Йорк архиепискапы Томас Байоның тарихы

Кіріспе

Йорк архиепискобы Томас Бае (18 қараша 1100 жылы қайтыс болды) 1070 жылдан 1100 жылға дейін Йорк архиепискобы қызметін атқарды. Ол Льеж қаласында білім алып, Нормандия герцогы Вильгельмнің, кейіннен Англия королі I Вильгельмнің жеке хатшысы болды. Нормандтардың басып алуынан кейін король Томасты Элдредтің орнына Йорк архиепискобы етіп тағайындады. Томас сайланғаннан кейін Кентербери архиепискобы Ланфранк, Томас өзіне және болашақ Кентербери архиепископтарына бағынуға ант беруін талап етті; бұл Ланфранктің Кентерберидің негізгі епископтық екенін, ал оның иесі Англия шіркеуінің басшысы деген талабының бір бөлігі болды. Томас Йорк ешқашан мұндай ант бермегенін мәлімдеді. Осының салдарынан Ланфранк оны қасиеттілікке бекітуден бас тартты. Король ақырында Томасты мойынсұнуға көндірді, бірақ Томас пен Ланфранк шіркеу мәселелері бойынша, соның ішінде Кентерберидің үстемдігі, қай епархиялар Йорк провинциясына қарасты және Йорктің Кентербериге бағынуы қалай білдіріледі деген сұрақтар бойынша келіспеушіліктерін жалғастырды. I Вильгельм королі қайтыс болғаннан кейін Томас оның мұрагері II Вильгельмге қызмет етті және Томастың бұрынғы ұстазы Одо Баео бастаған көтерілісті басуға көмектесті. Томас сондай-ақ Дархэм епискобы Уильям де Сент-Калаидың бүлік жасағаны үшін өткен сот отырысына қатысты, Томасқа бағынышты жалғыз епископ (суфраган) ол болды. II Вильгельм билік құрған кезде Томас Кентерберимен үстемдік дауына тағы да тартылды, өйткені ол Кентерберидің жаңа архиепискобы Ансельмді қасиеттілікке бекітуден бас тартты, егер Ансельм қасиеттілік рәсімінде Англияның Приматы болып тағайындалса. 1100 жылы II Вильгельм күрт қайтыс болғаннан кейін Томас король Генрих I-ді тәж кигізуге кеш келді және тәж кигізуден кейін көп ұзамай қайтыс болды.

Ерте өмір

Кейде Томас оны өзінің немере інісі, сонымен қатар Йорк архиепискобы болған Томастан ажырату үшін Томас I деп атайды. Ересек Томастың әкесі Осберт есімді дін қызметкері, ал анасы Мюриел еді, бірақ олар туралы көп мәлімет белгілі емес. Оның Самсон есімді бір бауыры болған, ол 1086 жылдан 1112 жылға дейін Вустер епископы қызметін атқарды. Томас Ланфранкпен Нормандияда оқыған болуы мүмкін, ал ол Бек аббаттығында сабақ берген кезде, кейбір ғалымдар оның Германия мен Испанияда да оқығанын айтады. Содан кейін Томас Нормандияға оралып, епископ Одоның кеңсе қызметкері және хатшысы болды. Ол Байе соборының канонигі және қазынашысы болған, сондай-ақ Англияны нормандар басып алғанға дейін герцог Уильямның дін қызметкерлерінің құрамында болды. Жаңа король Гастингс шайқасынан кейін оны патшалық кеңсе қызметкері етіп тағайындады.

Вильгельм I тұсындағы архиепископ

Томас 1070 жылы Элдредтің орнына Йорк архиепископы болып тағайындалды, 23 мамырда жарияланды және 25 желтоқсанда киеленді. Томастың тағайындалуы король үшін жаңалық болды, себебі ол бұрын Нормандия герцогы болған кезінде көбінесе норман ақсүйектерін немесе монахтарды жоғары лауазымдарға тағайындаған. Бұл тағайындау ағылшын дәстүріне сәйкес келді, өйткені Англия епископтығына тағайындалған көптеген адамдар бұрын патшаның хатшылары болған. Томас сайланғаннан кейін көп ұзамай Ланфранк, Кентербери Англияның бас епископтығы екенін мәлімдеп, Томастан Ланфранкқа және болашақ Кентербери архиепископтарына адалдық серт беруді талап етті. Томас мұндай жазбаша уәде беруден бас тартты, сондықтан Ланфранк оны киелеуден бас тартты. Томас Ланфранктің талабы бұрынғыдан мүлдем жаңа екенін айтты, өйткені Йорк архиепискобынан бұрын мұндай серт беру талап етілмеген. Король Вильгельм шіркеудегі билік бағыттарының салтанаттағы билік бағыттарымен үйлесуін қалады, сондықтан король даудың шешілуінде Ланфранкті қолдады. Корольтің ықпалы Томасты Ланфранкқа бағынуға мәжбүр етті, және Томас киеленді, бірақ оның адалдық серті Ланфранкқа жеке айтылды, жазбаша түрінде емес және болашақ Кентербери архиепископтарына емес. Бұл Томас пен Ланфранк арасындағы мәселені шешкенімен, Кентерберидің Йоркқа билік ету құқығына қатысты Кентербери мен Йорк арасындағы ұзақ даудың басталуы болды. Келесі жылы екі архиепископ та паллиум алу үшін Римге сапарлады, онда Томас Папа Александр II-ден Кентербери мен Йорк архиепископтықтарының теңестігін жариялауын сұрауға мүмкіндік алды. Томас сондай-ақ Пападан Ворчестер, Темзадағы Дорчестер және Хамбер өзенінен оңтүстікке орналасқан Личфилд сияқты орталық епископтықтардың Кентербери емес, Йорк архиепископтығының құрамына кіретінін жариялауын өтінді. Папа бұл дауды 1072 жылы Уитсонтидеде Виндзорда өткен ағылшын прелаттарының кеңесіне жіберді. Кеңес Кентербери архиепископы Йорк архиепископынан жоғары тұратынына және Йорқтың Хамбер өзенінен оңтүстікке қарай ешқандай құқығы жоқ екеніне шешім шығарды. Орта ғасырлық жазбагер Хью Кантер, король Томасты Кентербериге бағынуға мәжбүрлеу арқылы Томастың Англия королі ретінде басқа біреуді таққа отырғызу қаупін жойғанын айтты, мысалы, дат королі. Алайда, Виндзор кеңесі Йорк провинциясының құрамына Шотландия кіретінін де шешті (бірақ бұл Шотландиядағы тәуелсіз Санкт-Эндрюс архиепископына бұны жүзеге асыруға билігі болмады, ол осы ағылшын талаптарына қарсы тұрды). Томас Ланфранк пен оның мұрагерлеріне адалдық серт беруге міндетті болғанымен, бұл сертте Кентерберидің басымдығы туралы ештеңе айтылмады және Томастың мұрагерлерін де байламайды. Содан кейін Томас мамыр айының соңынан кейін жазбаша адалдық серт берді. 1073 жылы Ворчестер епискобы Ульфстан мен Честер епискобы Питердің көмегімен Томас Йорк билігін Шотландияда арттыру мақсатында Радульфті Оркни епископы етіп тағайындады. Ульфстан 1070 жылдары Томас үшін Йорк епархиясының кейбір бөліктерінде, әсіресе жаулап алудан кейін де дүрбелең болған аймақтарда епископтық функцияларды жиі атқарды. Томас архиепископтығы кезінде соборлық бөлімді қайта ұйымдастырды, дін қызметкерлеріне табыс табу үшін жеке пребендтері бар зайырлы канондардың тобын құрды. Осыған дейін Йорктегі соборлық бөлім топта өмір сүрген, бірақ Томас реформалары дін қызметкерлеріне өз үйлерінде өмір сүруге мүмкіндік берді. Томас собордағы бірнеше лауазымды тұлғаларды, соның ішінде деканы, қазынашысы және преценторын тағайындады. Ол собордағы дін қызметкерлерінің санын арттырды, ол билікке келген кезде Йоркте тапқан үштен арттырды және епископтық және соборлық мүлікті қайта ұйымдастырды, соборға бірнеше мүлікті берді. Ол Йорк епархиясына континенталды архидиакондық жүйесін енгізді. Архидиакондар епископқа немесе архиепископқа епископтық міндеттеріне көмектесуге, кірістер жинауға және кейбір соттарда төрағалық етуге жауапты болды.

Thomas succeeded Ealdred as Archbishop of York in 1070; he was nominated on 23 May and was probably consecrated on 25 December. The appointment of Thomas was a departure for the King, who had usually promoted Norman nobles or monks when he was still Duke of Normandy. The appointment was more consistent with English norms, as most of those appointed to the English episcopate before the Conquest had previously been royal clerks. Shortly after Thomas' election, Lanfranc, pursuing a claim that Canterbury was the primatial see, or bishopric, of England, demanded that Thomas provide a written oath swearing to obey both Lanfranc and any future Archbishops of Canterbury. Thomas declined to make such a written promise, so Lanfranc refused to consecrate him. Thomas argued that Lanfranc's demand was unprecedented, as no other Archbishop of York had been required to swear such an oath before. King William wanted clear lines of authority in the church to match the lines of authority in the secular sphere; thus, the King supported Lanfranc in the dispute. Royal pressure induced Thomas to submit to Lanfranc and Thomas was consecrated, but his profession of obedience was made orally to Lanfranc personally and not in writing or to any future archbishops of Canterbury. Although this settled the issue between Thomas and Lanfranc, it was the beginning of the long running Canterbury–York dispute over the claims of Canterbury to have jurisdiction over York. The next year both archbishops travelled to Rome for their palliums, where Thomas took advantage of the opportunity to ask Pope Alexander II to decree that the sees of Canterbury and York were equal. Thomas also sought to have the pope declare that the midland sees of Worcester, Dorchester on Thames, and Lichfieldall south of the River Humberwere part of the Archdiocese of York rather than Canterbury. The pope referred the dispute to a council of English prelates, which met at Windsor during Whitsuntide in 1072. The council decided that the Archbishop of Canterbury was the superior of the Archbishop of York and further ruled that York had no rights south of the Humber River. The medieval chronicler Hugh the Chanter commented that by requiring Thomas to obey Canterbury, the King removed the threat that Thomas might crown someone else as King of England – such as the Danish king. However, the council of Windsor also ruled that York's province included Scotland (although it had no authority to enforce this on the independent Archbishop of St Andrews within Scotland, which resisted these English claims). Although Thomas was required to profess obedience to Lanfranc and Lanfranc's successors, the obedience did not mention nor was held to acknowledge any primacy of Canterbury, and it did not bind Thomas' successors. Thomas then made a written profession of obedience, sometime after late May. In 1073, with the help of Wulfstan, Bishop of Worcester and Peter, Bishop of Chester, Thomas consecrated Radulf as Bishop of Orkney in an attempt to increase York's authority in Scotland. Wulfstan often performed episcopal functions in parts of the diocese of York during the 1070s for Thomas, especially in areas that were still in turmoil after the conquest. Thomas reorganised the cathedral chapter during his archiepiscopate, establishing a group of secular canons with individual prebends to provide the clergy with income. The cathedral chapter at York had until then lived in a group, but Thomas' reforms allowed the clergy to live in their own houses. Thomas also set up several officials within the cathedral chapter, including a dean, treasurer, and precentor. He increased the number of clergy in the chapter, increasing it from the three he found at York when he took office, and reorganised the episcopal and chapter's estates, giving several estates to the chapter. He introduced the continental system of archdeacons to the Diocese of York, Archdeacons were responsible for aiding the bishop or archbishop with his episcopal duties, collecting revenues, and presiding over some judicial courts.

Соборды қайта салу

Томас тағайындалғанға дейін көп ұзамай, архиепископтық собор Йорк минстері 1069 жылдың 19 қыркүйегінде Йорк қаласын шарпыған өрт кезінде зақымданып, сонымен қатар канондарға арналған асхана мен жатақхана да қирады. Оның қасиеттілікке бекітілгеннен кейін көп ұзамай Томас жаңа жатақхана мен асхана салдырып, собордың шатырын жаңартты; алайда, бұл шаралар уақытша болған сияқты, өйткені кейінірек, шамамен 1075 жылы, ол басқа жерде жаңа собор салуға бұйрық берді. Бұл жаңа ғимарат, оның орнындағы ескі ғимараттан әлдеқайда ірі, бірақ қазірге дейін сақталмаған. Ол 1966 және 1973 жылдар аралығында қазылып, собордың жоспары сол кезде Англияда салынған көптеген соборлардан өзгеше екенін көрсетті. Ол ұзын, негізгі бөлігінде дөңгелек жолақтары болмады және 1075 жылы бұрыннан сәннен шыққан тікбұрышты сақиналы криптаға ие болды. Негіздердің орналасу тәсіліне қарағанда, ғимараттың жобасы мен құрылысы бір ретте жүргізілген, және оған көптеген өзгерістер енгізілмеген. Томас өзінің соборын Кентербери соборынан ерекшелендіруге тырысқан болуы мүмкін, бұл Йорк пен Кентербери арасындағы үстемдік үшін болған қақтығысқа байланысты болған жағдай. 12 ғасырдың жазушысы Вильям Малмсбери Томас соборды аяқтағанын айтады, және бұл факт Томас 1100 жылы соборда жерленгенімен расталады.

Вильгельм ІІ-ге қызмет ету

Жеңімпаз қайтыс болғаннан кейін Томас үшінші ұлы Уильям Руфусқа адал болды, ол Англияны үлкен ағасы Роберт Куртоздың орнына мұрагерлікке ие болды. Томас Руфусты өзінің бұрынғы кеңесшісі Одо Байо бастаған көтеріліске қарамастан қолдады, ал архиепископ патшаның көтерілісті басу үшін жасаған жорықтарына бірге шықты. Томас 1088 жылы Одоның жағында болған Дархэм епискобы Уильям де Сент-Калаистің көтерілісіне қатысқан сот отырысына қатысты. Уильям Томастың жалғыз суфраган епискобы болған, бірақ сот үкімін оқыған Томас еді. 1092 және 1093 жылдары Кентерберимен дау қайта жанданды, Томас Йорк құқықтарының бұзылуына шағымданды. Бұл оқиғалардың біріншісі Ремигий де Фэкамптың Линкольндегі жаңа соборының қасиеттілік рәсімі болды. Орта ғасырлардың шежірешісі Эдмер, Анзельмнің өмірбаянының авторы және Кентерберидің жақтасы, Анзельмнің примат ретінде қасиеттілік рәсімінен өткенін айтады. Йорк қауымының мүшесі болған Хью Кантер митрополит атағы қолданылғанын мәлімдеді. Қазіргі тарихи пікірлер екіге бөлінген: Франк Барлоу, "Англия шіркеуі 1066–1154" кітабының авторы, приматтық атауға бейім, ал Ричард Саузерн, Анзельмнің өмірбаянында, митрополиттік атауға көбірек бейім. Бұл оқиғаның екі жақты және адалсыз болуы мүмкін, екі тарап та өздеріне тиімді баяндама ұсынады. 1097 жылы Анзельм патшамен дауласып, жер аударылғанда, Томас Герберт де Лосинганы Норвич епископы, Ральф де Луффаны Чичестер епископы және Гервей ле Бретонды Бангор епископы етіп тағайындады, бұл ерекше қадам болды, өйткені бұл епархиялар Кентербери провинциясына қарасты, және жаңа епископтарды қасиеттеу Анзельмтің құқығы болды. 1100 жылы король Уильям II кенеттен қайтыс болғаннан кейін және корольдің кіші інісі Генрих билікті басып алғаннан кейін, Томас Генрих I-ді таққа отырғызу үшін Лондонға кешігіп келді, өйткені рәсімді екі архиепископтың болмауында Лондон епискобы Морис орындаған еді. Осы кезде Анзельм әлі де жер аударылып жүрген. Томас бастапқыда бұл әрекетке ашуланды, бірақ патшаның мемлекетте тәртіпсіздік туындауынан қорқып, осылай істегенін түсіндірді. Оны жұбату үшін Томасқа корольді таққа отырғызуға рұқсат берілді, ол коронациядан кейін өткен шіркеу кеңесінде орындалды.

After the death of the Conqueror, Thomas was loyal to the third son, William Rufus, who had inherited England instead of the eldest brother, Robert Curthose. Thomas supported Rufus despite a rebellion led by his old mentor Odo of Bayeux, and the Archbishop accompanied the King on his campaigns to put down the revolt. Thomas attended the subsequent trial for rebellion in 1088 of William de St Calais, Bishop of Durham, who had sided with Odo. William was Thomas' sole suffragan bishop, but it was Thomas who pronounced the sentence of the court. In 1092 and again in 1093 the dispute with Canterbury resurfaced, when Thomas complained about what he felt were infringements of York's rights. The first of these occasions was over the dedication of Remigius de Fécamp's new cathedral at Lincoln The medieval chronicler Eadmer, Anselm's biographer and a Canterbury partisan, says that Anselm was consecrated as the primate. Hugh the Chanter, who was a member of the York community, stated that the metropolitan title was used. Modern historical opinion is divided, with Frank Barlow, author of The English Church 1066–1154 inclined towards the primatial title, but with Richard Southern, in his biography of Anselm, leaning towards the metropolitan title. The whole affair is probably subject to much duplicity and dishonesty, with both sides presenting biased accounts. While Anselm was in exile after quarrelling with the King in 1097, Thomas consecrated Herbert de Losinga as Bishop of Norwich, Ralph de Luffa to the See of Chichester, and Hervey le Breton as Bishop of Bangor, an unusual step because these dioceses were in Canterbury's province, and it was Anselm's right to consecrate the new bishops. In 1100 after the sudden death of King William II and the seizure of power by the King's younger brother Henry, Thomas arrived in London too late to crown Henry I, as the ceremony had already been performed by Maurice, Bishop of London, in the absence of both archbishops. Anselm at this time was still in exile. Thomas was initially angry at the slight, until it was explained to him that the King had worried over the chance of disorder in the kingdom if there was a delay. To mollify him, Thomas was allowed to crown the King publicly at a church council held soon after the coronation.

Өлім және мұра

Томас 1100 жылы 18 қарашада Йорк қаласында қайтыс болды. Томас сонымен қатар отбасы мүшелерінің мансабын ілгерілетуге көмектесті; оның бір немересі, Йорк қалалық Томас II, 1108 жылы Йорк архиепископы болды.

Өмірінде Томас білімділігі, өзінің епархиясында білім беруді қолдауы және жомарттығы үшін мақталды. Ол өте жақсы әнші болған және гимндер жазған. Жастық шағында денесі күшті болған, ал қарттық шағында беті қызғылт, шашы қардай аппақ болған. Томас Жеңімпаз Вильгельмнің Сент-Этьен аббаттығындағы қабіріне қойылған некрологты жазған, бірақ тарихшы Ордерик Виталис Томас композиторлық шеберлігі үшін емес, оның жоғары лауазымы үшін таңдалды деп есептеді. Томас Инвеституралық дағдарысқа байланысты шіркеу-мемлекеттік мәселелермен айналыспады, бірақ Йорктің тәуелсіздігін қорғауда Кентерберидің Англияның барлығына басымдық орнату әрекеттеріне қарсы тұруда әрекетті болды. Кейінгі авторлар, оның ішінде Вильям Малмсбери және Хью Кантор, Томасты жомарттығы, тазалығы, әсемдігі және тартымдылығы үшін мақтады.