Кіріспе

Мобильді мазмұн – бұл мәтін, дыбыс, қоңырау үні, графика, флэш, жеңілдіктер, мобильді ойындар, фильмдер және GPS навигациясы сияқты ұялы телефондарда қарастырылатын немесе қолданылатын кез келген веб-гипермәтін және ақпараттық мазмұн, электрондық медиа. 1990 жылдардың ортасынан бері ұялы телефондардың қолданысы артқан сайын, күнделікті технологиялық өмірде осы құрылғылардың маңыздылығы да артты. Ұялы телефон иелері енді өз құрылғыларын фотосуреттерді жүктеуге, твиттер жазуға, мобильді күнтізбеде кездесулерді белгілеуге, көбінесе мәтіндік хабарламалар (SMS немесе жылдам хабарламалар) жіберуге және алуға, музыка тыңдауға, бейнелер қарауға, суреттер мен бейнелер түсіруге, веб-сайттар арқылы купондарды қолдануға, кеңсе құжаттарын қарауға және өңдеуге, мобильді карталарда бағыт алуға және тағы да көптеген мүмкіндіктерге пайдалана алады. Мобильді мазмұнның түрлі салалардағы қолданысы да осыған сәйкес өсті. Камералы телефондар медианы ғана емес, сонымен қатар бірнеше миллион пикселді фотосуреттер мен бейнелерді өндіре алады және оларды қалталық бейнекамера ретінде пайдалануға болады. Мобильді мазмұн – бұл веб-сайттарда онлайн режимінде және мобильдік серверлерде орналасқан мәтін мен мультимедиаға да қатысты, олар стандартты десктоптық интернет-беттер, мобильді веб-беттер немесе арнайы мобильдік беттер болуы мүмкін.

Беріліс

SMS арқылы мобильді мәтіндік және бейнелік мазмұн – ұялы телефондардағы негізгі технологиялардың бірі болып табылады және мобильді пайдаланушылар мен тұтынушыларға, әсіресе қоңырау үні мен экран суреттері сияқты қарапайым мазмұнды жіберу үшін қолданылады. SMS жастардың (интернетке қатысты емес) негізгі хабарлама алмасу технологиясы болғандықтан, ол әлі де байланыс құрудың ең тиімді тәсілі және осы мақсатты аудиторияға жеткізу үшін провайдерлер үшін маңызды құрал. SMS қолдануға оңай, кең таралған, кейде мобильді кеңістіктегі басқа технологияларға қарағанда (MMS, Bluetooth, мобильді электрондық пошта немесе WAP) көбірек адамдарға жетеді. SMS-ті пайдалану өте оңай, сондықтан оны әртүрлі мақсаттарда қолдану күннен-күнге жеңілдеп келеді. SMS ұялы телефондар пайда болғаннан бері ұзақ тарихы бар технология, бірақ оны Multimedia Messaging Service (MMS) немесе WAP сияқты технологиялармен алмастыру мүмкін болғанымен, SMS жиі жаңа мүмкіндіктерге ие болады. Мысалы, мобильді билеттерді тұтынушыларға SMS арқылы жіберуге мүмкіндік беретін қосымшалар енгізілді, олар WAP push-ты қамтиды, онда штрих-код орналасқан сілтеме бар. Бұл MMS-тің орнын толыққанды басады, себебі MMS-тің қолданушыларға қолжетімділігі шектеулі және оның үйлесімділік мәселелері де бар. Телефон пайдаланушыларының және тұтынушылардың мобильді мазмұн үшін SMS-ті пайдалануға деген сенімін арттыру маңызды. Яғни, егер пайдаланушы немесе тұтынушы жаңа экран суреті немесе қоңырау үні алса, ол күткендей дұрыс жұмыс істеуі керек, сондай-ақ жылдам және сенімді болуы тиіс. Сондықтан, SMS мазмұны тұтынушының ұялы телефонына жеткенге дейін қызмет сапасын қамтамасыз ету үшін дұрыс SMS шлюзін таңдау маңызды. Қазіргі заманғы телефондар Bluetooth және жақын қашықтықтағы байланыс (Near Field Communication) технологияларымен жабдықталған. Бұл бейнелерді Bluetooth арқылы телефоннан телефонға жіберуге мүмкіндік береді, бұл деректер үшін төлем қажет етпейді.

Қолданбалар

Мобильді қосымшаларды әзірлеу, сондай-ақ мобильді қосымшалар деп аталатын бұл сала, 2007 жылы Apple компаниясының алғашқы iPhone шығарылғаннан бері маңызды мобильді контент нарығына айналды. Apple телефонының шығуына дейін мобильді қосымшалар нарығы (ойыннан басқа) өте шектеулі болды. iPhone-ды қосымшалар дүкенімен біріктіру, сондай-ақ iPhone-ның ерекше дизайны мен пайдаланушы интерфейсі мобильді қосымшаларды кеңінен пайдалануға ықпал етті. Бұл басқа компаниялардың да бәсекелесуіне жағдай жасады. Мысалы, Google-дің Android платформасы мобильді контент нарығын одан да дамытып, мобильді телефон абоненттеріне көптеген қосымшалардың қолжетімділігін арттырды. Мобильді қосымшалардың мысалдарына саяхат жоспарларын басқару, кино билеттерін сатып алу, бейнемазмұнды көру, RSS жаңалықтарын оқу, танымал газеттердің электрондық нұсқаларын оқу, музыканы анықтау, жұлдыз шоқжұлдыздарын қарау, Wikipedia-ны қарау және тағы да көптеген мүмкіндіктер жатады. Көптеген телеарналар өз контентін насихаттау және көрсету үшін жеке қосымшаларын жасаған. Мысалы, iTyphoon Филиппиндегі тайфун туралы ақпарат беруге арналған мобильді қосымша.

Ойындар

Мобильдік ойындар – адамдарға мобильді құрылғыда ойын ойнауға мүмкіндік беретін қосымшалар. Мобильдік ойындардың негізгі санаттарына олардың танымалдылығының шамамен ретімен жұмбақ/стратегия, ретро/аркада, әрекет/ерлік, карта/казино, білімдік/сөзжұмбақ, спорт/жарыс кіреді. Бірнеше зерттеу көрсеткендей, мобильдік ойындарды көбінесе әйелдер сатып алып, ойнайды. Мобильдік ойындардан түскен кірістің 65 пайызы әйел абоненттердің есебінен түседі. Олар жұмбақ/стратегия санатының кірістің ең үлкен көзі болып табылады, жалпы кірістің 72 пайызын құрайды, ал ерлер 28 пайызды құрайды (2-кестеге қараңыз). Әйелдер барлық мобильдік ойын санаттары бойынша кіріс жасауда басымдық танытады, тек әрекет/ерлік мобильдік ойындарында ғана ерлер осы санаттың кірісінің 60 пайызын құрайды. Сондай-ақ, жасөспірімдер жиырмадан асқан адамдарға қарағанда үш есе көп ұялы телефонда ойын ойнайды.

Суреттер

Мобильді суреттер ұялы телефонның тұсқағазы ретінде қолданылады, сонымен қатар экран сақтағыш ретінде де қолжетімді. Кейбір телефондарда белгілі бір адам қоңырау шалғанда суреттерді көрсетуге де болады. Adg.ms сияқты сайттар пайдаланушыларға тегін мазмұн жүктеуге мүмкіндік береді, бірақ Telus Mobility сияқты операторлар Telus сайтынан басқа жүктемелерді шектеуі мүмкін.

Музыка

Мобильді музыка – ұялы телефонмен ойнатылатын кез келген дыбыс файлы. Мобильді музыка әдетте AAC (Advanced Audio Coding) форматында немесе MP3 форматында болып пішімделеді және бірнеше түрлі форматта келеді. Монофониялық қоңыраулар – қоңырау белгілерінің ең алғашқы түрі, бір уақытта бір ғана дыбыс шығаратын. Бұл полифониялық қоңыраулармен жақсартылды, олар бірнеше дыбысты бір уақытта ойнатып, шынайы әуен құруға мүмкіндік берді. Келесі қадам – нақты әндердің үзінділерін ойнату болды, олар Realtones деп аталды. Бұл дыбыс белгілері үшін тиімді, себебі қоңырау белгілері нарығының дамуы оларға табысқа қатысуға мүмкіндік берді. Қысқасы, Realtones рекордтық лейблдерге (мастер-жазба иелеріне) және баспагерлерге (авторларға) авторлық төлемдер әкеледі, ал монофониялық немесе полифониялық қоңыраулар сатылғанда тек баспа немесе «механикалық» авторлық төлемдер түседі, себебі мастер-жазба пайдаланылмаған. Кейбір компаниялар атақты әндердің дыбысын қайталайтын кавер-қоңырауларды жарнамалайды, олар кавер-топтармен жазылған. Жақында Ringback тондары қолжетімді болды, олар қоңырау шалушыға рингбек тонының иесінен қоңырау келіп тұрғанда ойнатылады. Voicetones – музыка емес, сөйлеу немесе айқайлау арқылы орындалатын қоңырау белгілері. Табиғи және күнделікті дыбыстардың түрлі қоңырау белгілері де бар. Realtones – ең танымал қоңырау белгілері түрі. Мысалы, 2006 жылдың екінші тоқсанында АҚШ қоңырау белгілері нарығының 76,4%-ын олар құрады, содан кейін монофониялық және полифониялық қоңыраулар 12%-ды, ал Ringback тондары 11,5%-ды құрады, бірақ монофониялық және полифониялық қоңыраулардың танымалдылығы төмендеп, Ringback тондарының танымалдылығы артып келеді. Бұл үрдіс бүкіл әлемде ортақ. Соңғы жаңалық – Singtone, онда «пайдаланушының дауысы танымал музыка трекіне ән салады және содан кейін автоматты түрде жақсырақ естілуі үшін «түзетіледі». Бұл қоңырау белгісі ретінде жүктеліп алынуы немесе басқа пайдаланушының ұялы телефонына жіберілуі мүмкін», – деді Synchro Arts компаниясының директоры. Мобильді музыкадан басқа, ұялы телефонға ойнатуға арналған толық тректерді жүктеуге болады, яғни толық ән кодталған. Оларды ұялы желі арқылы сатып алуға болады, бірақ деректерді беру құны тым жоғары болуы мүмкін. Әнді ұялы телефонға жүктеудің тағы бір жолы – оны «жақтан жүктеу», яғни әнді компьютерге жүктеу, содан кейін Bluetooth, инфрақызыл немесе кабельдік қосылымдар арқылы ұялы телефонға беру. Толық тректі қоңырау белгісі ретінде пайдалануға болады. Соңғы жылдары аудио файлдарды жүктеуге және оларды арнайы қолданбалармен, соның ішінде Myxer, MobilesRingtones, Bongotones, Ringtoneslab және Zedge қолданбалары арқылы қоңырау белгілеріне бейімдеуге мүмкіндік беретін веб-сайттар пайда болды. Мобильді музыка бүкіл музыка индустриясының ажырамас бөлігіне айналуда. 2005 жылы Халықаралық фонографиялық индустрия федерациясы (IFPI) сол жылдың соңына дейін мобильді музыка онлайн музыкадан көп табыс табады деп күтті. 2005 жылдың бірінші жартысында цифрлық музыка нарығы дәстүрлі музыка нарығының төмендеуін өтеуге жеткілікті өсті, бірақ бұл сандар қоңырау белгілері сатуын қамтымайды, ол әлі де бүкіл әлем бойынша мобильді музыка сатудың басым бөлігін құрайды.

Видео

Мобильді бейне бірнеше форматта келеді, оның ішінде 3GPP, MPEG 4, RTSP және Flash Lite.

Мобишоулар мен клелодалар

Mobishow немесе cellsode – ұялы телефондар үшін түсірілген, режиссураланған, монтаждалған және кодталған, теледидар деңгейіндегі сапаға ие бағдарламаны/сериалды сипаттау үшін қолданылатын терминдер. Mobishow мен Cellsode ұзындығы секундық ойын кеңестерінен бастап, немесе соңғы жаңалықтардан, мәшһүрлердің қызықты жаңалықтарынан асып, жарты сағаттық драмалық сериалдарға дейін болуы мүмкін. Мысалы, "The Ashes" және "Mr Paparazzi Show" бағдарламалары ұялы телефонда қарау үшін арнайы жасалған.

Радио

Мобильдік радио – бұл талап бойынша аудио арналарды немесе тікелей радио станцияларын ұялы телефонға ағынмен жеткізетін қосымша. АҚШ-та mSpot компаниясы 2005 жылғы наурыз айында Sprint желісінде іске қосылған ағынды радионы жасап, коммерциялық түрде пайдаланған алғашқы компания болды. Бүгінде барлық ірі байланыс операторлары түрлі деңгейде ағынды радио қызметтерін ұсынады, олар танымал жанрларға негізделген бағдарламалық станциялармен және музыка мен сөздік берілімдерді қамтитын тікелей эфирлік станциялармен қамтылған.

Теледидар

Мобильді видео – бұл мобильді желі арқылы теледидарды ағынмен тамашалау түрінде де келеді, ол 2.5G немесе 3G желісі болуы тиіс. Бұл телеарнаға ұқсас, себебі пайдаланушы қалағанын таңдай алмайды, айналыстағы арнада көрсетіліп жатқанды көруге мәжбүр. Сонымен қатар, мобильді эфирлік теледидар да бар, ол дәстүрлі теледидар станциясы сияқты жұмыс істейді және мазмұнды басқа спектрде тарату арқылы жүзеге асырылады. Бұл мобильді желіні қоңыраулар мен басқа да деректерді пайдалану үшін босатады, ал мобильді эфирлік теледидардың "бірден көпке" тарату сипатының арқасында бейне сапасы мобильді желілер арқылы ағынмен тамашаланатыннан әлдеқайда жақсы, ол "бірден біреуге" жүйесі болып табылады. Проблема – эфирлік тарату технологияларында табиғи жоғары көтерілу (up link) болмайды, сондықтан пайдаланушылар телеағынмен өзара әрекеттесу үшін қызмет оператордың мобильді желісімен тығыз байланысты болуы керек. Эфирлік теледидардың негізгі технологиялары – DVB-H, Digital Multimedia Broadcasting (DMB) және MediaFLO.

Тікелей бейне

Тікелей бейнелерді Qik және InstaLively сияқты қосымшалар арқылы ұялы телефоннан тікелей эфирде таратуға және бөлісуге болады. Жүктелген видеоны электрондық пошта немесе әлеуметтік желілер арқылы достармен бөлісуге болады. Көптеген тікелей эфирлік бейне ағынды қосымшалары ұялы желі немесе Wi-Fi арқылы жұмыс істейді. Олардың көпшілігіне ұялы телефон операторларынан деректер жоспары қажет.

Халықаралық үрдістер

1990 жылдардың соңынан бері мобильді контент бүкіл әлемде маңызды нарыққа айналды. Оңтүстік кореялықтар мобильді контент және 3G мобильді желілер саласындағы әлемдік көшбасшылар, олардан кейін жапондықтар, ал олардың ізінен еуропалықтар келеді. Еуропалықтар ұялы телефондарын белсенді пайдаланады және көп жылдар бойы өз құрылғыларына арналған жеке мобильді контентті алады. Шындығында, кейбір елдерде ұялы телефонды пайдалану компьютерлерді пайдаланудан асып кетті. АҚШ және Канадада ұялы телефонды пайдалану және оның бірге жүретін мобильді контенті саяси мәселелер мен Америкада ашық желілердің болмауына байланысты баяу дамыды. Қазіргі тенденциялар бойынша, алдағы жылдары мобильді телефон контенті дүние жүзіндегі миллиондаған адамның өмірінде маңызды рөл атқаратын болады, себебі пайдаланушылар достарымен ғана емес, сонымен қатар әлемдік жаңалықтармен, спорттық нәтижелермен, соңғы фильмдермен және музыкамен байланыста болу үшін ұялы телефондарына сенеді. Мобильді контент көбінесе WAP сайттары арқылы жүктеледі, бірақ жаңа әдістер пайда болуда. Италияда 800 000 адам Passa Parola қолданбасының тіркелген пайдаланушылары болып табылады, ол пайдаланушыларға мобильді контентті іздеуге және тікелей өз телефондарына жүктеуге мүмкіндік береді. Бұл құрал контентті басқаларға ұсынуға немесе сыйлық ретінде жіберуге де қолданылуы мүмкін. Qik сияқты қолданбаларды пайдаланатын адамдардың саны да артып келеді, олар ұялы телефондарынан бейнелерін интернетке жүктеп, бөліседі. Qik сияқты ұялы телефон бағдарламалық жасақтамасы пайдаланушыларға бейнелерін электрондық пошта, SMS және тіпті Twitter және Facebook сияқты әлеуметтік желілер арқылы достарымен бөлісуге мүмкіндік береді. 2016 жылғы Pew Research зерттеу есебі "The Modern News Consumer" бойынша, 18-29 жас аралығындағылардың 70 пайызы жаңалықтарды ұялы құрылғылардан алуды ұнатады, ал 30-49 жас аралығындағылардың көрсеткіші 53 пайызды құрайды.