Кіріспе

Түрік тілінде "бір түнде салынған" үйге арналған сөз – Gecekondu (бір түнде салынып қойылған, көпше түрі gecekondular). Бұл түрік тілінде тиісті рұқсаттарсыз жылдам салынып қойылған үй, басып алынған үй, ал кеңейтілген мағынасында – шатыр немесе лашық дегенді білдіреді. Gecekondu bölgesi – осы Gecekondu үйлерінен құралған аудан. Gecekondu аудандары ресми түрде тұрғын үй сатып алуға немесе жалға алуға шамасы келмейтін көптеген аз қамтылған отбасыларға баспана табудың қолжетімді баламасын ұсынады. Gecekondu құбылысынан бұрын, 19 ғасырдың соңынан бастап, тенке махаллялары (қағаз қаптардан жасалған үйлер) бейресми тұрғын үйлердің басты түрі болды. Gecekondu термині 1950 жылдары Түркияның ауылдық аймақтарынан көшіп келген мигранттардың бейресми қоныстар салуы арқасында кеңінен танымал болды. Ауыл шаруашылығының механикаландырылуы ауылдарда адамдардың көп артық болуына себеп болды. 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысынан кейін Болгария мен Оңтүстік Румыния қалаларынан қашқан, соның ішінде рома халқы да бар иммигранттар, Стамбулдың Құмқапы және Нишанташы сияқты әртүрлі аудандарындағы тенке махалляларын құрушылардың біріншілері болды. Алайда, тенке махаллялары ұсынған арзан баспана мүмкіндігі көп ұзамай күрд және армян иммигранттары сияқты жергілікті кедейлер үшін де тартымды болды.

Этимология

Түрік тілінде gece "түн" және kondu "орналасқан" дегенді білдіреді (конмак етістігінен, "қону" немесе "орналастыру"); сондықтан gecekondu термині "түнде салынып қойылған" деген мағынаны білдіреді. Ал bölge "аймақ", "аудан" немесе тіпті "өңір" дегенді білдіреді, сондықтан gecekondu bölgesi "күндіз-түнде бой көтерген шатырлы аудан" болып табылады. Гецеконду – өлшемдері мен физикалық жағдайлары жағынан әртүрлі кеңістіктік құбылыстарды қамтитын жалпы термин. Қала тұрғындары қолданған [гецеконду] термині бастапқыда қаладағы қалыптасқан нормаларды бұзған ауыл тұрғындарының көптеп келуіне деген теріс пікірлерін көрсеткен. Қалалық кедейлік пен тығыздыққа қарамастан, гецеконду аудандарының барлығы дерлік сумен және электр қуатымен қамтамасыз етілген. Гецеконду құбылысы Түркияның ауылдық аймақтарындағы, әсіресе елдің шығысындағы жұмыссыздық және кедейлік мәселелерімен тікелей байланысты. Көптеген жағдайда, тұрмыс деңгейін жақсарту үшін бүкіл ауылдар ірі өнеркәсіптік қалалардың шеттеріне көшіп келген. Қазіргі уақытта кейбір гецеконду аймақтары біртіндеп бұзылып, олардың орнына үкіметтің Жаппай Тұрғын Үй Салу Басқармасы (TOKİ) салған заманауи тұрғын үй кешендері бой көтеріп жатыр. Гецекондулар Түркияның кішкентай қалаларында да, сондай-ақ Измир, Анкара және Стамбул сияқты ірі қалаларда да кездеседі.