Кіріспе
Уақытша тұрғын үй – шатырлар немесе басқа да уақытша құрылыстардан жасалған уақытша тұрғын үй. Мемлекеттік билік органдары немесе әскери ұйымдар эвакуацияланғандарды, босқындарды немесе әскерлерді орналастыру үшін шатыр қалаларын құрады. ЮНИСЕФ-тің Жабдықтау бөлімі миллиондаған жер аударған адамдарға кеңейтілетін шатырларды жеткізеді. Үйсіз адамдар немесе наразылық білдірушілер рұқсатсыз бейресми шатыр қалаларын құруы мүмкін. Үйсіз адамдар құрған шатыр қалалары, құрылыс қалдықтарынан жасалған бейресми елді мекендерге, яғни шалап қалашықтарына ұқсауы мүмкін. Сапасыз және нашар жағдайдағы шатыр қалалары сырғанақ көшелердің бір бөлігі деп есептелуі мүмкін.
A tent city is a temporary housing facility made using tents or other temporary structures. State governments or military organizations set up tent cities to house evacuees, refugees, or soldiers. UNICEF's Supply Division supplies expandable tents for millions of displaced people. Informal tent cities may be set up without authorization by homeless people or protesters. Tent cities set up by homeless people may be similar to shanty towns, which are informal settlements in which the buildings are made from scrap building materials. Shoddy and lower condition tent cities may be considered skid rows or a facet of them.
Әскери
Әскери қызметте "шатырлы қала" термині көбінесе Босния және Герцеговина немесе Ирак сияқты әскери базаларда құрылған уақытша тұрғын жайларды білдіреді. Қызмет түріне және шатырлы қаланың қанша уақыттан бері орналасқанына байланысты, тұрғын кеңістіктер қазіргі заманғы жабдықтармен жабдықталуы мүмкін. Тазалық сақтау мақсатында, әскери шатырлы қалалардағы дәретхана, душ және кір жуатын орындар тұрғын жайлардан кемінде 15 метр қашықтықта орналастырылады. Сонымен қатар, шатырлар әдетте 8–10 шатырдан тұратын топтарға бөлінеді, себебі шатыр және төсек-орын материалдарына байланысты өрттің жылдам таралуына ең басты назар аударылады.
Экологиялық апаттар
2005 жылдың тамызында "Катрина" дауылды құрлыққа шыққаннан кейін, бұл термин дауылдан үйсіз қалған Мексика шығанағының тұрғындары үшін уақытша тұрғын үйлер құрылған жерлерді сипаттау үшін қолданыла бастады. "Теңізшілер" (Seabees) салған және АҚШ Федералдық Төтенше Жағдайлар Агенттігі (FEMA) қаржылаған кейбір шатырлар – шатырмен жабылған ағаш конструкциялар. Ішкі су жүргізуден басқа, шатырлардың көпшілігі жылыту, кондиционер және жарықпен жабдықталған. Шатыр қаласында 250-ге дейін адам орналаса алады. Қоныс аударған тұрғындар үш-алты айға ғана қалуы күтілуде.
Торонто, Онтарио
Канаданың ең ірі қаласы – Онтарио провинциясындағы Торонтода 2002 жылдың қыркүйегіне дейін "Шатыр қаласы" болды, содан кейін үй иесі Home Depot тұрғындарын шығарып тастады. Ол Торонтоның орталық бөлігінде, жағалауға жақын жерде орналасқан және жүздеген баспанасыз адамға үй болды. Торонто 2002–2004 жылдары жалға алуға көмектесетін бағдарламаны енгізді, осы бағдарлама арқылы 115 тұрғынға тұрғын үйлерге қол жеткізуге мүмкіндік берілді. Журналист Шоунесси Бишоп Сталл бір жыл бойы Шатыр қаласында өмір сүру үшін орта таптың жайлы өмірін өз еркімен тастап кетті. Ол өзінің тәжірибесін 2005 жылы жарық көрген "Down to This: Squalor and Splendour in a Big City Shantytown" атты кітабында толық сипаттады. Covid-19 пандемиясы кезінде қаланың қоғамдық саябақтарында шатыр қалалары қайтадан пайда болды.
Филадельфия, Пенсильвания
Филадельфия тарихында шатыр қалалардың пайда болуы ұзақ жылдарға созылады. Лагерьлердің саны үздіксіз өсіп келеді және бұл мәселе бірнеше әкімшіліктерге – мэр Уилсон Гудтан (1984-1992) бастап, қазіргі мэр Кенниге (2015 – бүгінгі күнге дейін) дейін жетті. Лагерьлердің пайда болуының бірнеше себебі бар. Кейбіреулері қолжетімді баспанаға наразылық білдіру мақсатымен құрылды, ал басқалары қалыптасқан қоғамда тұрудың қауіпсіздігін арттыруға бағытталған әрекеттер болды. Филадельфиядағы үйсіз адамдардың санын анықтау үшін, Үйсіздерге көмектесу кеңсесі көшеде тұратын 958 адамды тіркеді. Project H.O.M.E. сияқты коммерциялық емес ұйымдар "Пенсильвания штатының Филадельфия қаласындағы үйсіз және төмен кірісті азаматтарға баспана, жұмыс мүмкіндіктері, медициналық көмек және білім беру қызметтерін ұсыну арқылы көмектесуге тырысып келеді".
Лагерь Үміт: Лас-Крусес, Нью-Мексико
"Үміт" лагері – баспанасыз азаматтар үшін арналған, кемпінг нысанындағы, баламалы және уақытша тұру жобасы. Ол Месилла Валли Үміт Қоғамның (MVCH) кампусында орналасқан және Нью-Мексико штатының Лас-Крусес қаласында баспанасыздық мәселесімен айналысатын ұйымдардың бірлестігі болып табылады. Шатыр қалашағында 50 адамға жайлы жағдай жасалған, олар көшеде қалғанның орнына, қауіпсіз орынға ие болып, тікелей көмек, денсаулық сақтау қызметтерін алуға және жұмыс іздеуге, тұрғын үй табуға мүмкіндік алады. "Үміт" лагері баспанасыз азаматтарға MVCH кампусындағы ұйымдар ұсынатын барлық тікелей қызметтерге жақын болуға мүмкіндік берді. Лагерь 2011 жылдың қараша айында Лас-Крусес қаласының уақытша рұқсатымен құрылған. Лагерь 2012 жылдың наурыз айында таратылуы керек еді, бірақ басқа баспана салуға қаражат табылған жоқ, ал қалалық кеңес шатыр қалашағы қалаға пайда әкелгенін мәлімдеді. 2013 жылы Нью-Мексико мемлекеттік университетінің инженерлік факультетінің студенттерінің көмегімен бұл жер коммерциялық емес ұйымның кампусында тұрақты кемпинг және басқа да мақсаттарға пайдалануға рұқсат беретін жоспарланған даму аймағы (PUD) ретінде қайта жаңартылды.
Екінші мүмкіндік ауылы: Акрон, Огайо
Бұл үйсіз және бұрын үйсіз адамдардан құралған қызмет клубы Райан Сканлон құрған. 2017 жылдың қаңтарынан 2019 жылдың қаңтарына дейін Огайо штатының Акроны қаласындағы Миддлбери ауданында Sage Lewis LLC компаниясына тиесілі жеке меншіктің арт жағында шатыр қаласын құрған. Ол "Екінші Мүмкіндік Ауылы" деп аталды және қазірге дейін пайда көздемейтін қызмет клубы ретінде қаланың әртүрлі құпия жерлерінде жұмыс істеп келеді. The New York Times газеті осы ауыл туралы жазды, онда үйсіздер есірткі мен алкогольден мүлдем бас тартып, өздері құрған қауіпсіздік қызметкерлері мен демократиялық сайлау арқылы құрылған үштік кеңеспен басқарылатын қоғамды құрғандарын баяндады. Барлық қызметтер үйсіздердің өзі жүргізді, оларға кір жуу, душ қабылдау, компьютерлік зертхана, киім-кешек бөлмесі және азық-түлік қоймасы кірді. 2018 жылдың қыркүйек айында Акрон қалалық кеңесі Льюис мырзаның жер учаскесіне қатысты ерекше рұқсат беру туралы өтінішін 8 дауысқа 4 дауыспен қабылдамады. 2019 жылдың 5 қаңтарына дейін барлық шатырлар бұзылып алынды.
Калифорния
Калифорниядағы баспанасыздық – өте ауыр мәселе, себебі 2020 жылғы жан басына шаққандағы көрсеткіш бойынша АҚШ-та Нью-Йорк пен Гавайден кейін үшінші орында тұр. Калифорниялықтардың 0,4% немесе одан да көп бөлігі баспанасыз, ал көптеген ірі қалаларда баспанасыз адамдар саны қала халқының 0,5–1% құрайды. Бұл қорғалған және қорғалмаған баспанасыз азаматтарды қамтиды. Сан-Францискодағы Тендерлойн және Лос-Анджелестегі Скид Роу аудандарында шатыр қалалары жиі кездеседі. BBC жаңалықтарында АҚШ экономикасындағы дағдарыстың себептері айтылды, осының салдарынан бұрын өз үйлері болған көптеген адамдар қазір шатырларда тұруға мәжбүр болып отыр. AlterNet 2009 жылы негізгі бұқаралық ақпарат құралдарының Сакраментодағы баспанасыздық жағдайын "жақында ғана" байқағаны туралы хабар жариялады.
Миннеаполис, Миннесота
Миннеаполис Джордж Флойдтың қазасынан және 2020 жылдың ортасында туған тәртіпсіздіктерден кейін үйсіздер лагерлерінің пайда болуы мен өсуіне куә болды. Миннеаполис парктері мен демалыс басқармасы қалалық паркте үйсіздер лагерлеріне рұқсат беру үшін сынақ жобасын іске қосты. Жаз айларында 44 паркте үйсіздер лагерлері пайда болды. Парк басқармасы 2021 жылдың 7 қаңтарында барлық лагерьлерді жапты және рұқсаттар беруді тоқтатты.
Санкт-Петербург, Флорида
2006 жылдың желтоқсан айының соңында, үйсіз адамдар Флорида штатының Санкт-Петербург қаласындағы Санкт-Петербургтің төртінші даңғылының 1400 блогындағы Сент-Винсент-де-Пол жеріне шатыр қаласын құрды. Бұл, қоғамның қарсы жағындағы мемлекеттік жерлерден ондаған үйсіз адамдар көшіп шыққаннан кейін болды. 2007 жылдың қаңтар айының басында қалалық шенеуніктер шатырда тұруға тыйым салатын қалалық ережелерге назар салып, қоғамға шатыр қаласының тұрғындарын шығаруға бір апта уақыт берді.
Олимпия, Вашингтон
"Камп Кихоте" – баспанасыз адамдардың лагері, 2007 жылдың қаңтар айында қалада қабылданған "қоғамға қарсы" заңнаманы қылмыстық қылуға қарсы баспанасыз адамдар мен олардың жақтастарының наразылық қозғалысы ретінде басталды – бұл ережеге тротуарларда отыруға тыйым салу кіретін. Қалалық шенеуніктер лагерьті таратуға бұйрық берді. Олимпияның Унитариандық Универсалистік қауымы Сиэтлдегі баспанасыз адамдар лагерлерінің дінге негізделген желісімен таныс болғандықтан, өз жерінде лагерьге баспана ұсынды. Баспанасыздық мәселесі төңірегінде басталған наразылық тез арада діни қауымдастықтың наразылығына айналды. Шіркеу қауымы қаланың қауымды тарату туралы талабына қарсылық білдірді, себебі шіркеулер кедейлерге баспана беруге мүмкіндік беретін арнайы жерді пайдалану құқығын сақтайды (Діни жерді пайдалану және институционалдық тұлғалар туралы заң, немесе RLUIPA). Соңында, қарсылық наразылығы жергілікті муниципалитеттермен келіссөздерге ұласты, нәтижесінде жаңа ережелер қабылданды, ол Камп Кихотеге арнайы талаптар мен 90 күндік мерзім қойды; басқа діни қауымдастықтардың жеріне көшу мүмкіндігі болды. PANZA еріктілер тобының белсенді қолдауының арқасында шатырлар қаласы 2013 жылдың қысында Кихоте ауылы болып тұрақты қолдау көрсетілетін тұрғын үйге айналады.
Сиэтл, Вашингтон
Үйсіз адамдар ұзақ уақыттан бері шатырларда баспана іздеуге көшкен, бірақ осы қауымдастықтарды ұйымдастырған демеуші ұйым – бұл алғашқылардың бірі (Сиэтл Тұрғын үй және Ресурстар Жобасы мен Әйелдер Тұрғын үй Теңдігі мен Жақсарту Лигасының (SHARE/WHEEL) арасындағы серіктестік), және АҚШ-тың ірі қалаларында жергілікті билік тарапынан кеңінен қабылданған алғашқы қадамдардың бірі. Үйсіздерге қатысты кейбір қалыпты стереотиптерге қарамастан, Шатырлы қаланың көптеген тұрғындары жұмыс істейді, көбінесе уақытша немесе күндізгі жұмыстарда, бірақ тұрақты тұрғын үй алуға жеткіліксіз кірісі бар. Алғашқы Шатырлы қала мен Шатырлы қала 2, екеуі де 1990 жылдардың соңында құрылған, заңсыз құрылған және Сиэтл қаласы оларға қарсы болған. Біршама уақыт төзімділік көрсеткеннен кейін, олардың жабылуына мәжбүр болды. 2002 жылдың наурыз айында сот дауының нәтижесінде қалалық прокурор Том Карр мен SHARE/WHEEL адвокаты Тед Хантер SHARE ұйымымен сот шешімімен келісімге келді, бұл келісім Шатырлы қаланың жеке меншік жерде (шақыру арқылы) орналасуына және оның жұмыс істеу стандарттарын белгілеуге рұқсат берді. Осы келісімге сәйкес Шатырлы қала 3 құрылды және Сиэтлдің орталық аймағында ауысып тұрады. Шатырлы қала 4 2004 жылдың мамырында келісімге бағынбау және мемлекеттік жер мен ресурстарды пайдалану мақсатымен құрылды, бірақ келісім бұған рұқсат бермейді. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды және Шатырлы қала 4 сол кезде шығыс Кинг округіне, шіркеулердің демеушілігімен көшірілді. Шатырлы қала ережелері есірткі және алкогольді пайдалануға тыйым салады, лагерь аумағында ұрлық немесе басқа да қылмыстар жасағандарды қуғынмен шығарады. 2004 жылға дейін Шатырлы қала 3 әрбір лагерьде орташа есеппен үш аптадан тұрды, ал Шатырлы қала 4 100 күнге дейін тұрды. Содан бері Шатырлы қала 3 лагерьде 60 мен 90 күн аралығында тұрады, орташа мерзімі 90 күнге жуық. Қалалар 60-90 күнге дейін болу мерзімін шектеу үшін кодекске өзгерістер енгізді. Тағы бір үйсіздер лагері, Шатырлы қала 3 және 4-ке қатысы жоқ, Сиэтл университетінің ауданындағы Университеттік Біріккен Христиан Шіркеуінің сыйға берген, көбінесе фуксия түсті шатырларында бірнеше ай бойы тұрды, 2009 жылдың 5 наурызында Сиэтлдің оңтүстігіндегі Брин-Маур маңындағы қалаға көшіп кетті. Үйсіздерді қорғаушылардың сөзіне қарағанда, тұрғындар Сиэтл қаласының мэрі Грег Никелсті үйсіздер лагерьдерін үнемі тазалап отыруына сынға алды және олардың лагерьін "Никелсвилл" деп атады. Шіркеу, мэр Никелстің соңғы әрекеттеріне құрмет көрсетіп, лагерьті атау үшін "Никелсвилл" есімін қолданбады. 2009 жылдың 30 наурызында Вашингтон штатының Сиэтл қаласында Democracy Now! бағдарламасы Сиэтлдің "Никелсвилл" лагері туралы репортаж жасады. Сондай-ақ, олар 29 наурызда Никелсвиллге жасалған полиция шабуылы және 24 адамның қамауға алынуы туралы хабарлады.
Кинг округі, Вашингтон
Tent City 4 (TC4) - бұл Сиэтл қаласының шығысындағы Кинг округінде, 2004 жылдың мамыр айында құрылған, 100 адамға дейін үйсіздердің лагері. Лагерьде ересек ерлер мен әйелдер тұрады, бірақ төтенше жағдайларда кәмелетке толмаған балаларды уақытша орналастыруға рұқсат беріледі.
Транзициялық парк, Камден, Нью-Джерси
50-150 адамнан тұратын қауым Нью-Джерси штатының Камден қаласында, I676 Батыс тас жолының 5А шығуындағы оң жақ беткейінде орналасты. Халықты тұрғын үймен қамтамасыз етуге әрекеттер жасалғанмен, қауымдағы ешкімге тұрақты баспана берілген жоқ. Транзиция Паркінің мэрі мен қалалық кеңесі өз қауымын қорғауды және мұқтаж жандарға медициналық көмек көрсетуді жалғастырды. 2010 жылдың мамыр айында тұрғындар қаладан шығарылып, жергілікті миссионерлік орталықтарға орналастырылды. Амир Ханның жетекшілігімен, Нью-Джерси штатының Клементон қаласындағы «Солид Рок» құлшылық орталығының пасторы және «Нехемия» тобының негізін қалаушы, Хан мен оның ұлы Мика басқаратын, діни негіздегі коммерциялық емес ұйым, 2010 жылдың мамыр айында 54 тұрғынды еріктілердің көмегімен Лорел тауындағы «Уингейт-Виндхам» қонақ үйіне көшірді. Пастор Хан қауым мүшелерінен және жергілікті кәсіпкерлерден көмек сұрап, Камден қаласының «Шатырлы қаласындағы» үйсіз азаматтарды кем дегенде бір жылға баспанамен және әлеуметтік қызметтермен қамтамасыз ету үшін 250 000 доллар жинады. Бұл үйсіз ерлер мен әйелдер бастапқыда қонақ үйге көшіріліп, келгеннен кейін спа-процедуралардан өтті, бірақ бірнеше айдан кейін есірткі мен алкогольдің зияны олардың жаңа ортаға бейімделуіне кедеріс келтіруде. Жақсы жағы, «Шатырлы қаланың» бұрынғы өзін-өзі тағайындаған мэрі Лоренцо Бэнкс және тағы бір жетекшісі Джеймс Боггс Коллингсвудтағы «Американың Делавэр аңғары» еріктілер ұйымында үйсіздерге көмек көрсету жұмысына орналасты. Бірнеше адам қоғамдық колледжге оқуға түскенмен, психикалық аурулар, нашақорлық және қолжетімді баспананың жетіспеуі «Шатырлы қала» тұрғындарының ұзақ мерзімді денсаулығына кедеріс келтіруде. 2010 жылдың 13 қыркүйегіне дейін бастапқы 54 тұрғынның 19-ы «қонақ үй бағдарламасынан» шығарылды, ал көптеген бұрынғы «Шатырлы қала» тұрғындары бір көше бұрышынан екіншісіне, немесе жол астынан басқа жерге көшіп, Камдендегі үйсіздік мәселесін уландыруда.
Потомак Миллс, Вудбридж, Вирджиния
2003 жылдан бері Вирджиния штатының Вудбридж қаласында Потомак Миллс сауда орталығының жанында шатыр қаласы бар. Оны жеке меншік иесі көтерген. 2018 жылы тұрғындардың бір бөлігіне осы жерден кету туралы нұсқау берілді.
1913 жылы Геттисбург қайта қосылуы
1913 жылы Геттисбургте өткен қайта қосылу шарасында АҚШ Соғыс министрлігі 50 000-нан астам Азамат соғысының қатысушыларын орналастырған шатыр қалашығын құрды.
Хадж
Сауд Арабиясының Хаж министрлігі Меккеге жасалатын Хаж қажырлығының бір бөлігі ретінде, шайтанды таспен атқылау ритуалы өтетін Минада мұсылман қажыларын орналастыру үшін тұрақты шатыр қаласын салған. Хаж кезіндегі тағы бір маңызды аялдама – Арафат тауында да шатыр қаласы құрылады. Жыл сайын шамамен төрт миллион қажы Хажға келгендіктен, шатыр қалаларында 20-40 адамнан тұратын тығыз орналасу байқалады. Осы себепті өрт пен жұқпалы аурулардың пайда болуы үнемі алаңдатып келген. 1990 жылдардың соңынан бері Сауд Арабиясының билігі ірі өрт қаупін азайту мақсатында өртке төзімді шатырларды пайдалана бастады.
Клондайк пен Ном алтынға толы
Аляска мен Канададағы Клондайк алтын асығы кезінде, 1896–1899 жылдары алтын кендеріне дейінгі жолдар бойында, әсіресе танымал Дайа/Скагвей жолында, ол Беннетт көлі мен Линдеман көлімен қосылған жерде, Юкон өзенінің бастауында бірнеше шатыр лагерьдері салынды. 1899–1909 жылдар аралығындағы Ном алтын асығында, Кейп Родни мен Кейп Ном арасындағы Алясканың Ном жағалауында, ағашсыз жағажайда 50 шақырымға созылатын шатыр қаласы пайда болды.
Персеполис қаласы
Иран монархиясының 2500 жылдығын тойлауға арналған шаралар үшін Иран шахы Мұхаммед Реза Пахлави халықаралық қонақтарын қабылдау үшін Персеполис ескілігінің жанындағы шөлде сәнді шатыр қаласын салдырды. Шара 1971 жылдың 12-16 қазанында өтті. Шатыр қала 1520 жылы Францияның Франциск I мен Англияның Генрих VIII арасында өткен Алтын мата алаңы кездесуіндегі шатыр қаласынан үлгі алды.
Файетт округі, Теннесси штаты
Файетт округіндегі (Теннесси штаты, АҚШ) Тент-Сити – азаматтық құқық қозғалысының басында сайлауға тіркелгені үшін үйлерінен қуылған және тұтыну тауарларын сатып алудан айырылған, қара тізімге енгізілген афроамерикалықтардың лагері болған.
Батыс Вирджиния университеті
2014 жылдың 26 қазаны мен 1 қарашасы аралығында Батыс Вирджиния университетінің жүздеген студенті ESPN-нің «Колледж ойындары» бағдарламасына дейін «Шатыр қалашығында» тіккен шатырларда тұрды.
Кент мемлекеттік университеті
1977 жылғы 12 мамырда АҚШ-тың Огайо штатындағы Кент қаласындағы Кент мемлекеттік университетінің кампусында бірнеше ондаған наразылар 60 күндік шатыр қаласын құрып, сақтап тұрды. 4 мамыр коалициясы жетекшілігімен, сондай-ақ жергілікті тұрғындар мен дін қызметкерлері де бар наразылар университет 1970 жылғы мамыр айында Кентте болған оқиға орнының бір бөлігіне гимназия қосымшасын салуға қарсылық көрсетіп, осы тарихи оқиғаны өзгертіп, жасырады деп санады. 1977 жылғы 12 шілдеде құқық қорғау органдары 193 адамды күштеп алып шығып, қамауға алғаннан кейін шатыр қаласын таратып жіберді. Бұл оқиға ұлттық баспасөзde кеңінен жарияланды және мәселе АҚШ Жоғарғы Сотына жеткізілді.
Наразылықтар
Occupy қозғалысы – кейбір қалалардағы саябақтарда шатыр қалашықтар құрылған халықаралық наразылық қозғалысы болды.
Марикопа округінің түрмесі
1993 жылы Джо Арпаио шериф болып сайланғанға дейін Аризона штатындағы Марикопа округінің түрмесіндегі тұтқындар саны, әлемдегі төртінші ірі түрме жүйесі, оның мүмкіндігінен асып кеткен. Түрмелердегі тығыздық салдарынан тұтқындар жаза мерзімін толық өтемей ерте босатылатын. 1993 жылы жасалған зерттеуде жаңа нысан салуға шамамен 70 миллион доллар қажет екені есептелді. Шериф Арпаио жаңа нысанның құнына алаңдап, Мексика шығанағындағы соғыстағы АҚШ қарулы күштерінің әскери қызметшілері үшін әскери шатырлар жеткілікті болғандықтан, тұтқындардың еңбегімен шатыр түрмелер салуға бұйрық берді. Ол Корей соғысы дәуіріндегі АҚШ қарулы күштері сыйға берген шатырлардан және алдына бос орын туралы белгі орнатылған 50 фут (15 метрлік) бақылау мұнарасынан тұрды. Жобаның жалпы құны шамамен 100 000 долларға бағаланды және ол 2400-ден астам тұтқынды қабылдауға арналған. Шатыр қаласы 2017 жылдың қазан айында жабылды.