Кіріспе

Ocotea – Lauraceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Көптеген түрлері мәңгі жасыл ағаштар болып келеді және олардың жапырақтары лавр сияқты. Қазіргі таңдағы деректер бойынша, осы туыста 520-дан астам түр тіркелген, олардың көп бөлігі Американың тропикалық және субтропикалық аймақтарында (шамамен 300 түр) тараған, соның ішінде Кариб теңізі мен Батыс Үндістан аймақтарында, сондай-ақ Африка мен Мадагаскарда да кездеседі. Бір түрі (O. foetens) Макаронезия аймағына (Канар аралдары мен Мадейра) ендік. Бұл туыс парафилетикалық болу мүмкіндігі бар.

Сипаттама

Олар ағаштар немесе бұталар, кейде қосымша тамырлары бар (O. hartshorniana, O. insularis). Жапырақтары қарапайым, кезектесіп орналасқан, сирек қарама-қарсы немесе торап орналасқан. Жапырақтары лавроидты, көбінесе қара-жасыл, жылтыр, кейде төменгі жағы қоңыр түсті және хош иісті майлы жасушалары бар. Африка және Мадагаскар түрлерінің гүлдері екі жынысты (еркек және әйел бөліктері бар), ал Америка түрлерінің көпшілігінің гүлдері бір жынысты (еркек немесе әйел) болады, бұл оларға еліктейтін түрінен бастап, еменге ұқсас пішін береді. Жемісі қара-жасыл, пісуімен бірге түсі біртіндеп қараяды. Жемістің негізіндегі купула жарқырауырақ түсті болуы мүмкін. Жемісінде бір тұқым қатты қабыққа оралған және сәл кедір-бұдыр болуы мүмкін.

Аттар

Бұл туыстың белгілі бір жалпылама атауы жоқ. Көп жағдайда атаулар ағаш иісіне байланысты беріледі, ол күшті болуы мүмкін, бірақ әрқашан жағымды емес. Sweetwood әдетте осы туысқа ғана қолданылады, бірақ көптеген атаулар осы туысқа және басқа туыстарға да қолданылады: Stinkwood иісі жаман болатын бірнеше байланыссыз ағаштарды білдіруі мүмкін. Ocotea bullata қара иіс ағашы немесе нағыз иіс ағашы деп аталады, ал Ocotea foetens те иіс ағашы деп аталады. Камфора ағашы әдетте Cinnamomum camphora, ол Ocotea туысына жақын туыс. Роза ағашы (Перу роза ағашы, O. cernua) көбінесе Dalbergia немесе Fabaceae отбасының басқа туыстары болып табылады. Кейбір түрлердің жалпылама атаулары олардың басқа Lauraceae өкілдерімен, мысалы, Сассафрас (Бразилиялық сассафрас: O. odorifera) немесе Лаурус (Кап лавры: O. bullata, Қылыш лавры: O. floribunda, Guaika лавры: O. puberula және т.б.) ұқсастығын көрсетеді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Окотеяның көптеген түрлері Мексикадан Солтүстік Аргентинаға дейін, соның ішінде Батыс Индияға дейін тропикалық Америкада кеңінен таралған. Бұл түрлер Шығыс Африкада, Оңтүстік Африкадан Эфиопияға дейін, Габон мен Конго Республикасында, Орталық Африкада, Мадагаскар мен Маскарин аралдарында да кездеседі. Окотеяның бір түрі – Ocotea foetens – Солтүстік Атлантикадағы Канар аралдары мен Мадейраға тән. Окотея түрлері субтропикалық және тропикалық аймақтарда, көбінесе биік тауларда өседі. Олар Америкадағы Араукария ылғалды ормандары, Юнга және Таламанка тау ормандары сияқты көптеген тропикалық және субтропикалық тау ормандарының, Африкадағы Кнысна-Аматоле тау ормандары мен Афромонтан ормандарының және Макаронезия аралдарындағы Лаурисильваның ерекше өсімдіктері болып табылады. Мадагаскар мен Бразилияда олар жазық жерлердегі ормандарда да өседі.

Экология

Көптеген шағын жеміс түрлері экологиялық маңызы зор, себебі олар көптеген эндемикалық құстар мен сүтқоректілердің тағамы болып табылады, әсіресе аралдарда, тауалды және тау ормандарынде. Кейбір Мемфис гусеницалары тек бір Окотея түрінің жапырақтарымен қоректенеді; мысалы, M. mora тек O. cernua-мен, ал M. boisduvali тек O. veraguensis және Кейп попугайымен қоректенеді. Окотея жемісін бірнеше Columbiformes құстары, мысалы, Columba trocaz, Делегорж көгершіні, Африкалық ағаш көгершіні және американдық көгершіндер де жейді. Африка ағаш түрлерінің көпшілігі ежелгі палеоэндемикалық түрлер болып табылады, бұл түрлер ежелгі заманда континентте кеңінен таралған. Окотея түрлеріне әртүрлі шіру тудыратын тамыр патогендері шабуылдай алады, оның ішінде Loweporus inflexibilis, Phellinus apiahynus және Phytophthora cinnamomi. Кейбір Окотея түрлерін құмырсқалар ұя салуға пайдаланады, олар жапырақ қуыстарында немесе ойылып жасалған сабақтарда тіршілік етеді. Құмырсқалар қоныс тегі өсімдіктерін көбірек патрульдейді, бұл қоныс тегі өсімдіктерінің зардап шегуіне немесе шегірткелер сияқты зиянды жәндіктердің пайда болуына жауап ретінде болады.

Қолданылуы

Окотеядан камфор мен сафролға бай эфир майлары өндіріледі. Шығыс Африка камфора ағашы (O. usambarensis), Перудің роза ағашы (O. cernua) және Бразилия сассафрасы (O. odorifera) халықаралық саудаға түседі. Эквадорда ишпингоның (O. quixos) кептірілген жеміс қаптары колада морада сияқты сусындардың дәмін беру үшін қолданылады. Кейбір жылдам өсетін Окотея түрлері ағаш өндірісі үшін коммерциялық тұрғыда жиналады. Оларға O. puberula, O. bullata (қара немесе нағыз иіс ағашы) және O. usambarensis жатады. Ағаш саңырауқұлақтың бұзылуына төзімділігі үшін бағалы. O. odorifera (Бразилия сассафрасы) және O. kuhlmanni жиі балдық өсімдіктер ретінде пайдаланылады.

Бұрын осы жерде орналастырылған

Chlorocardium rodiei (bibiru, "жасыл жүрек"), O. rodiei
Nectandra coriacea ("ланцевод"), O. catesbyana, O. coriacea
Sextonia rubra, O. rubra
Kuloa usambarensis (Шығыс Африканың камфор ағашы), O. usambarensis

Қалдық деректері

†Ocotea hradekensis ерте миоцен дәуірінен, Чехияның Солтүстік Богемиясындағы Храдек над Нису қаласындағы Кристина кенішінен табылған жапырақтардың фрагменттік қысымдары арқылы сипатталған. Канар аралдарындағы O. foetens оның ең жақын қазіргі туысы болып табылады. Италияның Апеннин тауларының солтүстігіндегі Монте-Тондодан Мессиан дәуіріне (шамамен 5,7 миллион жыл бұрын) жататын †Ocotea heerii жапырақтарының қазбалық іздері табылды.