Канадалық рододендрон (Rhododendron canadense) – Солтүстік Американың гүлді бұтасы. Таксономия, ботаника, ДНК талдауы, және туыстық байланысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рододендрон бұтасының түрі
Species of Rhododendron shrub
Рододендрон канадес, родора немесе Канада розасы – Солтүстік Американың солтүстік-шығысында өсетін, жапырағы түсетін гүлді бұта.
Rhododendron canadense, the rhodora or Canada rosebay, is a deciduous flowering shrub that is native to northeastern North America.
Жіктеу
Қазіргі ботаниктер родораны Солтүстік Америкадағы өзге туыстас түрлерінен алыс туыс деп есептейді, бірақ гүл құрылысының айырмашылығы 19 ғасырдың таксономистерін осы өсімдікті жеке Родора туысына жатқызуға мәжбүр етті. Оның ең жақын туысы – Аппалачи тауларынан шыққан Рододендрон вазеи, ол жеті аталыққа ие. ДНК тізбектеу нәтижесінде R. vaseyi R. canadense-пен емес, R. albrechtii-мен байланысты екені анықталды.
Today's botanists consider the rhodora to be a distant relative of the other North American members of its genus, but the difference in floral structure did lead 19th century taxonomists to assign the plant its own genus Rhodora. Its closest relative is Rhododendron vaseyi from the Appalachian Mountains, which differs in having seven stamens. DNA sequencing shows that R. vaseyi is not related to R. canadense, but more to R. albrechtii.
Сипаттама
Ол 0,5–1,2 м (шамамен 1–3 фут) биіктікке жетеді. Көктемнің басында 2–6 гүлден тұратын шоғырларда қызғылт-күлгін гүлдерін шығарады. Әр гүлдің диаметрі 2–3 см (шамамен 1 дюйм) және бес бөлікті қызғылт королласы бар. Бұл гүлдер Солтүстік Американың солтүстік-шығысында кездесетін Рододендрон туысының басқа түрлерімен салыстырғанда ерекше. Аймақтағы көптеген Рододендрон түрлерінің гүлдері түтікшелі болып келеді және әрқайсысында 5 аталық мүшесі бар, ал R. canadense-де 10 аталық мүшесі зигоморфты королланың ішінде орналасқан. Жапырақтары гүлдер гүлдеп, солып біткеннен кейін ғана жапырақтары ашылады; олар тар сопақша, ұзындығы 2–6 см, ені 1–2 см. Гүлдемеген кезде оны 1–1,2 см ұзындығындағы ерекше, қызғылт-қоңыр тұқымдық қапшықтары арқылы анықтауға болады.
It reaches a mature height of 0.5–1.2 m (approximately 1–3 feet). In early spring, it produces pinkish purple flowers in clusters of 2–6 together; each flower is 2–3 cm (approximately 1 inch) in diameter, with a five lobed purple corolla. The flowers are unusual in comparison with other species of the genus Rhododendron found in northeastern North America. Most rhododendrons of the region have tubular flowers with 5 stamens each, while R. canadense has 10 stamens housed inside a zygomorphic corolla. The leaves open only after the flowers have bloomed and wilted; they are narrow oval, 2–6 cm long and 1–2 cm broad. When not in flower, it can still be identified by its peculiar, orange brown seed cases, 1–1.2 cm long.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Родораның табиғи таралу аймағы Канаданың ең шығыс бөлігінде, Ньюфаундлендтен басталып, шығыс Онтарио және АҚШ-қа дейін созылады. Оның ең әйгілі өсетін жері Жаңа Англияда, сондай-ақ Нью-Йорк, Нью-Джерси штаттарында және Аппалачи тауларының жоғары биіктіктерінде, Пенсильванияға дейін кездеседі. Родора ылғалды, қышқыл топырақты, батпақтарды және ормандық алаңдарды ұнатады.
The wild distribution of the rhodora begins at its easternmost extreme in Canada in Newfoundland and extends into eastern Ontario and the United States, where it has its most famous home in New England and also occurs naturally in New York, New Jersey, and at high altitudes in the Appalachian Mountains further south to Pennsylvania. It thrives in the moist, acidic soils of bogs, swamps, and clearings in woodlands.
Мәдениет
Көп уақыт бойы бұл түр Жаңа Англияның ботаникалық символы ретінде есептелді. Өмірін Массачусетс штатының Конкорд қаласында өткізген трансценденталист жазушы Ральф Уолдо Эмерсон, 1834 жылы жазылған (1847 жылы жарық көрген) "Родора: Гүлдің қайдан келгені туралы сұраққа" атты өлеңінде оған құрмет көрсетті. Бұл терең ойлы лирикада ақын родораның әдемілігі тек өзі үшін ғана емес, сонымен қатар Құдай алдындағы барлық жаратылыстың мистикалық бірлігін ашатынына түсінеді. Ақын бұл бірлікті родораға айтқан соңғы сөзінде: "Мені сол жерге жеткізген күш сені де әкелді" деп білдіреді. Кейін композитор Мэри Линн Лайтфут осы өлеңді әйелдер хоры үшін сол аттас әнге музыкаға қосты. "Родора" - сонымен қатар Гарвардқа байланысты Жаңа Англия ботаникалық қоғамының журналының атауы, ол Солтүстік Америка флорасына арналған рецензияланған ғылыми басылым.
For a long time, the species was regarded as a botanical icon of New England. The Transcendentalist writer Ralph Waldo Emerson, who spent his life in Concord, Massachusetts, paid homage to it in his poem "The Rhodora: On Being Asked Whence Is the Flower" (1834, published 1847). In this reflective lyric, the poet arrives at the epiphany that the beauty of the rhodora exists not only for its own sake but also discloses the mystical unity of all creation under God. The poet embraces this unity in his parting words to the rhodora: "The self same Power that brought me there brought you". The composer Mary Lynn Lightfoot later set the poem to music in a song of the same name for a women's choir. Rhodora is also the name of the journal of the Harvard affiliated New England Botanical Society, which is a peer reviewed scientific publication dedicated to the flora of North America.