Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гонконгтың ашық аспаптық тағам сату орындары
Hong Kong open air food stall
Дай пай донг – ашық аспаптық тағам сату орнының бір түрі. Бұл термин Гонконгтан шыққан, бірақ Гонконгтан тыс жерлерде де қолданылады. Бұл орындардың ресми атауы – «дайындалған тағам сататын орындар». «Дай пай донг» атауы кантон тілінде «үлкен лицензиялық орын» дегенді білдіреді, бұл орындардың тіркеу тақтайшаларына қатысты, олар басқа лицензияланған көше сатушыларының тіркеу тақтайшаларынан үлкен болады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған дай пай донгтар ғимараттардың қасында, көшелерде және көшешіктерде орналасқан. Мысалы, Орталық және Батыс аудандарындағы дай пай донгтар көшелердің көпшілігі көлбеу болғандықтан, «террасалық типтегі» дай пай донгтар деп есептеледі, яғни орындар әртүрлі террасаларды алып жатады. ХХ ғасырдың соңында Гонконг үкіметі оларды қоғамдық көшелерден алып тастау үшін дай пай донгтардың жұмысын және лицензиясын шектеуді шешті. Кейбіреулері үкімет салған жабық дайындалған тағам сататын базарларға көшірілді. 1970 жылдардан бастап дай пай донгтардың азаюына байланысты, олардың көпшілігі енді отбасылық емес, жекеменшік немесе серіктестік арқылы жұмыс істейді. Тағам және қоршаған ортаны қорғау департаментінің мәліметінше, Гонконгта қазірде 25 дай пай донг қалған. Гонконг мұрасы мен мәдениетінің құнды белгісі ретінде «дай пай донг» сөзі 2016 жылдың наурыз айында Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде тіркелді.
Dai pai dong is a type of open air food stall. The term originates from Hong Kong but has been adopted outside Hong Kong as well. The official government name for these establishments is "cooked food stalls". The more common name, dai pai dong, literally means "big licence stall" in Cantonese, referring to the stalls' license plates, which are larger than those of other licensed street vendors. Founded after the Second World War, dai pai dong are tucked next to buildings, on streets and in alleys. For instance, the dai pai dong in Central and Western districts are regard as "terrace type" dai pai dong since most of the streets are sloped, meaning the stalls occupy different terraces. In the late 20th century, the Hong Kong government decided to restrict the operation and license of dai pai dong in order to remove them from public streets. Some were relocated into indoor cooked food markets built by the government. After the decline of dai pai dong from the 1970s, most of them no longer operate within the family but through sole proprietorship or partnership instead. According to the Food and Environmental Hygiene Department, there are only 25 dai pai dong remaining in Hong Kong. As a valuable touchstone of Hong Kong heritage and culture, the word dai pai dong was recognized by the Oxford English Dictionary in March 2016.
Сипаттамалары
Дай-пай-донг жасыл боялған болаттан жасалған асханасымен, шатаң атмосферасымен, кондиционердің жоқтығымен, сондай-ақ арзан бағадағы әртүрлі дәмді вок-хей тағамдарымен ерекшеленеді. Кейбір адамдар бұл Гонконг халқының ұжымдық естелігінің бір бөлігі деп санайды, бірақ бүгінде ресми дай-пай-донгтар өте сирек, олардың саны небәрі 28, Орталықта (10), Шам Шуи Пода (14), Ван Чайда (1), Тай Ханда (2) және Тай Ода (1) орналасқан. "Дай-пай-донг" термині көбінесе жол жиегінде бүгілетін үстелдері мен орындықтары бар, кондиционері жоқ кез келген азық-түлік орнына (мысалы, Темпл-стриттегідей) қолданылса да, заң бойынша бұл термин тек "үлкен лицензиясы" бар осы 28 орынға ғана қатысты.
A dai pai dong is characterized by its green painted steel kitchen, untidy atmosphere, the lack of air conditioning, as well as a variety of low priced great wok hei dishes. Regarded by some as part of the collective memory of Hong Kong people, official dai pai dong are scarce today, numbering only 28, situated in Central (10), Sham Shui Po (14), Wan Chai (1), Tai Hang (2), and Tai O (1). Although the term dai pai dong is often used generically to refer to any food stall operating on the roadside with foldable tables, chairs and no air conditioning (like those on Temple Street), legally speaking the term can only refer to those 28 stalls which possess the "big licences".
Тарих
Гонконгта 19 ғасырдың соңында қарапайым табысы бар халыққа арзан, күнделікті тамақ – конжи, күріш және лапша ұсынатын лицензиясыз тағам сату орындары пайда болды. Мұндай орындар тек Орталық қана емес, Ван Чайда және Вонг Най Чунг жолы бойындағы Бақытты Аңғардың жарыс жолының шетінде де кездесетін. Шындығында, 1918 жылы жарыс жолындағы өртке осы тағам сату орындарының тұраққа жақын орналасуы себеп болды. Кемежайлардың жанында да жиналған орындар болды, олар «Вайсик Матау» (為食碼頭, «тамаққор иесі») деп аталды және паром жолаушыларына қызмет көрсетті. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, Гонконгтың отарлық үкіметі қайтыс болған және жарақат алған мемлекеттік қызметкерлердің отбасыларына арнайы лицензиялар берді, оларға қоғамдық жерлерде тағам сатуға және осылайша күнкөріс табуға рұқсат берді. Бұл лицензиялар әдеттегіден едәуір үлкен болды, себебі лицензия алушының суреті міндетті түрде жабыстырылу керек еді. Сондықтан, жергілікті тұрғындар бұл лицензияны «дай пай» (үлкен лицензия) деп әжуалай атады. Сол кезден бастап Гонконгтың барлық көшелері мен көшешіктерде «үлкен лицензиялық орындар» гүлдене бастады. Алайда, дай пай донг тез арада жол ағдырлығы мен санитарлық мәселелерге себепкер болды, ал кейбір лицензия иелері тіпті өз орындарын қара нарықта сатуға көшті. Осыған жауап ретінде, үкімет 1956 жылы жаңа «үлкен лицензияларды» беруді тоқтатып, олардың ауысуын шектеді. Лицензиялар мұрагерлікке өте алмайтын, тек лицензия иесінің қайтыс болуына байланысты жұбайына берілетін болды. Егер лицензия иесінің жұбайы болмаса, лицензия жарамсыз болып есептеледі. 1975 жылдан бастап көптеген дай пай донг уақытша базарларға, мысалы, Цим Ша Цуйдағы Хайфонг жолындағы базарларға немесе пісірілген тағам орталықтарына көшірілді, олар әдетте қалалық кеңес басқаратын муниципалды қызметтер кешендерінде орналасқан, бақылауды жеңілдету үшін. Халықтың санитарлық жағдайын жақсарту мақсатында 1983 жылы үкімет лицензия иелерінен «үлкен лицензияларды» сатып ала бастады. Лицензия иелерінің көпшілігі қартайғандықтан және лицензиялар тек заңды түрде жұбайларына берілетіндіктен, көптеген лицензия иелері өтемақы алған үшін лицензияларын қайтаруға дайын болды. Содан бері дәстүрлі дай пай донгтың саны күрт азайды. Бүгінде дай пай донгтың көпшілігі пісірілген тағам орталықтарында жұмыс істейді, ал табыстылары ауа кондиционерленген мейрамханаларға айналды (кейбіреулері бастапқы орындарын бір уақытта сақтап қалады, мысалы, Орталықтағы Gage Street-тегі Lan Fong Yuen (蘭芳園)). 2003 жылы Гонконг SARS індетіне ұшыраған кезде дай пай донгтың кірісі едәуір артқаны хабарланды, себебі адамдар кондиционерленген орындарды вирус ошағы деп санап, ашық ауадағы және күнге толы орындарды таңдады.
Unlicensed food stalls, which provide cheap everyday food such as congee, rice and noodles to the general public of humble income, appeared as early as the late 19th century in Hong Kong. The stalls could be found not only in Central, but also in Wan Chai and the peripheries of Happy Valley Racecourse around Wong Nai Chung Road. In fact, the fire at the racecourse in 1918 was caused by food stalls set beside the podium. There were also stalls assembled by wharf piers, which formed the so called Waisik Matau (為食碼頭 lit. "Gluttonous Pier"), to serve ferry passengers. After World War II came to an end in 1945, the colonial Hong Kong government issued ad hoc licenses to families of deceased and injured civil servants, allowing them to operate food stalls in public and thereby earn a living. This type of license was physically considerably larger than the ones normally issued, as a photograph of the licensee was required to appear on them. The licence, therefore, was jocularly called "dai pai" (big license) by the locals. From then on, the "big license stalls" began to flourish on every busy street and lane in Hong Kong. However, dai pai dong soon became the cause of traffic congestion and hygiene problems, and some licensees even began to let out their stalls on the black market. In response, the government stopped issuing new "big licenses" in 1956, and limited their transfer. The licences could no longer be inherited, and could only be passed on to spouses upon the licensee's death. If the licensee did not have a spouse, the licence would simply expire. Since 1975, many dai pai dong have been moved into temporary markets, like the ones on Haiphong Road, Tsim Sha Tsui, or into cooked food centres, usually located in municipal services complexes managed by the Urban Council, for easier control. To improve worsening public hygiene, the government began to buy back "big licenses" from the license holders in 1983. Since most of the licensees were aged, and the licenses are only legally transferable to their spouses, many of the licensees were willing to return their licenses for compensation. Since then, the number of traditional dai pai dong has declined rapidly. Today, most dai pai dong survive by operating in cooked food centers, while the more successful ones have reinvented themselves as air conditioned restaurants (some of them keep their original stalls operating at the same time, like Lan Fong Yuen (蘭芳園) in Gage Street, Central). It was reported that revenues of dai pai dong increased considerably in 2003 when Hong Kong was plagued by SARS; as people regarded air conditioned places as hotbeds of the virus and patronised open air and sun lit stalls instead.
Сақтау
2005 жылдың мамыр айында Гонконгтағы дай пай донның болуы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, себебі Central-да лапша сататын Man Yuen Noodles дай пай доны лицензия иесінің қайтысынан кейін жабылу қаупіне тап болды. Бұл жаңалық, сондай-ақ Central-да орналасқан, жабылуға мәжбүр болған жұмыртқалы бәлішшелерімен танымал нан пісірушілікпен бірге келді, себебі жалдау бағасы өсті. Көптеген жергілікті тұрғындар мен бірқатар саясаткерлер оны сақтап қалуға шақырғандарына қарамастан, дүкен 2005 жылдың 30 шілдесінде жабылды. Гонконг үкіметі Гонконг мәдениетінің бір бөлігі ретінде дай пай дон сақтауға жеткілікті күш жұмсамағаны үшін сынға ілікті. Дүкеннің жабылуы туралы хабар үкіметтің Батыс Коулун мәдени аймағын дамыту жобасымен бірге орын алды. Нан пісірушілік 2005 жылдың қазан айында қайта ашылды. Ал дүкен 2005 жылдың 1 желтоқсанында күтпеген жерден жақын маңдағы дүкенде қайта ашылды.
In May 2005, the existence of dai pai dong in Hong Kong caught considerable public attention, as Man Yuen Noodles, a dai pai dong selling noodles in Central, faced imminent closure due to the death of the licensee. The news came after the closure of a bakery notable for its egg tarts, also located in Central and forced to close because of the rise of rent. Despite calls for its preservation by many locals, including some politicians, the stall was closed on 30 July 2005. The Hong Kong government was criticised for not trying its best to preserve dai pai dong as part of the Hong Kong culture. The news of the closure coincided with the government's proposal of the development of West Kowloon Cultural District. The bakery reopened in October 2005. The stall unexpectedly reopened at a nearby shop on 1 December 2005.