Түркі Икшидид әулеті: Мысыр мен Левант билеушілері (935-969)
Ikhshidid dynasty
Ихшидидтер әулеті: 935-969 ж. Египет пен Левантты билеген түркі мамелюктер династиясы. Аббасидтерден тәуелділікте болды, Фатимидтермен күресті. Құрметті бейіттері Иерусалимде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік мамлюк әулеті (935–969)
Орталық Азиялық әулет
Turkic mamluk dynasty (935–969)
the Central Asian dynasty
Ихшидид әулеті (الإخشيديون, ) – 935 жылдан 969 жылға дейін Египет және Левантты билеген түрік мамлюк шығатты әулет. Әулет араб тіліндегі «Вали» атағын алып жүрді, бұл олардың Аббасидтерден губернаторлар ретіндегі мәртебесін көрсетеді. 969 жылы Фатимид әскері Фустатты жаулап алғанда Ихшидидтердің билеуі аяқталды. Түрік мамлюк әскерінің сарбазы Мұхаммед ибн Туғж әл-Ихшидті Аббасид халифасы әл-Ради губернатор етіп тағайындады. Ихшидидтер отбасының қабірі Иерусалимде орналасқан.
The Ikhshidid dynasty (الإخشيديون, ) was a dynasty of Turkic mamluk origin, who ruled Egypt and the Levant from 935 to 969. The dynasty carried the Arabic title "Wāli" reflecting their position as governors on behalf of the Abbasids. The Ikhshidids came to an end when the Fatimid army conquered Fustat in 969. Muhammad ibn Tughj al Ikhshid, a Turkic mamluk soldier, was appointed governor by the Abbasid Caliph al Radi. The Ikhshidid family tomb was in Jerusalem.
Атаудың шығу тегі
"Ихшидид" атауы Орталық Азиядағы Ихшид әулеттік атауынан шыққан, бұл атақ Орталық Азияда 10 ғасырға дейін жоғары мәртебелі болып сақталды. Оны түркі қолбасшысы және Мысырдың билеушісі Мұхаммед ибн Туғж қабылдады, оның атасы Ферғанадан келген еді. Осы атаудан бастап, Мұхаммед әл-Ихшид құрған, қысқа ғұмырлы әулет "Ихшидид әулеті" деп танылады.
The name "Ikhshidid" comes from the Central Asian dynastic name Ikhshid, a nobiliary title whose prestige in Central Asia remained high as late as the 10th century. It was adopted by the Turkic commander and ruler of Egypt Muhammad ibn Tughj, whose grandfather had come from Ferghana. After this title, the short lived dynasty founded by Muhammad al Ikhshid is known as the Ikhshidid dynasty.
Негізін қалау
Икшидид мемлекетінің құрылуы Самарадағы анархиядан кейін Аббасидтердің кеңінен ыдырауы мен орталықсыздануының бір бөлігі болды, одан кейін үкімет орталықтанбады. Оның негізін қалаушы Мұхаммед ибн Туғж әл-Ихшид әскери күшке ие болды және қуатты әскери қолбасшы Муннис әл-Музаффармен достық қарым-қатынаста болды. Фустатқа тағайындалғанға дейін ол Дамаск қаласының әкімі қызметін атқарды. Ол алғаш рет 933 жылы Мысырдың әкімі болып тағайындалды, бірақ бірінші мерзімінде оған кірмеді. 935 жылы ол екінші рет, ел бірнеше топтармен соғыс жүргізіп жатқан кезде әкімдікке тағайындалды. Ол Мысырды құрлық және теңіз арқылы басып алу науқанын бастады, теңіз күштері Тинис қаласын алды және негізгі қарсыласы Ахмад ибн Кайғалақтың қоршауын айналып өтіп, оны шегінуге мәжбүр етті, соның арқасында тамыз айында ибн Туғж Фустатқа кірді. Фатимидтер сол кезде үлкен қауіп төндірді және оларды тойтаруға көп күш жұмсалды, олардың жеңілісі 936 жылдың қараша айында ибн Туғждың бауыры Убайд Алладан болды. Бастапқы жылдары айқын тұрақтылық болды, экономикалық дағдарыс пен бедуиндердің шабуылдары болған жоқ, сонымен қатар тонауға тыйым салынды, бұл Мысырды бейбіттендіруге көмектесті. Ибн Туғж Аббасидтерден «Фарғанилердің патшасы» деген мағына беретін Әл-Ихшид атағын (лақаб) сұрады және ресми мақұлдау 939 жылдың шілдесінде келді.
The creation of the Ikhshidid state was part of the wider disintegration and decentralisation of the Abbasids after the Anarchy at Samarra, whereupon government became more decentralised. The founder, Muhammad ibn Tughj al Ikhshid, possessed some form of military power and was on friendly relations with Mu'nis al Muzaffar, a powerful military leader. Before he was appointed to Fustat he held the post of governor of Damascus. He was first appointed to the post of Governor of Egypt in 933 but did not enter it during the first stint. In 935 he was appointed a second time to the governorship whilst the country was in a state of war with multiple factions. He launched a campaign to conquer Egypt by land and sea, the naval forces taking Tinnis and able to outflank Ahmad ibn Kayghalagh, the main opponent, forcing his retreat and facilitating ibn Tughj's subsequent entry to Fustat in August. The Fatimids were a major threat at the time and considerable effort was put into repelling them, culminating in their defeat by Ubayd Allah, ibn Tughj's brother, by November 936. There was remarkable stability in the early years, with an absence of economic chaos and Bedouin raids, coupled with prohibition of looting, which helped pacify Egypt. Ibn Tughj sought the honorific title (laqab) of Al Ikhshīd, which means "King of the Farghanians", from the Abbasids and official designation arrived in July 939.
Консолидациялау
Мұхаммед ибн Раиқ 939 жылы Сирияны басып алды, бұл Мысырға қауіп төндірді. Ашуланған ибн Туғж, Аббасидтердің халифасы ибн Туғжға де-юре губернатор ретінде ресми түрде қолдау көрсетпегендіктен, Аббасидтердің жауы – Фатимидтерді мойындаумен қорқытты. Дегенмен, оның қарапайым мақсаттары көбінесе қорғаныс шараларына әкелді. Соңында ибн Раиқпен келісімге келді, онда ибн Туғж Мысырды, ал ибн Раиқ Сирияны өздерінде қалдырып, Рамла-Тиберия арасында бөлісті. 944 жылы Мысыр, Сирия және Хиджаздың губернаторлықтары 30 жылға ибн Туғж отбасына берілді, ал оның ұлы Әбу әл-Қасым осы лауазымдарға ие болды. 942 жылы ол өз атынан монеталар соғуды бастады, ал Бағдадтағы билік алмасуы орталық биліктің әлсіреуіне себеп болды. 945 жылы ол Дамаскіні басып алған Сейф әд-Даула сияқты тағы бір қарсыласын жеңіп, 946 жылы қайтыс болғанға дейін бітімге келді. Әбу әл-Қасым Сейф әд-Дауламен күресті мұра етіп алып, Дамаскіде оған қарсы шайқасты, ал әл-Даула 947 жылы Алеппоны басып алды. Осы уақытта Орта Мысырдың губернаторы Ғабун көтеріліс жасады және сол жылы қайтыс болғанға дейін Фустатты басып алды. Алайда, Кафурдың татуласу саясатын жалғастыруы Икшидилер мен Хамданидтер арасында келісімге келуге мүмкіндік берді, нәтижесінде Дамаск қайтадан Мысырдың құрамына кірді және Хамданидтерге төленетін салық тоқтатылды, шекаралар негізінен соғысқа дейінгі жағдайға оралды. Бұл бейбітшілік Икшидилердің шекараларын бекітіп, Фатимидтерді қайтадан басты қауіп ретінде қалдырды, ал Византиялықтар енді Хамданидтердің жауапкершілігінде болды. 946 жылы ибн Туғж қайтыс болғаннан кейін Кафур нақты билікке ие болды және замандастары арасында жоғары бағаланды. 950 жылы нубиялық шабуылдар болды, ал 965 жылы Асуан тоналанды, бұл одан да ауыр шабуылға ұласты. Бұл 963-968 жылдардағы ашаршылықпен бірге жүрді, ал берберлер, бедуиндер және карматтар әлсіреген мемлекеттен пайда көруге тырысты. 966 жылы Әбу әл-Хасан қайтыс болғаннан кейін Кафур билікті өз қолына алды, бұл оның евнух екендігіне байланысты жағдайды одан әрі күрделендірді. Дегенмен, ол Бағдадтан «Устадх», яғни «ұстаз» деген атақ алды, бұл оған белгілі бір заңдылық берді. 968 жылы Кафур қайтыс болғаннан кейін оның уәзірі Ибн Киллис тұтқындалды, содан кейін босатылып, Фатимидтердің Ифрикиясына барып, оларға маңызды ақпарат берді. 934 жылы евнух Райдан басқарған Фатимидтердің шабуылы Александрияны басып алуға мүмкіндік берді, бірақ ол қайтарылды. Тек кейін Фатимид генералы Джаухар әс-Сиқиллі 969 жылы Мысырды басып алуға қол жеткізді. Мұхаммед ибн Туғждың інісі Убайд Алла 970 жылдың наурызына дейін Сирияда билік жүргізді, содан кейін ол Жафар ибн Фалладан жеңіліп, тұтқынға алынды, бұл Икшидид әулетінің билік құруының аяқталуын білдірді.
Muhammad ibn Ra'iq took over Syria in 939, which threatened Egypt. Enraged, ibn Tughj threatened to recognise the Fatimids, the Abbasids' enemy as the Abbasid caliph did not formally declare for ibn Tughj, the de jure governor. Nonetheless, his simple goals resulted in mainly defensive actions and eventually came to terms with ibn Ra'iq where ibn Tughj would continue to have Egypt and the same for ibn Ra'iq in Syria, partitioned along Ramla Tiberias. In 944, the governorships of Egypt, Syria and Hijaz were awarded for 30 years to ibn Tughj's family, and these posts would pass to his son, Abu'l Qasim. In 942 he began striking coins in his own name, and the changes of power in Baghdad meant less central authority. In 945 he defeated Sayf al Dawla, another adversary who took over Damascus, which resulted in a truce until his death in 946. Abu'l Qasim inherited the conflict with Sayf al Dawla and fought him at Damascus, and al Dawla soon occupied Aleppo in 947. There was a simultaneous revolt by Ghabun, governor of Middle Egypt, who managed to occupy Fustat before his death in the same year. Nonetheless, Kafur's continuation of the appeasement policy managed to negotiate a settlement between the Ikhshidids and the Hamdanids where Damascus became Egyptian again and the tribute to the Hamdanids stopped, with borders largely in line with status quo ante bellum. This peace practically settled the Ikhshidid borders and left the Fatimids again as the main threat, with the Byzantines now the responsibility of the Hamdanids. Kafur wielded real authority following ibn Tughj's death in 946 and was highly regarded among contemporaries.]] Nubian incursions occurred in 950 and a more serious invasion took place in 965, when Aswan was pillaged. This coincided with the famine of 963–968 while Berbers, Bedouins and Qarmatians all took advantage of the weakened state. In 966 Kafur took over after Abu'l Hasan's death, which further increased uncertainty due to his status as a eunuch. Nonetheless, he received the title 'Ustādh,' meaning "master", from Baghdad, which gave him some legitimacy. Ibn Killis, Kafur's vizier, was arrested following Kafur's death in 968 and following his release traveled to Fatimid Ifriqiya and provided vital information to them. In 934 a Fatimid invasion led by the eunuch Raydan managed to capture Alexandria but was repulsed. Only a later attempt by the Fatimid general Jawhar al Siqilli managed to conquer Egypt in 969. Ubayd Allah, brother of Muhammad ibn Tughj, held out in Syria until March 970, when he was defeated and taken prisoner by Ja'far ibn Fallah, signalling the end of the Ikhshidid dynasty as a ruling power.
Әскери
Фатимидтерден кейін, Ихшидилер де қара нәсілді құл әскерлерін пайдаланды. Бұл практика 870 жылы Тулунидтер кезінде басталды, онда африкалықтар жаяу әскер ретінде қолданылды, ал Ихшидилер қаржылық себептермен оны жалғастырды, себебі олар түркі әскери құлдарынан арзан болды, ал түркілер атты әскер ретінде қолданылды.
Like the Fatimids after them, the Ikhshidids made use of Black slave troops. The practice began with the Tulunids in 870 AD, where the Africans were used as infantrymen, and continued by the Ikhshidids due to financial reasons, as they were cheaper than Turkic military slaves which were used as cavalry.
Ақша шығару
Тек алтын монеталар ғана кең таралған, ал мыс монеталар өте сирек. Динарлар негізінен Миср (Фустат) және Филастин (әл-Рамла) қалаларында соғылған, ал дирхамдар көбінесе Филастинде, ал Табария, Димашқ және Химс қалаларында сирек соғылған. Дирхам соғуға арналған басқа қалалар өте сирек кездеседі. Мисрден шыққан динарлар көбінесе сапалы соғылған, ал Филастин динарлары одан шикірек. Дирхамдар көбінесе дөрекі соғылады және көбінесе монетаның жартысы оқылмайтын болады.
Only gold coins are common, with coppers being extremely rare. Dinars were mainly struck at Misr (Fustat) and Filastin (al Ramla), and dirhams were usually struck at Filastin, and less often at Tabariya, Dimashq, and Hims. Other mints for dirhams are quite rare. Dinars from Misr are often well struck, while the Filastin dinars are more crude. Dirhams are usually crudely struck and often are illegible on half of the coin.