Арво Ояла: Голливудтық шебер атушы және «жедел тарту» ойлап табушысы

Кіріспе

Каскадер, мерген, техникалық кеңесші Арво Освальд Ожала (21 ақпан 1920 – 1 шілде 2005) – Голливудта револьвермен жылдам оқ ату мәселесі бойынша техникалық кеңесші болған. Ол актер ретінде де жұмыс істеді, ең танымал рөлі – ұзақ жылдар бойы көрсетілген «Gunsmoke» телесериалының басында Маршал Мэтт Диллон атып өлтірген аты-жөні белгісіз адам. Продюсерлерді күлдіру үшін Джеймс Арнес пен Арво бір рет ашылу сахнасын Диллонның жерге құлап түсуімен орындады.

Өмірбаян

Финн иммигранттарының ұлдарынан туған Ояла, жас кезінде әкесінің Якима, Вашингтон қаласына жақын жердегі ранчосында тұрып, өзін-өзі ату шеберлігіне және қолға қаруды жылдам тартуға үйреткен. Ол өзінің мергендік шеберлігін шаңғырауыш жыландардың басын ату арқылы жетілдіргенін айтты. 1950 жылдардың басында Ояла Лос-Анджелесте тұрып, Голливуд киностудиясында жұмыс істеді. "Мен бұл жігіттерді вестерн фильмдерінде көрдім, - деді ол 1957 жылы журналиске, - және олардың атуы баяу екенін түсіндім, себебі олардың қаруларының цилиндрлері қаптамаларына жабысып қалып қойды. Мен цилиндрді бос ұстау керек деп шештім. Мен гаражда қаптамалар жасауды бастадым. Мен әрқайсысын металлмен қаптадым, сонда адам ешқандай кедергісіз қаруын тарта алатын болады. Содан кейін мен өзім жаттығуды бастадым. Бір-екі жылдан кейін мен оны жақсы меңгердім, сондықтан бүгін мен екі рет алтыдан бір секундта тарта аламын". Ояла оны оқытқандар үшін "нағыз шебер" болды. Оның жылдамдығы бірнеше рет тексеріліп, расталды. Ол бір секундтың алтыдан бір бөлігінде қаруын тартып, атып, нысанаға тие алатын, көздің жыпылықтауынан да жылдам. Оның қаруды тартар кезінде "цилиндрді қаптамада ұстау" әдісі батысты революциялады және оны Генри Фонда "Тін жұлдызы" атты батыс фильмінде және Джон Пэйн "Тынышсыз қару" сериалында егжей-тегжейлі көрсетті. Телевизиондық вестерндердің өрбу кезеңінде Ояла Сансет Стрипінің 8500 блогында, әйгілі Кингс Селлер спирттік дүкенінің жанында "жылдам тарту" студиясын ашты. Тағы бір дәлел ретінде Арво күміс долларды қарулы қолымен (оң жақта) белбеу биіктігінен түсіріп, содан кейін төрт дюймге дейін құлай алмай, ақшаны тартып, соққы беретін. Бұл "тірі", яғни толық қуатты оқ-дәрілерді пайдаланумен жасалатын, қазіргі кезде "жылдам тарту" жарыстарында қолданылатын балауыз оқтар мен төрттен бір бөлік зарядтар емес. Басқа бір көрсетілімде оның қарсыласы (бос оқтарды пайдалана отырып) оған тапаншасын қаптан алып, бас көтеріп, содан кейін Арво қарсыласы атуға үлкермес бұрын қаруын тартып, атып жіберетін, ал қарсыласы бас иеп, бір мезгілде револьверін атып жіберетін. Ол ешқашан жеңілген емес. 1956 жылдың тамызында Ояла өзінің төмен орналасқан, металлмен қапталған "Жылдам тарту қаптамасы" үшін патент алуға өтініш берді, ал 1958 жылдың сәуірінде оған 2832519 АҚШ патенті берілді. Оның қаптамасы 1958 жылдың 3 мамырында New York Times газетінде жарияланды. Басқалар жасаған ұқсас қаптамаларға қатысты даулар сот ісіне әкелді – Калифорния апелляциялық соты, OJALA v. BOHLIN, 178 Cal. App.2d 292 (1960) Іс № 23844, 1960 жылдың 24 ақпаны. Ояла қару қолдануға үйреткен теле және кино жұлдыздарының арасында Джеймс Арнесс, Роберт Калп, Джеймс Гарнер, Кевин Клайн, Пол Ньюман, Хью О'Брайан, Клинт Уокер, Мэрилин Монро және Томас Ф. Уилсон болды. Ол Ауди Мерфидің жақын досы болды, Мерфи Арвоның балаларының құдасы болды. Ол батыс фильмдеріндегі актерлердің көпшілігі, ең жақсысы, қолғаптармен тек сырттай таныс екенін, әсіресе, олардың сенімділігі үшін теледидар мен фильмдерде кеңінен қолданылатын 1873 жылғы Colt .45-термен таныс екенін атап өтті. Бірақ, дарынды ұстаз, ол екі апта ішінде кез келген адамға қажетті дағдыларды үйрете алатынын айтты. Ол сондай-ақ көптеген телесериалдар мен фильмдерде түсті, соның ішінде 1959 жылы түсірілген "Орегон жолы" фильмінде, онда оның қару ұстауы, жылдам тарту шеберлігі және нұсқаушы ретіндегі тәжірибесі көрсетілді. Әдетте, нақты жылдамдық пен айналу дағдылары қажет болған кезде, жақыннан түсірілген кадрларда Арвоның қолы көрсетілетін. Оның әйелі Дорис (туған есімі Северсен, 1925-1978) одан бұрын қайтыс болды. Оның артында балалары Валерия, Джон, Эрик, Инга және Ким қалды.

Born to Finnish immigrant parents as a young man, Ojala taught himself marksmanship and how to quick draw a handgun while living on his father's ranch near Yakima, Washington. He said he sharpened his marksmanship skill by shooting the heads off rattlesnakes. During the early 1950s, Ojala was living in Los Angeles, and working for the Hollywood film studios. "I watched these guys in Westerns," he told a reporter in 1957, "and realized that they were slow on the draw because the cylinder of their guns got stuck in their holsters. I decided the trick was to keep the cylinder free. I began making holsters in my garage. I lined each one with metal so a man could draw without any impediment. Then I began practicing myself. After a year or two I got it down so pat that today I can double draw in one sixth of a second." Ojala was "the genuine article" to those he tutored. His speed was clocked and verified a number of times. He could draw, fire, and hit the target in one sixth of a second, faster than the eye can blink. His technique of cocking "in the holster" as he drew revolutionized the western and was shown in detail both by Henry Fonda in the western film The Tin Star and by John Payne in his series The Restless Gun. At the height of the TV Westerns, Ojala opened a "quick draw" studio on the 8500 block of the Sunset Strip, next to the famous King's Cellar Liquor Store. For further proof, Arvo would drop a silver dollar with his gun hand (right) from belt height, then draw and hit the coin before it could fall four inches. This was using "live", or full power ammunition, not the wax bullets and quarter loads used today in so called "fast draw" competitions. In another exhibition, his opponent (using blanks) would face him with his pistol out of the holster and cocked, then nod as he simultaneously fired his revolver, while Arvo would draw and fire before the opponent could get a shot off. He never lost. In August 1956, Ojala filed a patent application for his low slung, metal lined "Quick Draw Holster", and in April 1958, he was granted US Patent 2832519. His holster was publicly described in the New York Times on May 3, 1958. Disputes over similar holsters made by others resulted in a published court case—California Court of Appeals, OJALA v. BOHLIN, 178 Cal. App.2d 292 (1960) Docket No. 23844, February 24, 1960. Among the TV and film stars that Ojala taught to shoot included James Arness, Robert Culp, James Garner, Kevin Kline, Paul Newman, Hugh O'Brian, Clint Walker, Marilyn Monroe and Thomas F. Wilson. He was a close personal friend to Audie Murphy with Murphy becoming Arvo's children's Godfather. He noted that most actors in westerns had, at best, a nodding acquaintance with handguns, especially the 1873 Colt .45s widely used in television and film because of their reliability. But, a gifted teacher, he said he could teach the necessary skills to anyone in two weeks. He also had speaking roles in many television series and films, to include the 1959 film The Oregon Trail, in which his expertise as a gunhandler, fastdraw artist, and instructor were shown. Usually, it was Arvo's hand that was actually shown in close up when real speed and spinning skills were needed. His wife Doris (née Seversen, 1925–1978) preceded him in death. He is survived by his children Valerie, Jon, Erikk, Inga, and Kym.