Дат және Норвегия патшайымы Луиза: Ұлыбритания ханшайымының тағдыры

Кіріспе

Дания мен Норвегияның 1746 – 1751 жылдардағы королевасы, кейін Ұлыбританияның ханшайымы деп аталған Луиза.

Луиза Ұлыбританиялық (алғашқыда Луиза; 1724 – 19 желтоқсан 1751) 1746 жылдан бастап король Фредерик V-нің бірінші әйелі ретінде қайтыс болғанға дейін Дания мен Норвегияның королевасы болды. Ол Ұлыбритания королі Георг II және Ансбахтың Каролинаның ең кіші, тірі қалған қызы еді. Луиза мен Данияның Фредерик V арасындағы неке тек саяси себептермен ұйымдастырылды (Пруссиямен дауларда король Георгтың министрлері Данияның қолдауын күтті). Неке ұйымдастырылғанмен, жұбайлар өте жақсы қарым-қатынаста болды, кемінде некенің алғашқы жылдарында. Луиза актерлер мен музыканттардың өнерін қолдағандықтан Дания сарайында танымал болды, бірақ күйеуінің шешімдеріне елеулі әсер етпеді. Ол әкесінің әкесі, Ганновердің курфюрсті Джордж Луи 1714 жылы Ұлыбритания мен Ирландияның тағына Джордж I ретінде отырғаннан кейін он жыл өткен соң дүниеге келді, ал әкесі Уэльс ханзадасы болып, отбасымен бірге Лондонға көшіп келді. Оның әкесі өз әкесімен шиеленіскен қарым-қатынаста болды, 1717 жылы жанжалдан кейін король ұлын сарайдан қуды. Ол кейін Вестминстердегі үлкен аристократиялық үй, Лестер Хаусында тұрды, онда қарсы сарай өркендеді және ол әкесінің саяси қарсыластарының жиі кездесетін орнына айналды. Луиза осы жерде дүниеге келді. Оның крещеніе ата-аналары оның үлкен әпкесі және екі туысы болды: Ұлыбританияның ханшайымы Амелия, Пруссияның ханшайымы Луиза Ульрика (оның өкілі Ричмонд және Леннокс герцогинясы Сара Леннокс) және Пруссияның тақ мұрагері Фредерик, кейін Ұлы Фредерик (оның өкілі Грантемнің 1-ші графы Генри де Нассау д'Ауверкерк). Жеке өмірде неке ханзаданың жиі мастыққа берілуі мен оның әдепсіз мінез-құлқын тоқтатуға көмектеседі деп үміттенілді. Тақ мұрагеріне ханшайымның портреті көрсетілгеннен кейін, оның сыртқы келбеті ұнады және оның мейірімділігі туралы айтылғаннан кейін, ол Луизаға үйленуге дайын екенін мәлімдеді, өйткені ол саяси жағдайлардың некені қажет ететінін түсінді. Осылайша, 1743 жылы неке келіссөздері басталды және қыркүйектің 14-і күні бірнеше ай ішінде сәтті аяқталды. 19 қазан күні 18 жасар ханшайым Луиза Лондоннан шығып, Копенгагенге сапар шекті. Лорд-чемберлен ханшайымға қажетті заттарды беруді тапсырды, олардың ішінде "патшалық төсек жиынтығы, портманто, саяхаттауға арналған шай жиынтығы, миссис Дайвс пен "Фаббс" яхтасы үшін заттар бар еді: барлығы 503 фунт стерлингке бағаланды". Ол алғаш рет корольдік яхта HMY Fubbs кемесімен әкесінің Германиядағы иелігіне, Ганноверге сапар шекті, онда 10 қарашада оның ағасы, Камберленд герцогының қатысуымен ханшайымның атынан үйлену рәсімі болды. Содан кейін Луиза мен Фредериктің серіктері сол кездегі Данияның Холштейн герцогтігіндегі Алтона шекаралық қаласында кездесті, онда Луиза үйленуден кейін бір аптадан соң күйеуімен алғаш рет танысты. Онда оның ағылшын серіктері жаңа камерагер Карл Юэль және оның бас сот әйелі Кристиан Анриетт Луиза Юэль басқаратын даниялық серіктерімен ауыстырылды. Луиза мен Фредерик бірге Копенгагенге сапар шекті, онда 11 желтоқсан күні Дания астанасына ресми түрде кірді, халық оларды зор шапалақтап қарсы алды. Сол күні Дания монархиясының Копенгагеннің орталығында орналасқан жаңадан салынған Кристиансбор сарайының шіркеуінде күйеуінің қатысуымен екінші үйлену рәсімі болды.

Louise of Great Britain (originally Louisa; 1724 – 19 December 1751) was Queen of Denmark and Norway from 1746 until her death, as the first wife of King Frederick V. She was the youngest surviving daughter of King George II of Great Britain and Caroline of Ansbach. The marriage between Louise and Frederick V of Denmark was arranged solely for political reasons (King George's ministers wanted Danish support in disputes with Prussia). Although the marriage was arranged, the couple got along quite well, at least during the first years of marriage. Louisa, who encouraged performances by actors and musicians, was a popular figure at the Danish court even though she never exerted significant influence over her husband's decision making. She was born ten years after her paternal grandfather, Elector George Louis of Hanover, had succeeded to the thrones of Great Britain and Ireland in 1714 as George I, and her father had become Prince of Wales and moved to London with his family. Her father had a strained relationship with his own father, and in 1717, after a quarrel, the King had banished his son from court. He had subsequently lived at Leicester House, a large aristocratic townhouse in Westminster, where a rival court grew up, and which became a frequent meeting place for his father's political opponents. It was here that Louise was born. Her godparents were her elder sister and two cousins: Princess Amelia of Great Britain, Princess Louisa Ulrika of Prussia (for whom Sarah Lennox, Duchess of Richmond and Lennox, stood proxy), and Frederick, Prince Royal of Prussia, later Frederick the Great (for whom Henry de Nassau d'Auverquerque, 1st Earl of Grantham, stood proxy). On a more personal level, there were hopes that marriage would suppress the frequent drinking and debauched behaviour of the Crown Prince. As for the Crown Prince, after having been presented with a portrait of the princess and finding her exterior appealing, and having been told of her amiability, he declared himself willing to marry Louise, all the more so as he too could see that the political circumstances made the marriage desirable. Thus, the marriage negotiations began during the year of 1743, and were successfully concluded within a few months on 14 September. On 19 October, the 18 year old Princess Louise left London and began her journey towards Copenhagen. The Lord Chamberlain ordered the provision of supplies for the Princess, including "sets of royal bedding, portmanteaus, a travelling tea equipage, and items for Mrs. Dives and the "Fubbs" yacht: all to an estimate of £503". She first sailed aboard the royal yacht HMY Fubbs to her father's German possession, the Electorate of Hanover, where on 10 November a proxy wedding ceremony was conducted in Hanover with her brother, the Duke of Cumberland, as the representative of the groom. After this, the entourages of Louise and Frederick met in the border city of Altona in the then Danish Duchy of Holstein, where Louise met her husband for the first time a week after the wedding. There her English retinue was exchanged for a Danish one, headed by her new chamberlain Carl Juel and her Chief Court Mistress Christiane Henriette Louise Juel. Louise and Frederick then travelled together to Copenhagen, where they held their official entry into the Danish capital on 11 December to great cheers from the population. That same day a second wedding ceremony with the groom present was held in the chapel of Christiansborg Palace, the recently completed principal residence of the Danish Monarchy in central Copenhagen.

Тақ мұрагері

Тойдан кейін жас жұбайлар бастапқыда Шарлоттенборг сарайында, Дания корольдік отбасының барокко стиліндегі шағын резиденциясында, Копенгагеннің ең үлкен алаңы – Конгенс Ниторвта тұрып қалды. Мұнда олардың үйі тез арада жанды және қызықты сарайға айналды, ол Луизаның қайын енесінің Кристиансборг сарайындағы қатаң және салмақты әдеп-нағызынан мүлдем өзгеше болды. Олар 1745 жылға дейін онда тұрды, содан кейін Дания сәулетшісі және корольдік құрылыс шебері Николай Эйгтведтің рококо стилінде қайта жаңартылған қалалық сарайға көшіп келді. Бұл сарай Кристиансборг сарайынан Фредериксхолм каналының ар жағында орналасқан. Неке шартымен жасалғанмен, жұбайлар өте жақсы қарым-қатынаста болды және кемінде алғашқы жылдары олардың арақатынасы достық болды. Олардың бес баласы болды, олардың үлкен ұлы, тақ мұрагері ханзада Кристиан, нәресте шағында қайтыс болды. Фредерик оған үлкен құрметпен қарап, әрқашан мейірімділікпен қабылдаса да, оған ғашық болмаған және бұрынғысынша еркіндікке берілген өмір салтын жалғастырған. Дегенмен, Фредерик онымен жайлы болды, ал Луиза оның адалсыздығына және әсіресе сүйікті әулеті Эльза Хансенмен болған жайсыз қарым-қатынастарына көз жұмды. Луиза Дания сарайында тез танымал болды, ал оның қайын атасы оған мейірімді және жағымды көрінетінін айтты. Оның табиғи және ашық мінез-құлқы Копенгаген тұрғындарының зор қуанышын тудырды. Оның қайын анасы, королева София Магдалинадан айырмашылығы, ол дания тілін үйренуге тырысты және келгеннен бастап сот діни қызметкері Эрик Понтоппиданмен бірге дания тілін оқыды. Ол сондай-ақ балаларына өз елінің тілін үйрету үшін ұстаздарды жалдады.

Патшалық

Кристиан VI 6 тамыз 1746 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның күйеуі Фредерик V патша болып таққа отырды, ал Луиза 21 жасында Дания және Норвегия патшайымы атанды. Жаңа патша мен патшайым князь сарайынан Фредериксхольм каналы арқылы үлкен Кристиансборг сарайына көшті. Таққа отыру рәсімдері келесі жылдың 4 қыркүйегінде Фредериксборг сарайының капелласында жаңа патша мен патшайымды салтанатты түрде киелі маймен жуу арқылы аяқталды. Луиза және оның күйеуі Шарлоттенборг және Принц сарайында бастағандарын Кристиансборгта кеңейтілген масштабта жалғастырды. Шын мәнінде, Фредерик V-тің таққа отыруы Дания сарайының өмірінде үлкен өзгерістерге әкелді, ол Луизаның қатаң діншіл ата-аналарынан гөрі көңілді және мерекелі атмосфераға ие болды. Жаңа заманның белгісі ретінде, бұрын Кристиансборгты халықтан қашықтықта ұстап тұрған ауыр темір тізбектер жойылды, сарай өмірі қайтадан сәулеленді, ал сарайдың залдары мен лаунждері қайтадан кештер мен әлеуметтік жиындарға арналды. Луиза патшайым Данияда өте танымал болды. Дания-норвегиялық жазушы Людвиг Хольберг өзінің бір хатында былай деп жазды: «Ағылшын ханшайымы король балаларымен дания тілінде сөйлейтінін қарапайым адам қандай шынайы қуанышпен еститінін сипаттау мүмкін емес». Ол музыка, би және театрға қызығушылық танытып, 1747 жылы Пьетро Минготтидің итальяндық опера труппасын Копенгагенге шақырды, олар 1750 жылға дейін Шарлоттенборг сарайында опера және балет қойылымдарын орындады. Оның құрамында композитор Кристоф Виллибальд Глюк та болды, ол 1748-1749 жылдары Дания сарайында болды. Мұрагер ханзада Кристианның дүниеге келуіне орай ол «Құдайлардың таласы» («La Contesa dei Numi») операсын жазды, онда Олимп құдайлары Ұлы белдеудің жағасында жиналып, жаңа ханзаданы кім қорғау керектігін талқылайды. Ол алғаш рет 1749 жылдың 12 наурызында патшайымның бала туғаннан кейінгі алғашқы шіркеу қызметі кезінде Шарлоттенборгте орындалды. 1748 жылы Жанна Дю Лондел басқаратын француз театр труппасы Копенгагенге драматикалық қойылымдарға шақырылды, олар 1753 жылға дейін өнер көрсетті, сондай-ақ 1749 жылы корольдің сол жерде болу кезінде Норвегияның Осло қаласында өнер көрсетті. 1751 жылы Луиза патшайым өзінің бес жасар қызы, принцесса София Магдалина мен Швеция тағына мұрагер, мұрагер принц Густав, кейіннен король Густав III арасындағы жоспарланған династиялық некеге қарсы шықты. Ол Швеция патшайымы Луиза Ульрика қызымен жақсы қарым-қатынас жасамауынан қорқып жүрді. Луиза Ульрика патшайымы Данияға қарсы көзқарастарымен және осы одаққа қарсылығымен танымал болды, және ол швед сарайының нақты билеушісі екені белгілі болды. Хабарлама бойынша, Луиза өзінің тәжірибесі болғандықтан, реттелген некелерді де ұнатпады.

At the death of Christian VI on 6 August 1746, her husband ascended the throne as King Frederick V, and Louise became Queen of Denmark and Norway at the age of 21. The new king and queen then moved the short distance from the Prince's Mansion across the Frederiksholm's Canal into the large Christiansborg Palace. The ceremonies of the accession to the throne were concluded as the new king and queen were solemnly anointed in the chapel of Frederiksborg Palace on 4 September the following year. What Louise and her husband on a small scale had begun at Charlottenborg and the Prince's Mansion, they now continued at a larger scale at Christiansborg. Indeed, Frederick V's accession to the throne brought about a great change in life at the Danish court, which now became far more festive and acquired a more easy going tone than under Louise's strictly religious parents in law. Almost as a sign of the new times, the heavy iron chains that had previously surrounded Christiansborg to keep the people at distance disappeared, court life regained its luster, and the palace's halls and salons once again became the setting for balls and social gatherings. Queen Louise was very popular in Denmark, The Dano Norwegian writer Ludvig Holberg thus wrote in one of his epistles:It is impossible to describe with what sincere Pleasure a common man hears Her Majesty, though an English Princess, to speak Danish with the Royal Children. Interested in music, dance and theatre, she arranged in 1747 for the Italian opera company of Pietro Mingotti to be invited to Copenhagen, where they performed opera and ballet for the court at Charlottenborg Palace until 1750. Its members included the composer Christoph Willibald Gluck, who stayed with the Danish court from 1748 to 1749. At the occasion of the Queen's birth of an heir to the throne, Crown Prince Christian, he composed the opera La Contesa dei Numi ("The Contention of the Gods"), in which the Olympian Gods gather at the banks of the Great Belt and discuss who in particular should protect the new prince. It was first performed on 12 March 1749 at Charlottenborg on the occasion of the Queen's first church service after the birth. In 1748, the French theatrical troupe Du Londel Troupe under the leadership of Jeanne Du Londel was invited for dramatic performances to Copenhagen, where they performed until 1753, and also performed in Oslo in Norway during the king's stay there in 1749. In 1751, Queen Louise unsuccessfully opposed the planned dynastic marriage between her daughter, the five year old Princess Sophie Magdalene, and the heir apparent to the Swedish throne, Crown Prince Gustav, the later King Gustav III. She feared that her daughter would not be treated well by the queen of Sweden, Louisa Ulrika. Queen Louisa Ulrika was known for her anti Danish views and for being opposed to the match, and it was known that she was the real ruler at the Swedish court. Reportedly, Louise also disliked arranged marriages because of her own experience.

Ерте өлім

Сол жылы Луиза алтыншы баласын күтіп жатқанда, белдік шекесі сығылып, ауыр сырқатқа шалдықты. Сарай дәрігері оған операция жасады, бірақ оның өмірін де, туылмаған баланың өмірін де сақтап қала алмады. Ол 1751 жылдың 19 желтоқсанында, 27 жасқа толып, 8 жыл некеде тұрғаннан кейін және патшайым болып 5 жыл өткен соң Кристиансборг сарайында дүниеден өтті. Халықтың сүйікті патшайымының қазасы сарайда үлкен қайғыға ұшыратты, ал оның қысқа ғана билігіне риза болған халық оны шын жүректен жоқтады. Копенгагендегі Кристиансборг сарайының шіркеуінде салтанатты түрде жатқаннан кейін, оны 15 ғасырдан бері Дания монархтарының дәстүрлі жерлеу орны саналатын Зеландия аралындағы Роскильде соборында жерледі. Фредерик V Луизадан 14 жылға артық өмір сүрді. Бастапқыда шетелдік ханшайымға қайта үйленгісі келмегенімен, сол кезде қол жетімді ешбір ағылшын ханшайымы болмады. Корольге жаңа неке жасауды граф Адам Готтлоб фон Мольтке ұйымдастырды, ол корольдің мүмкіндігінше ертерек қайта үйленгені жөн деп ойлады. Осылайша, корольдің екінші некесі 1752 жылдың 8 шілдесінде Фреденсборг сарайының шіркеуінде Пруссияның Ұлы Фридрихтің қарындасының күйеуі, Брауншвейг-Вольфенбюттель герцогының қызы Юлиана Мариямен болды. Халық бұл некеге наразылық білдірді, өйткені корольдің осылай тез қайта үйленуі ерте деп есептеді. Ханшайым корольдің талғамына сай келмеді, сонымен қатар сарайда оған ешқандай ықылас болған жоқ – себебі тек неміс князьдық сарайларында қалыптасқан қатаң әдеп-этикет нормалары, ағылшын Луизаға қарағанда азырақ жылы сезім тудырған болуы мүмкін. 1756 жылы Луизаның әпкесі Мэри, күйеуі Гессен-Кассельдің ландгравы Фридрих II-ден ажырасып, қайтыс болған әпкесінің балаларын күту үшін Данияға көшіп келді. Ол өзімен бірге үш ұлын алып келді, олар Дания сарайында тәрбиеленді. Екі үлкен ұлы, принц Уильям мен принц Чарльз, кейіннен Дания туыстары, принцесса Вильгельмина мен принцесса Луизаға үйленді, ал екі кіші ұлы, Чарльз мен Фредерик Данияда қалды және мансап жасады.

That same year, Louise became seriously ill with a pinched umbilical hernia while pregnant with her sixth child. The court surgeon operated on her but could not save her life, nor that of her unborn child. She died at Christiansborg Palace on 19 December 1751, the day after her 27th birthday, after 8 years of marriage and after just 5 years as queen. The news of the popular queen's death was met with dismay at court and sincere mourning among the people who had come to appreciate their queen immensely during her short tenure. After lying in state with great pomp at the chapel at Christiansborg Palace in Copenhagen, she was interred in Roskilde Cathedral on the island of Zealand, the traditional burial site for Danish monarchs since the 15th century. Frederick V survived Queen Louise by 14 years. Although initially unwilling to remarry a foreign princess, unless it was with an English princess, none of whom were available at the time, a new marriage for the king was arranged by Count Adam Gottlob von Moltke, who thought it best that the king remarry as soon as possible. Thus, the king's second marriage took place at the chapel of Fredensborg Palace on 8 July 1752 to Frederick the Great of Prussia's sister in law Duchess Juliana Maria of Brunswick Wolfenbüttel, daughter of Ferdinand Albert II, Duke of Brunswick Wolfenbüttel. The marriage was frowned upon by the people who saw it as too early for the King to remarry. Neither did the formal princess appeal to his own taste, and with the court she was never popular — with no other identifiable cause than her sense of rigid etiquette, practised in German princely courts, that may have seemed less friendly than the English Louise. In 1756, Louise's sister, Mary, who was estranged from her husband, Landgrave Frederick II of Hesse Kassel, moved to Denmark to take care of her deceased sister's children. She brought her three sons with her, who were brought up at the Danish court. The two elder sons, Prince William and Prince Charles, would later marry their Danish cousins, Princess Wilhelmina and Princess Louise, while the two younger, Charles and Frederick would remain and have careers in Denmark.

Мұра

Даниялықтар оны өте жақсы көретіндіктен, жас патшайымның есімі уақыт өте келе одан сайын даңқтала түсті. Осы даңққа неміс ақыны Фридрих Готтлиб Клопсток мысал бола алады, ол Луиза патшайымға зор құлшыныс пен құрметпен қарады; оның ауыр сынақтары мен ерте қайтысына терең қозғалды және 1752 жылы жазған «An den König» (кейін «Die Königin Luise» деп аталған) одасында өзінің және халықтың сезімдерін жеткізді. Осы идеалмен салыстырғанда, одан кейінгі патшайымдар – күйеуінің екінші әйелі Джулиана Мария және оның қызының әйелі, немересі Каролина Матильда – одан әлдеқайда қатал бағаланды.

Атаулар ауыстырылуы

Вирджиния штатында орналасқан Луиза округі 1742 жылы Луиза ханшайымының құрметіне аталған.