Кіріспе
Кейбір сандарды кейбір адамдар жақсы немесе бақытты (吉利, ) немесе жаман немесе бақытсыз (不吉, ) деп санайды, себебі бұл сандардың аталуы қытай тіліндегі сөздермен ұқсас келеді. 6 және 8 сандары кеңінен бақытты сандар деп есептеледі, ал 4 саны бақытсыз саналды. Мұндай дәстүрлер тек қытай мәдениетіне ғана тән емес, Хан әріптерінің тарихы бар басқа елдерде де осы принциптерге негізделген ұқсас сенімдер кездеседі.
Some numbers are believed by some to be auspicious or lucky (吉利, ) or inauspicious or unlucky (不吉, ) based on the Chinese word that the number sounds similar to. The numbers 6 and 8 are widely considered to be lucky, while 4 is considered unlucky. These traditions are not unique to Chinese culture, with other countries with a history of Han characters also having similar beliefs stemming from these concepts.
Жоқ
0 саны (零, ) – барлық нәрсенің бастауы және әдетте жақсы сан деп есептеледі, себебі ол 良 (пиньинь: liáng) сөзі сияқты дыбысталады, яғни "жақсы" деген мағынаны білдіреді.
Бір
1 саны (一, ) ырыс емес, сондай-ақ құрлық емес. Бұл жеңімпаздарға бірінші орынды көрсету үшін берілетін сан. Бірақ ол жалғыздық немесе бойдақтың символы болуы мүмкін. Мысалы: 11 қараша күні Қытайда Жалғыздық күні ретінде аталады, себебі күнді құрайтын төрт "1" саны жалғыз адамдарды білдіреді.
first place. But it can also symbolize loneliness or being single. For example: November 11 is the Singles' Day in China, as the date has four '1' which stand for singles.
Екі
2 саны (二, кардинал, немесе 兩, бірліктермен бірге қолданылады,) қытай мәдениетінде көбінесе жақсы сан деп есептеледі. Кантон тілінде 2 (二 немесе 兩,) сәйкесінше "оңай" (易,) және "жарық" (亮,) таңбаларымен дыбыстас. Қытайда "жақсы нәрселер жұптап келеді" деген мақал бар. Өнім брендтерінің атауларында әріптерді қайталау жиі кездеседі, мысалы, 喜 әрпін 囍 әрпін жасау үшін қайталауға болады. Кантон тілінде 24 саны "оңай өлу" (易死,) деп естіледі. Кантон тілінде 28 саны "оңай гүлдеу" (易發,) деп естіледі.
24 in Cantonese sounds like "easy die" (易死, ). 28 in Cantonese sounds like "easy prosper" (易發, ).
Үш
3 саны (三, ) «өмір сүру» немесе «өмір» деген мағына беретін 生 дыбысына ұқсайды, сондықтан жақсы сан деп есептеледі. Адам өміріндегі туу, үйлену және өлім сияқты үш маңызды кезеңнің бірі болғандықтан, бұл сан маңызды. Екінші жағынан, 3 (三,) саны 散 дыбысына ұқсайды, ол «тарау», «бөліну», «айырылысу» немесе «жарысу» дегенді білдіреді, сондықтан ол да жаман сан болып саналады.
Төрт
Дәстүрлі түрде сәттіліксіз сан саналмаса да, 4 саны соңғы уақыттарда, әсіресе кантондықтар үшін, оның айтылуына байланысты жаман сәттілікпен байланыстырыла бастады. 4 санының сәттіліксіздік әкелетініне сенім Қытайда туды, онда қытай халқы ежелгі заманнан бері бұл сандан сақтанды. Қытайда 4 санының сәттіліксіздікке теңелуі салыстырмалы түрде жаңа құбылыс, себебі Қытай тарихында 4 санына қатысты көптеген оңды мысалдар, мақал-мәтелдер мен элементтер кездеседі. 4 (四, sì) саны, әсіресе кантон диалектісінде, сәттіліксіз сан ретінде қарастырылады, өйткені оның кантон тіліндегі айтылуы «өлім» (死, sǐ) сөзімен шамалы ғана ерекшеленеді. Осы себепті, Шығыс Азиядағы кейбір ғимараттарда 4 саны бар қабаттар мен бөлмелердің нөмірлері болмайды, бұл Батыстағы ғимараттардың 13-ші қабатын болдырмауымен ұқсас, себебі 13 саны да сәттіліксіз деп есептеледі. Шығыс Азия және Батыс мәдениеттерінің біріккен жерлерінде, мысалы, Гонконгта, кейбір ғимараттарда 13-ші қабатты және 4 саны бар барлық қабаттарды жою мүмкін. Сонымен, ең жоғарғы қабаты 100 деп белгіленген ғимараттың ішінде 81 қабат ғана болуы мүмкін. Сол сияқты, вьетнам тілінде 4 (四) саны «tứ» деп аталады, бұл вьетнам тіліндегі «tử» (死) – «өлім» сөзімен ұқсас дыбысталады. Дегенмен, 4 саны қытай мәдениетінде сәттілік, өркендеу және бақытты білдіруі мүмкін. Музыкалық шкалада 4 саны «fa» деп айтылады, бұл мандарин тілінде «fā» (发) – «байлық» сөзімен ұқсас. Осыған байланысты, кейбір қытай халқы 4 санын жақсылыққа ие сан деп санайды. Сондай-ақ, қытай тілінде «四季发财» (sì jì fā cái) – «жыл бойы бай болу» деген ежелгі мақал бар. Қытайдың дәстүрлі тарихында және басқа да қытай диалектілерінде, мысалы, Чаошань халқы (潮汕人, Cháoshàn rén) – Теочевтік халық (i.e. Teochew) арасында 4 саны өте сәтті және жақсылыққа ие сан саналады. Біріншіден, ол жұп сан. Жұп сандар тақ сандардан артықшылыққа ие. Көптеген тарихи және философиялық қытай ұғымдары 4 топқа бөлінеді. Тағы бір кең таралған түсінік – Теочев диалектісінде 4 саны «бақыт» немесе «қуаныш» (喜, hi2) сөздерімен рифмаланады. Сонымен қатар, Теочев диалектісінде 4 саны (si) «жібек» (絲, si1) немесе «император мөрі» (璽, si2) сөздерімен ұқсас айтылады, бұл патшалықтың, биліктің және өркендеудің символы болып табылады. Чаошань (Теочев) мәдениетінде, қытайлық Жаңа жыл және басқа да мерекелерде 4 ақшалай бірліктерінен (мысалы, $4, $40, $44, $440 және т.б.) тұратын «қызыл конверттер» (紅包, ang5 bao1) сыйлау қабылданды және сәттілік әкеледі деп есептеледі. Үлкен немесе ресми Теочев шараларында көбінесе 3 мандарин апельсіні төмен және 1 мандарин апельсіні жоғары орналастырылған үйірмелер ұсынылады. Кантондықтар ұнатпаса да, 4 және 44 үй нөмірлерін Теочевтер олардың ерекше жақсылыққа ие мағыналары үшін жиі таңдайды. Хенг Панг Киат JP Esq. (aka Hing Pang Kiat) (1856–1930), Сингапурдағы танымал Теочев бизнесмені және жылжымайтын мүліктерді дамытушысы, Эмеральд төбесіндегі жылжымайтын мүліктерінен үй нөмірін таңдағанда 38-ден 52-ге дейінгі нөмірлердің арасынан 44 нөмірін таңдады. Кантондықтар үшін 54 үй нөмірі ерекше сәтті саналады, себебі ол «өлмеймін және мәңгі өмір сүремін» (唔死, m̀ séi) дегенмен ұқсас дыбысталады. 9 саны қытай нумерологиясында үлкен жетістікті білдіретін ең жоғары сан саналады, сондықтан 54 санын 5 + 4 = 9 ретінде түсіндіруге болады, бұл үлкен жетістікке ие болуды білдіреді. Бұл ырымның таралуы дінмен де байланысты болуы мүмкін. Буддизм Қытай таңбалары мен мәдениетінің аймақ бойынша таралуында маңызды рөл атқарды. Жапонияда 4 санының бір кезде сәттілік әкелетін сан саналғаны Кодзикиде жазылған, бұл оның жақсы ықпалымен байланысын көрсетеді. Алайда, қытайдың ықпалы артқан сайын және айтылуы «shi» дыбысына жақындаған сайын, ол өліммен байланыстырыла бастады. Кореяда буддизмнің ықпалы дін алғаш енгізілген кезде күшті болды, ал Вьетнамда қытай-вьетнамдық айтылу осы ырымға әсер еткен болуы мүмкін. Буддизм өлім туралы талқылауға мүмкіндік берді, бұл мәдени негізді қалыптастырды.
Бес
5 саны (五, ) мандарин тілінде (吾, ) және кантон тілінде (唔, ) "мен" сөзіне ұқсайды. 53 саны мандарин тілінде "өмірім" (吾生, ) деп, ал кантон тілінде "туылмадым" (唔生, ) деп естіледі. 54 саны мандарин тілінде "өлімім" (吾死, ) деп, ал кантон тілінде "өлмеймін" (唔死, ) деп естіледі. 58 саны мандарин тілінде "мен өркендеймін" (吾發, ) деп, ал кантон тілінде "өркендемеймін" (唔發 немесе 沒發, ) деп естіледі. Бес саны сонымен қатар қытай философиясындағы бес элементпен (Су, От, Жер, Ағаш және Металл) байланысты, және тарихи тұрғыдан Қытай императорымен байланысты болған. Мысалы, Тыйым салынған қалаға басты кіреберіс – Тяньаньмэнь қақпасы бес аркадан тұрады.
Алты
Мандарин тілінде 6 саны "жылдам" немесе "тегіс" (溜, ) сияқты естіледі. Кантон тілінде 6 саны "ырыс" немесе "бақыт" (祿, 樂) сияқты естіледі. Сондықтан 6 саны бизнес үшін жақсы сан деп есептеледі.
Жеті
Мандарин тіліндегі 7 (七, ) саны мандарин тіліндегі "толық" (齊, ) сөзімен ұйқас келеді, сондықтан қарым-қатынастар үшін жақсы сан саналады. Сонымен қатар, ол "көтерілу" (起, ) және "өмір күші" (氣, ) деген мағыналарды да білдіреді. Бірақ жетіні бақытсыз сан деп есептеушілер де бар, себебі 7-ші ай (шілде) – "приздер айы" деп аталады. Мандарин тілінде ол "алдау" (欺, ) сөзімен де ұйқас келеді. Кантон тілінде 7 саны сияқты естіледі, бұл "соқа" деген сөздің әдепсіз түрі.
Сегіз
8 санының дыбысы "發" дыбысына ұқсас. 88 саны мен визуалды ұқсастық бар, бұл екі стильді таңбадан тұратын танымал сәндік дизайн. 8 саны соншалықты сәтті сан ретінде қарастырылады, тіпті бірнеше сегіздіктерден тұратын нөмірдің иесі болу өте ырысқа шақырады. Стив Возняк көп жылдар бойы Силикон алқабындағы АҚШ телефон нөмірі +1 (408) 888 8888-ге ие болды. Силикон алқабындағы бірнеше компанияның атында бірнеше "8" саны бар, әсіресе Купертино және оның төңірегіндегі бай қытай экспаттары шоғырланған жерде, бұл Apple компьютерінің бастапқы орны, Стив Джобс компанияны басқаруға қайтарылған кезде. 2014 жылы Австралияның Ішкі істер министрлігі 160–165 шағын сыныптарындағы Бизнес шеберлігі (уақытша) визаларын 188 және 888 шағын сыныптарына өзгертті, екеуінде де сегіз саны бар. 2003 жылы "+86 28 8888 8888" телефон нөмірі Сичуань әуе компаниясына 2,33 миллион юаньға (шамамен 280 000 АҚШ долларына) сатылды. 2008 жылғы Пекиндегі жазғы Олимпиаданың ашылу салтанаты 8/8/08 күні жергілікті уақыт бойынша сағат 20:08-де (UTC+08) басталды. Қытай, Тайвань, Гонконг, Макао, Малайзия, Филиппин және Сингапур UTC+08:00 уақыт белдеуін пайдаланады. Азиялық американдық 88rising медиа компаниясы (негізінен Джоджи және Рич Брайан сияқты әртістердің жазбалар компаниясы ретінде танымал) 2016 жылы осы атауды қабылдады және оның символизміне бірнеше шаралардың атауларында сілтеме жасады, соның ішінде 2018 жылғы АҚШ туры 88rising Double Happiness. Малайзиядағы "Петронас" егіз мұнараларының әрқайсысы 88 қабаттан тұрады. Buick Қытай нарығы үшін GL8 деген атпен шағын фургон ұсынады, бұл модель атауы басқа нарықта қолданылмайды. Air Canada Шанхайдан Торонтоға AC88 рейсімен, ал Гонконгтан Ванкуверге AC8 рейсімен ұшады. Гонконгтан Амстердамға KLM рейсі KL888 рейсімен жүзеге асырылады. Etihad Airways Абу-Дабиден Пекинге, содан кейін Нагояға EY888 рейсімен ұшады. United Airlines Пекиннен Сан-Францискоға UA888 рейсімен, Пекиннен Ньюаркқа UA88 рейсімен, ал Чэндудан Сан-Францискоға UA8 рейсімен ұшады. Air Astana Пекиннен Алматыға KC888 рейсімен ұшады. British Airways Чэндудан Лондонға BA88 рейсімен ұшады. Cathay Pacific Гонконгтан Ванкуверге CX888 рейсімен ұшады. Singapore Airlines Қытайға, Гонконгқа (Сан-Франциско арқылы Гонконгқа және кері SQ1/2 рейсін қоспағанда) және Тайваньға ұшулар үшін 8 санынан басталатын рейс нөмірін сақтайды (мысалы, Сингапур мен Гонконг арасындағы әдеттегі рейс SQ856/861 нөмірімен жүзеге асырылады). SriLankan Airlines Қытай мен Гонконгқа ұшулар үшін 8 санынан басталатын рейс нөмірін сақтайды. Turkish Airlines Стамбулдан Пекинге TK88 рейсімен ұшады. АҚШ Қаржы министрлігі 4 сегіздік сандары бар 70 000 долларлық банкноттарды сатты. Боинг Сиамен әуе компаниясына 8888-ші 737 ұшағын тапсырды. Next Generation 737–800 ұшағы ұшақтың маңыздылығын еске түсіретін арнайы бояумен жабдықталған. Сингапурда сирек кездесетін аждаһа балықтарын (азиялық аруана, олар "бақытты балықтар" болып саналады және сирек кездесетін түр болғандықтан микрочиппен жабдықталуы керек) өсірушілер микрочип таңбасында сегіз саны көп сандарды пайдалануға тырысады және ерекше құнды үлгілер үшін сегіз және алты саны көп сандарды резервке алады (мысалы, 702088880006688). Ашылу акциясының бөлігі ретінде Нью-Йорктің Чайнатаунындағы Commerce Bank филиалы No. 888 сақтау жәшігін лотерея арқылы таратты. 39 Conduit Road Гонконг құрылысшылары "ырысқа шақыратын" нөмірлеу жүйесін қабылдады, онда ең жоғарғы қабат "88" – қытайша екі есе ырысқа шақыруды білдіреді. Гонконгта 4-ші қабаттың болмауы жиі кездеседі; ғимараттар департаменті нөмірлеуге қатысты "логикалық тәртіппен жасалғаннан" басқа талап қоймайды. 39 Conduit Road-тан 43 аралық қабаттың нөмірі алынып тасталды: 14, 24, 34, 54, 64, 40 мен 49 қабаттар арасындағы барлық қабаттар жоқ; 68-ден кейінгі қабат нөмірі 88-ге тең. Батыстағы баға белгілері үшін "9" санын пайдалану тәжірибесіне ұқсас, сол психологиялық әсерге қол жеткізу үшін "8" санын пайдалану жиі кездеседі. Мысалы, мәзірдегі бағалар $58, $88 жиі кездеседі.
The number 8 is viewed as such an auspicious number that even being assigned a number with several eights is considered very lucky. Steve Wozniak held the United States telephone number +1(408)888 8888 for many years in Silicon Valley. Several businesses in Silicon Valley have multiple "8" characters in their names, particularly near the cluster of wealthy Chinese ex pats in and around Cupertino, California, the original home of Apple computer when Steve Jobs was invited back to run the company after Next. In 2014, the Australian Department of Home Affairs renamed their previous Business Skills (provisional) visas, subclasses 160–165, to 188 and 888 Subclasses, both of which include eights. In 2003, the phone number "+86 28 8888 8888" was sold to Sichuan Airlines for CN¥2.33 million (approximately US$280,000). The opening ceremony of the 2008 Summer Olympics in Beijing began on 8/8/08 at 8 minutes and 8 seconds past 8 pm local time (UTC+08). China, Taiwan, Hong Kong, Macau, Malaysia, the Philippines and Singapore use the time zone UTC+08:00. The Asian American mass media company 88rising (known primarily for being the record label of artists such as Joji and Rich Brian) adopted the name in 2016, and has referenced its symbolism in the titles of several events, including the 2018 US tour 88rising Double Happiness. The Petronas Twin Towers in Malaysia each have 88 floors. Buick offers a minivan for the Chinese market under the GL8 name, a model name not used in any other market. The Air Canada route from Shanghai to Toronto is Flight AC88, and the route from Hong Kong to Vancouver is Flight AC8. The KLM route from Hong Kong to Amsterdam is Flight KL888. The Etihad Airways route from Abu Dhabi to Beijing then onwards to Nagoya is Flight EY888. The United Airlines route from Beijing to San Francisco is Flight UA888, the route from Beijing to Newark is Flight UA88, and the route from Chengdu to San Francisco is Flight UA8. The Air Astana route from Beijing to Almaty is Flight KC888. The British Airways route from Chengdu to London is Flight BA88. The Cathay Pacific route from Hong Kong to Vancouver is Flight CX888. Singapore Airlines reserves flight numbers beginning with the number 8 for flights to Mainland China, Hong Kong (except SQ1/2 to and from San Francisco via Hong Kong) and Taiwan (i. e. a typical flight between Singapore and Hong Kong would be numbered SQ856/861). SriLankan Airlines reserves flight numbers beginning with the number 8 for flights to Mainland China and Hong Kong. The Turkish Airlines route from Istanbul to Beijing is TK88. The US Treasury has sold 70,000 dollar bills with serial numbers that contain 4 eights. Boeing delivered the 8,888th 737 to come off the production line to Xiamen Airlines. The airplane, a Next Generation 737–800, features a special livery commemorating the airplane's significance. In Singapore, a breeder of rare Dragon fish (Asian arowana, which are "lucky fish" and being a rare species, are required to be microchipped), makes sure to use numbers with plenty of eights in their microchip tag numbers, and appears to reserve particular numbers especially rich in eights and sixes (e. g., 702088880006688) for particularly valuable specimens. As part of grand opening promotions, a Commerce Bank branch in New York's Chinatown raffled off safety deposit box No. 888. An "auspicious" numbering system was adopted by the developers of 39 Conduit Road Hong Kong, where the top floor was "88" – Chinese for double fortune. It is already common in Hong Kong for ~4th floors not to exist; there is no requirement by the Buildings Department for numbering other than that it being "made in a logical order." A total of 43 intermediate floor numbers are omitted from 39 Conduit Road: those missing include 14, 24, 34, 54, 64, all floors between 40 and 49; the floor number which follows 68 is 88. Similar to the common Western practice of using "9" for price points, it is common to see "8" being used in its place to achieve the same psychological effect. So for example menu prices like $58, $88 are frequently seen.
Тоғыз
9 (九, ) саны тарихи түрде Қытай императорымен байланысты болды және императорға қатысты мәселелерде жиі қолданылды. Императорлық емтихандар орнатылар алдында, лауазымды тұлғалар тоғыз дәрежелі жүйеде ұйымдастырылды. Тоғыз сыйлық – императордың ерекше қабілеттері мен адалдығы үшін лауазымды адамдарға берген сыйлықтары болды, ал тоғыз туыстың қырылуы – императордың тағайындаған ең қатал жазаларының бірі еді. Императордың киімдерінде көбінесе тоғыз айдаһар бейнеленген, ал қытай мифологиясында айдаһардың тоғыз баласы бар делінеді. Сонымен қатар, 9 саны "ұзақ өмір" (久, ) сөзімен ұйқас келеді, сондықтан оны көбінесе тойларда қолданады. Кантон диалектісінде 9 саны – 7 саны сияқты, пенисті (𨳊, ) тікелей атаудың әдепсіз тәсілі, мұнда 9 саны тік тұрған пениске сілтеме жасайды.
Мысалдар
Қытай мәдениетінде 4 саны ұнамсыз саналады, себебі ол "си" (四, sì) деп айтылады, бұл "өлу" (死, sǐ) деген сөзбен дыбыстас келеді. Ал 8 саны (八, bā) жақсы саналады, өйткені ол "фа" (发, fā) дыбысын еске түсіреді, яғни "өндіру, болу, жіберу" мағынасын білдіреді және "facai" (发财 / 發財, fācái) – "байыну, қызық көру" сөзінде қолданылады. Сол сияқты, қытай капустасы (白菜, báicài) да "facai" сөзімен дыбыстас келеді, сондықтан оны мерекелік безендірулерде жиі кездестіруге болады. Демек, 6 саны (六, liù) "ағын" (流, liú) етістігін еске түсіреді, ол көңіл көтеріңкі өмірді білдіреді, ал 9 саны (九, jiǔ) "chángjiǔ" (长久) – "ұзаққа созылу, мәңгілік" сөзіндегі "jiǔ" дыбысына ұқсас, сондықтан 9 қыркүйек күні неке қиюға ыңғайлы күн деп есептеледі.