Жаңа әлемнің құм шыбықтары: Lutzomyia туысы және Лейшманиоз ауруының таралуы
Lutzomyia
Lutzomyia шығалшықтары – Америка құрлығында кездесетін, адамға қауіпті ауруларды тарататын 400-ге жуық түр. Таксономиясы күрделі, зерттеулер жалғасуда.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Lutzomyia туысы – флеботомидтік құм шыбықтарының туысы, оған 400-ге жуық түр кіреді, олардың кем дегенде 33-і адам ауруларын таратушы ретінде медициналық маңызы бар. Lutzomyia туысының түрлері тек Жаңа дүниеде ғана кездеседі, олар Неарктиканың оңтүстік аймақтарында және Неотропикалық аймақтың барлық жерінде таралған. Лутзомия туысының барлық түрлері Анд тауларының шығысындағы жазық ормандарда пайда болған деп саналады, ал олардың Неотропикада таралуы плейстоценнің құрғақ кезеңдерімен байланысты, бұл оларды солтүстікке және батысқа қарай, ылғалдылығы жоғары аймақтарға қоныстануға және репродуктивтік оқшаулануға алып келді.
Genus of flies
Lutzomyia is a genus of phlebotomine sand flies consisting of nearly 400 species, at least 33 of which have medical importance as vectors of human disease. Species of the genus Lutzomyia are found only in the New World, distributed in southern areas of the Nearctic and throughout the Neotropical realm. It is thought that species in the genus Lutzomyia all originated in the lowland forests to the east of the Andes mountain range, and that their radiation throughout the Neotropics was sparked by dry periods of the Pleistocene, driving colonisation further north and west to areas of higher humidity and leading to reproductive isolation.
Жүйелілік
Lutzomyia туына жататын түрлердің жіктелуі көбінесе шешілмеген және морфологиялық таксономиялық белгілерге негізделген, көбінесе дау тудыратын жіктемелерге сүйенеді. Мұндай талдаулар түр ішіндегі полиморфизм, жасырын түрлердің болуы және әйелдерде айқын морфологиялық белгілердің жиі кездеспеуі салдарынан қате болуы мүмкін. Туыстағы түрлердің эволюциялық байланысын анықтау үшін, молекулалық әдістерді пайдаланып, рибосомалық ДНҚ тізбектеріне негізделген филогенездер құруға зерттеулер басталды.
The classification of species within the genus Lutzomyia is largely unresolved, and relies on often controversial divisions based on morphological taxonomic characters. Such analyses can suffer from polymorphisms within a species, the existence of cryptic species and the frequent lack of distinct morphological characters amongst females. Research has begun in an attempt to resolve evolutionary relationships between species in the genus, using molecular methods to create phylogenies based on ribosomal DNA sequences.
Лейшманиоз
Lutzomyia құм құсы тұқымдасына жаңа әлемде лейшманиоздың қоздырғышы – лейшмания паразитінің таралуына жауапты барлық түрлер кіреді. Белгілі 350-ден астам Lutzomyia түрлерінің 10%-дан аз ғанасы адамға лейшманиоз жұқтыруы немесе жұқтыруы мүмкін деп есептеледі. Ауру тропикалық және субтропикалық Американың 22 елінде эндемикалық, және ол көбінесе зооноз ретінде қарастырылады. Яғни, паразит сүтқоректі жануарлар мен құм құрттары арасында айналым жасайды, ал адамдар кездейсоқ, соқыр қонақ иесі ретінде табельдемеленеді. Америкадағы негізгі резервуарларға кеміргіштердің көптеген түрлері, сондай-ақ иттілер, жалқаулар және армадиллер жатады. Адам-құм құсы-адам жұғу циклы антропонотикалық деп аталады, ол ескі әлемде кездесетін екі лейшмания түрімен шектеледі, сондықтан Lutzomyia құм құрттары қатыспайды. Бұл генетикалық жағынан ерекше паразиттер жаңа әлем құм құрттарындағы және ескі әлемдегі Phlebotomus құм құрттарындағы дамудың айқын түрлі үлгілерін көрсетеді. Лейшманияның барлық түрлері үшін дамудың алғашқы кезеңдері ұқсас: жұқтырған қожайынды шаққаннан кейін құм құсы паразиттің амастиготалық түрін қабылдайды. Алайда, ескі әлемдегіден айырмашылығы, көбейтілген паразиттер Lutzomyia құм құсының артқы ішегіне миграциялайды, бұл паразиттердің орналасуы үшін маңызды фактор саналады. Содан кейін паразит жұқпалы, промастиготалық сатыға дамиды және жәндіктің алдыңғы бөлігіне миграциялайды, жаңа, сезімтал қожайынға егуге дайын болады. Lutzomyia тұқымдасының түрлерінің жоғары деңгейде әртүрлілігі, оның жоғары бейімделу қабілетімен байланысты, жаңа әлемде лейшмания жұқтыру қаупінің артуына алып келеді. Lutzomyia құм құрттары ауруды тропикалық және субтропикалық аймақтарда таратады, бұл аймақтардағы орманды жою деңгейі жоғары және олардың тұрақты дамуымен байланысты. Орманды жою, біріншілік немесе екіншілік орман шетіндегі елді мекендердің құрылуы, құм құрттарының осы жаңа перидимостикалық ортаға бейімделуіне селекциялық қысым жасау арқылы лейшмания жұқтыру қаупін арттырады. Мысалы, Оңтүстік Бразилияда орманды жою салдарынан бұрын орманды мекендеген үш түрдің (Lutzomyia intermedia, Lutzomyia whitmani және Lutzomyi migonei) бейімделуі нәтижесінде терідегі лейшманиоздың деңгейі артып келеді. Бұрын тек орман жұмыскерлеріне ғана әсер еткен ауру қазір қалаларда жиі кездеседі. Қауіп факторларының ұқсас өсуі Бразилияның солтүстік-шығысында висцеральді лейшманиоздың жоғары деңгейіне де әкеліп соқтырады. Климаттың өзгеруі және әлеуметтік-экономикалық факторлардың ықпалымен қалалардың қарқынды дамуы бейімделіп жатқан құм құрттарын адамдармен және аурудың отандық иттік резервуарларымен жақын байланысқа әкеледі. Lutzomyia құм құрттарының ішіндегі бактериялардың өмірлік циклы көбінесе белгісіз болып қалады, бірақ бактериялардың бірдей көбейетін жерлер мен сумен қамтамасыз етілетін құм құрттары арасында таралатыны болжанады. Бартонеллездің Lutzomyia verracarum мекендемейтін аймақтарда таралуы екіншілік векторлардың және, мүмкін, басқа Lutzomyia түрлерінің де аурудың таралуында маңызды рөл атқаратынын көрсетеді.
The sand fly genus Lutzomyia includes all species responsible for transmission, in the New World, of the Leishmania parasite, the causative agent of leishmaniasis. Of the more than 350 Lutzomyia species identified, less than 10% are known or suspected to transmit leishmaniasis to humans. The disease is in endemic in 22 countries of tropical and subtropical America, where it is generally considered a zoonosis. That is, the parasite cycles between mammalian reservoir hosts and the sand flies, with humans serving as incidental, dead end hosts. Common reservoirs in the Americas include a number of rodent species, as well as dogs, sloths and armadillos. The human sand fly human cycle of transmission, known as anthroponotic, is limited to two Leishmania species endemic in the Old World and so does not involve Lutzomyia sand flies. These genetically distinct parasites show markedly different patterns of development within the New World sand flies when compared to those seen in the Old World Phlebotomus sand flies. The first stages of development are similar between all Leishmania species, with the sandfly taking up the amastigote form of the parasite following a bite of an infected host. However, unlike in the Old World, the replicated parasites then migrate to the hindgut of the Lutzomyia sand fly, a feature which is thought to be essential in allowing the parasite to become established. The parasite then undergoes further development into the infective, promastigote stage as it migrates to anterior end of the insect, ready for inoculation into a new, susceptible host. The high level of species diversity in the genus Lutzomyia, coupled with its high adaptability is leading to increasing risk of Leishmania transmission in the New World in response to global change. Lutzomyia sand flies transmit the disease in the tropics and subtropics, regions which are subject to high levels of deforestation associated with continual development. Deforestation, with the establishment of settlements at the periphery of primary or secondary forest, increases the risk of Leishmania transmission by creating a selection pressure for the adaptation of sand flies to these new peridomestic environments. In southern Brazil, for example, levels of cutaneous leishmaniasis are increasing as a result of the adaptation of three, formerly forest inhabiting species (Lutzomyia intermedia, Lutzomyia whitmani and Lutzomyi migonei) following deforestation. Now, a disease which previously only affected forest workers is becoming more prevalent in urbanisations. Similar increases in risk factors are also driving higher rates of visceral leishmaniasis in north eastern Brazil. Increased urbanisation, driven by climate change and socio economic factors, is bringing the adapting sand flies into closer contact with both humans and the domestic canine reservoirs of the disease. The lifecycle of the bacteria within Lutzomyia sand flies remain largely unknown, with speculation that the bacteria are spread between sandflies sharing the same breeding grounds and water supplies. The existence of bartonellosis transmission in areas not inhabited by Lutzomyia verracarum suggests that secondary vectors, and potentially other Lutzomyia species, are important in the spread of the disease.
Вирустар
Бірқатар буынтық аяқтылар арқылы тарайтын вирустар (арбовирустар) Lutzomyia құм шыбықтарымен таратылады. Осы вирустардың медициналық маңызы бар бірі – Везикуловирус туысына жататын везикулярлы стоматит вирусы (VSV). Бұл туысқа жататын вирустар көбінесе тұмауға ұқсас белгілермен байланысты, бірақ сонымен қатар энцефалитке де шақыруы мүмкін.
A number of arthropod borne viruses (arboviruses) are transmitted by Lutzomyia sand flies. One such virus of medical importance is the vesicular stomatitis virus (VSV) of the genus Vesiculovirus. Viruses of this genus are typically associated with flu like symptoms, but have also been known to cause encephalitis.