнадағы операторлардың деңгейін тіркейді, бұл одан да ерекшелендірілген құрылымды құрайды. Кейбір жағдайларда, арнада оператор мәртебесіне ие болу немесе жоғары деңгейдегі операторға өкілеттік беру, артықшылықты пайдаланушы ретінде жұмыс істеу мақсатынан гөрі, әлеуметтік сыйақы ретінде қарастырылады. Арнадан күшпен шығару (күшпен ажырату) немесе тіпті тыйым салу жаза саналады. Шығару – бұл одан аз ауыр жаза, және көптеген клиенттерде шығарылғанда автоматты түрде қайта қосылу функциясы бар.

Вариациялар

IRC субмәдениетінің көптеген жақтары бүкіл қауымдастықта ортақ болғанымен, оның көптеген ерекшеліктері нақты желілерге, арналарға немесе арналар тобына тән.

Арнайы желілер

Кейбір желілерде басқа желілерден өзгеше әдеп, ережелер және ерекшеліктер жиынтығы болады. Мысалы, EFnet сияқты жалпы желілердегі тақырыптан тыс арналар жаңа пайдаланушыларды басқа желілердегі тақырыптық арналарға қарағанда күштірек сынап бағалайды.

Арнайы арналар

Кейбір арналарда басқа арналардан өзгеше әдеп ережелері мен нұсқаулар жиынтығы болады.