Шараф Рашидов: Өзбекстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы
Sharof Rashidov
Шараф Рашидов – Өзбекстан Компартиясының бірінші хатшысы (1959-1983). Өзбек КСР-інің экономикалық өсуіне зор үлес қосты, кең автономияға ие болды. Тарихымен танысыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шараф Рашидович Рашидов (өзбекше кириллицада: Шароф Рашидович Рашидов; 6 қараша 1917 [ескі стиль бойынша 24 қазан 1917] – 31 қазан 1983) – 1959 жылдан 1983 жылы қайтыс болғанға дейін Өзбекстан Коммунистік партиясы Орталық комитетінің бірінші хатшысы болды. Оның қызмет еткен кезеңінде Өзбек КСР-і айтарлықтай экономикалық өсімді бастан өткерді және Кеңес Одағының қалған бөлігінен жоғары дәрежеде автономияға ие болды.
Soviet Uzbek politician
Sharof Rashidovich Rashidov (Uzbek Cyrillic: Шароф Рашидович Рашидов, ; Шараф Рашидович Рашидов; 6 November 1917 [O. S. 24 October 1917] – 31 October 1983) was the First Secretary of the Central Committee of the Communist Party of Uzbekistan from 1959 until his death in 1983. During his tenure the Uzbek SSR saw considerable economic growth and had a very high degree of autonomy from the rest of the Soviet Union.
Ерте өмір
Рашидов 1917 жылғы 6 қарашада, Ресей революциясына бір күн бұрын дүниеге келген. Ол қазіргі Өзбекстанның Жізақ облысында орналасқан Совунгарлик ауылында өзбек шаруа отбасында туған. Оның отбасы кедей болғанымен, ата-анасы сол кездегі сауатты адамдардың санатында болды және алты баласының білім алуын қалады. Шароф Рашидовтің әкесі Рашид Халилов – Қызыл карвон колхозына қосылған шаруа, ал анасы Куйсиной – үй шаруасымен айналысқан әйел болған. 1935 жылы Жізақ педагогикалық колледжін бітіргеннен кейін, ол Самарқандағы «Ленинский путь» газетінде жұмыс істей бастағанға дейін орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеді. 1941 жылы Самарқан мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірді, бірақ сол жылы кіші лейтенант болып Шығыс майданына аттанды. Ол Мәскеу шайқасына қатысты және соғыста ауыр жарақат алғаннан кейін 1943 жылы демобилизацияланды, ал бұрын екі «Қызыл Жұлдыз» орденімен марапатталған. Өзбекстанға оралғаннан кейін 1943-1944 жылдары Самарқандағы «Ленин жолы» газетінің редакторы, содан кейін Самарқан облыстық комитетінің хатшысы болды, ал 1947-1949 жылдары «Қызыл Өзбекстан» газетінің жауапты редакторы қызметін атқарды. Ол сонымен қатар Партияның Орталық Комитеті жанындағы Бүкілодақтық партия мектебінің студенті болды және 1948 жылы сырттай бітірді.
Rashidov was born on 6 November 1917 [O. S. 24 October 1917], the day before the Russian Revolution. He was born to an Uzbek peasant family in Sovungarlik village, located in what is now the Jizzakh region of Uzbekistan. Although his family was poor, both of his parents were among the few that were literate at the time, and they wanted their six children to be educated. Sharof Rashidov's father, Rashid Khalilov, was a farmer who joined the Qizil karvon kolkhoz, and his mother Kuysinoy was a housewife. Initially after graduating from the Jizzakh Pedagogical College in 1935 he worked as a schoolteacher in a secondary school before starting to work for the regional Samarkand newspaper Leninsky put. He then graduated from the philological faculty of Samarkand State University in 1941, but later that year he was deployed to the Eastern Front as a junior lieutenant. He saw combat in the Battle of Moscow and was awarded two Order of the Red Star before being demobilized in 1943 after being severely wounded in the war. Having returned to Uzbekistan, he worked as editor of the Lenin yoli newspaper of Samarkand from 1943 to 1944, then became the secretary of the Samarkand regional committee before worked as the executive editor Qizil Oʻzbekistoni from 1947 1949. He also was a student of the All Union Party School under the Central Committee of the Party, graduating in absentia in 1948.
Саяси мансап
1947 жылы Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып қызмет жолын бастады, ол 2-ден 9-шы шақырылымдарға депутат болып сайланды. Сонымен қатар, ол коммунистік партияның 19-дан 24-ші съездеріне делегат болды. 1949 жылы Өзбек КСР Жазушылар одағының төрағасы болды, бірақ 1950 жылы Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының төрағасы болып тағайындалды және 1959 жылға дейін осы қызметте болды. Ол билікте өсуді жалғастырып, 1956 жылы Коммунистік партияның Орталық комитетінің кандидат мүшесі болды. 1959 жылдың наурыз айында Өзбекстан Коммунистік партиясы Орталық комитетінің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ол 1983 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. 1961 жылы Коммунистік партияның Орталық комитетінің мүшесі және Орталық Комитет Президиумының кандидат мүшесі болды.
In 1947 he began his career as a deputy in the Supreme Soviet of the Uzbek SSR, where he served as a deputy in the 2nd to 9th convocations. He also served as a delegate to the 19th to 24th Congresses of the Communist party. In 1949 he became the chairman of the board of the Union of Writers of the Uzbek SSR, but moved on from the post in 1950, as he became the chairman of the Presidium of the Supreme Soviet of the Uzbek SSR, which he held until 1959. He continued to rise in power, becoming a candidate member of the Central Committee of the Communist party in 1956. In March 1959 he became the First Secretary of the Central Committee of the Communist Party of Uzbekistan, a post he held until his death in 1983. In 1961 he became a member of the Central Committee of the Communist party as well as a candidate member of the Presidium of the Central Committee.
Саясат
Рашидов өзбек саясатының Самарқан фракциясының іс жүзіндегі басшысы болды, ол басқа фракциялардан, әсіресе Ташкент фракциясынан қарсылыққа ұшырады. 1959 жылы билікке келгеннен кейін ол Өзбек КСР-інің басшы лауазымдарынан Ташкентке жақын саясаткерлерді тазарта бастады. 1969 жылы Ташкент фракциясының Ядгар Насриддиновасы, Ферғана фракциясының Рафиқ Нишонов және Бұхара фракциясының Рахмонқұл Құрбонов оны бірінші хатшы лауазымынан шеттетуге тырысты, спорттық іс-шарадағы орысқа қарсы митингті Мәскеудің оны қабылдамауына себеп ретінде пайдаланды. Алайда, Рашидов жеңіске жетті, ал құйрықшылдар Өзбек КСР-і саясатындағы ықпалын жоғалтты, Насриддинова мен Нишонов одақтық деңгейдегі лауазымдарға ие болды, ал Құрбонов түрмеге қамалды. Рашидов Брежневтің күшті қолдауын алды, ол өз кезегінде Өзбек КСР-ін индустрияландыру жобаларына ресурстар бөлді және оны тергеуден қорғады. Ұзақ жылдар бойы Өзбек КСР-і одақтағы басқа республикаларға қарағанда едәуір жоғары автономияға ие болды. Басқа да осындай мәртебелі кеңес саясаткерлері КГБ және партия аппаратының үлкен билікке ие болуынан қорқыса, Өзбек КСР-дегі осы институттар Рашидовтан қорқатын, оның Брежневпен тығыз байланысы оған басқа саясаткерлерге қарағанда партиялық нормалардан көптеп бұруға мүмкіндік берді. Рашидовқа қарсы пікір білдіргендерге қатыгез жазалар төндірілді, себебі Рашидов өзінің серіктестерінің адалдығын сақтау үшін «бөліп билеу» әдісін қолданып, хабарласу желісін ұстады. Оның қарсыластары оны республиканы бақылау деңгейі үшін өткен ғасырдың ханымен салыстырды.
Rashidov was the de facto leader of the Samarkand faction of Uzbek politics, which encountered rivalry from other factions, especially the Tashkent faction. After coming to power in 1959 he began a series of purges of Tashkent aligned politicians from leadership positions in the Uzbek SSR. In 1969 Yadgar Nasriddinova of the Tashkent faction, Rafiq Nishonov of the Fergana faction, and Rahmonqul Qurbonov of the Bukhara faction attempted to depose him from his position as first secretary, utilizing an anti Russian rally at a sports event as a pretext to get Moscow to reject him. However, Rashidov prevailed, and the leaders of the plot lost their power in Uzbek SSR politics, with Nasriddinova and Nishonov getting union level positions but Qurbonov facing imprisonment. Rashidov had strong support from Brezhnev, who in turn allocated resources to projects industrializing the Uzbek SSR and protected him from investigation. For decades, the Uzbek SSR had an extremely high degree of autonomy compared to other republics in the union. While other Soviet politicians of similar status feared the KGB and Community Party apparatuses giving such entities a great degree of control, those very same institutions based in Uzbek SSR feared Rashidov, whose close ties to Brezhnev enabled him to deviate from party norms far more than other politicians. People who expressed disagreement with Rashidov faced severe retaliation, as Rashidov maintained a network of informers using a "divide and conquer" method to ensure loyalty to him from his associates. His opponents likened him to a Khan of the previous century for the amount of control he exercised over the republic.
Жобалар
Рашидовтың билік еткен кезінде Өзбек КСР-і ауыл шаруашылығы саласында ғана емес, сонымен қатар урбанизация және индустрияландыруда да қарқынды экономикалық өсімді бастан өткерді. В. П. Чкалов атындағы Ташкент авиациялық өндірістік бірлестігі әлемдегі ірі ұшақ өндірушілердің біріне айналды; 1969 жылы Мурунтау кені алтын өндіруді бастады, ол Кеңес Одағындағы ең маңызды кен орындарының бірі болды. 1966 жылғы құрылыс қиратушы жер сілкінісінен кейін Ташкент қаласы қайта жаңартылып, айтарлықтай урбанизацияға ұшырады, Ташкент метрополитені салынды, қала кеңейтілді, сондай-ақ республика бойынша әлеуметтік мақсаттағы басқа да құрылыс жобалары жүзеге асырылды.
During Rashidov's tenure the Uzbek SSR experienced rapid economic growth, not only in the agricultural sector but also urbanization and industrialization. The Tashkent Aviation Production Association named after V. P. Chkalov became one of the largest aircraft producers in the world; in 1969 the Muruntau mine began extraction of gold, which became one of the most important mines in the Soviet Union. After the devastating earthquake of 1966 the city of Tashkent was rebuilt and experienced significant urbanization, with the construction of the Tashkent Metro and expansion of the city as well as other socially oriented construction projects throughout the republic.
Дипломатиялық
1957 жылы Рашидов Климент Ворошиловпен бірге Индонезия, Бірма, Қытай және Вьетнамға дипломатиялық сапарға барды, онда ол отаршылдыққа қарсы қозғалыстардың көшбасшыларымен кездесті. Кубаға алғашқы сапарлары ауыл шаруашылығы мәселелеріне арналған болса да, 1962 жылы ол Куба ракеталық дағдарысының алдында Хрущев жіберген советтік делегация құрамында болды. 1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысы кезінде Рашидов Ташкентте бейбіт келіссөздер ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды, нәтижесінде екі ел 1966 жылы Ташкент декларациясына қол қойды. Келіссөздерді ресми түрде Алексей Косыгин жүргізсе де, Рашидов бейбіт процеске көбірек қатысты. Совет Одағының Ауғанстанға басып кіруі кезінде Рашидов ауған студенттерін Өзбек КСР-інің университеттерінде оқуға шақырды және Ауғанстан Демократиялық Республикасының үкіметтік органдарымен үнемі хат алмасып, олардың іс-қимылдарына қолдауын білдірді.
In 1957 Rashidov accompanied Kliment Voroshilov on a diplomatic trip to visit Indonesia, Burma, China, and Vietnam, where he met with leaders of anti colonial movements. Although his first visits to Cuba dealt with agricultural matters, in 1962 he was part of a Soviet delegation to Cuba sent by Khrushchev in the prelude to the Cuban missile crisis. During the Indo Pakistani war of 1965, Rashidov was instrumental in the organization of peace talks in Tashkent, were the two countries signed the Tashkent Declaration peace agreement in 1966. While the negotiations were officially led by Alexei Kosygin, Rashidov was more involved in the peace process. During the Soviet invasion of Afghanistan, Rashidov welcomed Afghan students to study at universities in the Uzbek SSR and frequently corresponded with government bodies of the Democratic Republic of Afghanistan emphasizing his support of their endeavors.
Мәдениет
1966 жылы Рашидовтың тұсында Өзбекстанның астанасы Ташкент қайта жаңартылды, жаңа мұражайлар, саябақтар, театрлар мен ескерткіштер салынды. 1970 жылы Самарқанның 2500 жылдығы тойланды, осыған орай Самарқанда маңызды шаралар өтті, қала тарихы мұражайы мен опера және балет театры ашылды. 1977 жылы Орталық Азияда алғаш рет Ташкентте метро құрылысы аяқталды. 1969 жылы Самарқанда Темұр дәуірі өнері тарихына арналған халықаралық симпозиум өтті. 1973 жылы әйгілі ғалым Әбу Райхан әл-Бирунидің 1000 жылдығы кеңінен тойланды және көркем фильм түсірілді. Рашидов басшылығымен Өзбекстандағы ғылыми-зерттеу институттарының саны 1960 жылы 64-тен 1980-ші жылдардың басында 100-ге дейін артты. Рашидов Орталық Азиядағы алғашқы археология институтын құруды бастады, ол 1970 жылы Самарқанда ашылды. 1970 жылы Өзбекстанда әр 10 000 адамға 192 студент шамасында білім алды. 1970-1980 жылдары Рашидовтың қолдауымен Өзбекстанда үш ірі тарихи фильм түсірілді: Одил Яқубовтың шығармасы негізінде "Ұлуғбек қазынасы", Айбек романы бойынша 10 бөлімді "Әлішер Навои" телефильмі және Комил Яшин романы бойынша 17 бөлімді "Отты жолдар" сериалы. Қазіргі Өзбекстан аумағында туған әлемдік ғылымның ұлы тұлғалары туралы алғашқы көркем тарихи фильмдер жасалды: Авиценна туралы "Жастық шағы", Ұлуғбек туралы "Ұлуғбек жұлдызы". 1966 жылы "Өзбекфильм" студиясында мультфильмдер шеберханасы құрылды. 1968 жылы алғашқы өзбек мультфильмі "Батыл торғай" жарық көрді. 70-ші жылдардың ортасында анимация шеберханасы қуыршақ және суретті мультфильмдерді біріктіретін орталыққа айналды, "Бүркіт пен жұлдыз туралы жыр" (авторы Мавзур Махмудов), "Шөлдегі көл" (авторы Назим Тулахожаев) және "Хожа Насретдин" сияқты мультфильмдер жасалды. Рашидов Өзбекстанның жас ақындары мен жазушыларын белсенді түрде қолдады. Оның тұсында өзбек мәдениетінде Еркін Вохидов ("Өзбегім" поэмасы) және Абдулла Орипов ("Өзбекстан" поэмасы) сияқты көрнекті ақындар өркендеді. Әлішер Навои атындағы Мемлекеттік әдебиет мұражайы, Садриддин Айни атындағы үй-мұражайы, Афшондағы Әбу Әли ибн Сина мұражайы, Ташкенттегі Ленин мұражайы және тағы да басқа мұражайлар ашылды. 1980 жылы Рашидовтың бастамасымен өзбек және тәжік ақыны Ориф Гүлханидің 100 жылдығы тойланды және Самарқанда Гүлхани мұражайы ашылды. Мұнан өзге, мәдени саясаттың маңызды бір бөлігі үш мұражай-қорық құру болды: Хивадағы "Ичан-Қала" (1968), Самарқан біріккен тарихи-сәулет және өнер мұражай-қорығы (1982) және Бұхара мемлекеттік сәулет-өнер мұражай-қорығы (1983). Шароф Рашидович Рашидовтың басшылығымен тарихшылар 1967-1970 жылдары өзбек және орыс тілдерінде төрт томдық "Өзбекстан тарихы" еңбегін жазып, жариялады. Рашидовтың қайтысынан кейін Өзбекстанның көп томдық тарихы жарияланбады, тек жеке кезеңдерге арналған жеке томдар ғана шықты.
Under Rashidov in 1966, the capital of Uzbekistan, Tashkent, was rebuilt, and new museums, parks, theaters, and monuments were erected. In 1970, the 2500th anniversary of Samarkand was celebrated, and in this connection great events were held in Samarkand, a museum of the city's history and an opera and ballet theater were opened. In 1977, for the first time in Central Asia, a subway was opened in Tashkent. In 1969, an international symposium on the history of art of the Timurid period was held in Samarkand. In 1973, the 1000th anniversary of the famous scholar Abu Rayhan Al Biruni was widely celebrated and a feature film was made. The number of research institutes in Uzbekistan under Rashidov's leadership increased from 64 in 1960 to 100 in the early 1980s. Rashidov initiated the first Institute of Archaeology in Central Asia, which opened in 1970 in Samarkand. In 1970, there were 192 students for every 10,000 people in Uzbekistan. In 1970 1980, with Rashidov's support, three large historical series were filmed in Uzbekistan: "Ulugbek's Treasures" based on Odil Yoqubov's work, a 10 part video film "Alisher Navoi" based on Aybek's novel, and a 17 part series "Roads of Fire" based on Komil Yashin's novel. For the first time, large feature historical films were made about the geniuses of world science born in the territory of modern Uzbekistan: Avicenna "Youth of Genius", about Ulugh Beg "The star of Ulugbek". In 1966, a cartoon production workshop was established at the Uzbekfilm studio. In 1968, the first Uzbek drawn cartoon "Brave Sparrow" was published. In the mid 70s, the animation workshop became a union of puppet and drawn cartoons, cartoons were made: "The Ballad of the Falcon and the Star" by Mavzur Mahmudov and "Lake in the Desert" by Nazim Tulahojaev, "Hoja Nasreddin". Rashidov actively supported young poets and writers of Uzbekistan. Under him, such outstanding poets as Erkin Vohidov (author of the poem "O'zbegim") and Abdulla Oripov (author of the poem "O'zbekiston") appeared in Uzbek culture. Museums were opened: the Alisher Navoi State Museum of Literature, the Sadriddin Ayni House Museum, the Abu Ali Ibn Sina Museum in Afshona, the Lenin Museum in Tashkent and others. In 1980, on the initiative of Rashidov, the 100th anniversary of the Uzbek and Tajik poet Orif Gulhani was celebrated and the Gulhani Museum was opened in Samarkand. In addition, an important aspect of cultural policy was the creation of three museum reserves: "Itchan Kala" in Khiva (1968), Samarkand United Historical Architectural and Art Museum Reserve (1982) and Bukhara State Architectural Art Museum Preserve (1983). Under the leadership of Sharof Rashidovich Rashidov, historians wrote and published in 1967 1970 in Uzbek and Russian languages a four volume "History of Uzbekistan". After Rashidov's death, multi volume general histories of Uzbekistan were no longer published, with the exception of separate volumes on individual periods.
Непотизм
КПСС Рашидовтың сыбайлас жемқорлығы мен жеққорлығын жақсы білгенімен, бастапқыда оған көз жұмды. Өзбек КСР-індегі кең таралған жемқорлық пен парақорлық туралы шағымданып, орталық органдарға мыңдаған хаттар жіберілген соң, орталық үкімет Рашидов пен оның кадрларын мұқият тергеуге кірісті. Соңында Рашидов Лигачевқа шақырылды, ол оған Өзбек КСР азаматтарының оның жемқорлығына шағымданған қалың хаттарды көрсетті. Рашидов Лигачевтен кім екенін сұрады, ал Лигачев оған Юрий Андроповтың тапсырмасымен бұл мәселені көтеріп отырғанын айтты. Рашидов бұл хаттарды жала жабу деп мәлімдеді, ал Лигачев оның тергеуге алынатынын және егер айыптаулар негіссіз болса, алаңдауға қажеті жоқ екенін хабарлады.
While the CPSU was well aware of Rashidov's corruption and nepotism, they initially chose to overlook it. With thousands of complaint letters sent to central bodies complaining about widespread corruption and bribery in the Uzbek SSR, the central government began to investigate Rashidov and his cadres more seriously. Eventually Rashidov was summoned by Ligachev, who showed him the stacks of letters from citizens of the Uzbek SSR complaining about his corruption. Rashidov responded by asking Ligachev who he thought he was, and Ligachev informed him that he was bringing up the issue on behalf of Yuri Andropov, to which Rashidov replied by claiming the letters to be slander, to which Ligachev informed him that he was subject to investigation and if the allegations were false that he would have nothing to worry about.
Мақта туралы жанжал
Мәскеуден мақта өндірісін арттыру туралы тапсырма алғаннан кейін, Рашидов басшылығындағы Өзбек КСР үкіметі суармалы және жиналған жерлердің көлемін жасанды түрде арттырып көрсеткен статистика жариялап, өндіріс пен тиімділіктің рекордтық деңгейде екенін мақтанды. Бірақ, Өзбек КСР-і мәлімдеген мақта көлемі мен нақты өндірілген мақта арасында зор айырмашылық болды. Мәскеудің мақта өндірісін ұлғайтуға бағытталған күшті ықпалы республикада, әсіресе Қарақалпақстан аймағындағы экологиялық апатқа себеп болды. Арал теңізін толықтырған өзендер мақта далаларын суару үшін басқа бағытқа бұрылып, теңіздің тартылуына әкеп соқты. Экологиялық ахуал нашарлаған сайын мақта өндірісі төмендесе де, Мәскеу одан да көп мақта талап етіп отырды. Мақта квотасын орындалғандай көрсету үшін, салық, парақорлық және жалған құжаттарды пайдаланудан тұратын күрделі жүйе құрылды. Өзбек басшылығы осы көбейтілген көрсеткіштерді пайдаланып, орталық советтік қаражаттан Өзбек КСР-і мен Рашидовтар отбасына үлкен қаражат аударды. Брежнев бұл жағдайға немқұрайлы қарады, өйткені оның күйеу баласы да осы іске қатысты болды. Брежневтің қайтысынан кейін, бұл схеманы білген Андропов «мақта мафиясын» жоюға кірісіп, ақырында бұл жанжал ресми түрде мойындалды.
With orders from Moscow to grow increasing quantities of cotton, the government of the Uzbek SSR under Rashidov responded by reporting artificially inflated statistics for growth in land irrigated and harvested, boasting of record improvements in production and efficiency. However, there was a huge disparity in the amount of cotton that the Uzbek SSR claimed to produce compared to what was actually produced. The huge push from Moscow to increase cotton production played a huge role in the ecological devastation that the republic, especially the Karakalpakstan region. The rivers that fed the Aral Sea were diverted to irrigate cotton fields, causing the sea to recede. As the ecological situation worsened, cotton production declined, yet Moscow kept demanding more cotton. An intricate system of tribute, bribes, and forgery were used to create the illusion of fulfilling cotton quotas. The Uzbek leadership used these exaggerated figures to transfer substantial amounts of wealth from central Soviet funds into the Uzbek SSR and the Rashidov family. Brezhnev turned a blind eye to the situation, as his son in law was implicated in the scandal. After the death of Brezhnev, Andropov, who was aware of the scheme, began dismantling the “cotton mafia”, and eventually the scandal was made officially acknowledged.
Отбасы
Рашидов Хурсанда Ғыфуровна Рашидоваға үйленген, және олардың бес баласы болды. Ұлдары Илхом Қарақалпақ АССР-інің бірінші хатшысы Каллибек Камоловтың қызына үйленді. Рашидовтың бір қызы Бухара фракциясының мүшесі, Ыбырахим Муминовтың немересіне тұрмысқа шықты, ол Өзбек КСР Ғылым академиясының вице-президенті қызметін атқарды және Самарқан-Бухара топтастығының байланыстарын нығайтты. Оның інісі Сахиб Халық инспекциясының бастығы болды. Әйелінің сіңілі ұлы Ташкент медицина институтының ректоры болды. Барлығы, Рашидов Өзбек КСР үкіметіндегі маңызды лауазымдарға кемінде он төрт туысын орналастырды, бірақ үкіметтегі туыстарының нақты саны әлі де белгісіз.
Rashidov was married to Khursanda G'furovna Rashidova, and they had five children. Their son Ilkhom was married to the daughter of Qallibek Kamolov, first secretary of the Karakalpak ASSR. One of Rashidov's daughters was married to the nephew of Ibrohim Muminov of the Bukhara faction, who held the post of vice president of the Academy of Sciences of the Uzbek SSR and solidifying ties of the Samarkand Bukhara grouping. His brother Sahib was head of the People's Inspectorate. His wife's nephew was rector of the Tashkent medical institute. In total, Rashidov put at least fourteen of his relatives in important positions in the government of the Uzbek SSR, although the exact number of relatives throughout the government remains unclear.
Дін
Өзбекстанда мұсылмандар көпшілік болғанымен, Рашидов Кеңес басшыларынан күтілетіндей зайырлы өмір салтын ұстанды, өзінің атеист екенін айтты және дінді шарлатандық деп санады. Дегенмен, ол республикадағы дінге өте төзімді болды, діни мекемелердің дамуына ғана емес, сонымен қатар діни сипаттағы қоғамдық тойлануларға да рұқсат берді, осылайша Ташкентті Кеңес Одағындағы исламның маңызды орталығына айналдырды. 1980 жылдың қыркүйегінде Ташкентте Хижраның жылдығына арналған ірі халықаралық конференция өтті. Оның қызмет еткен кезеңінде бұрынғы басшылықтармен спорт залдары мен қоймалар сияқты зайырлы мақсаттарға айналдырылған көптеген мешіттер қайта қалпына келтірілді.
While Uzbekistan is Muslim majority, Rashidov lived a secular lifestyle as was expected of Soviet leaders and maintained that he was an atheist, and referred to religion as superstition. However, he was very tolerant of religion in the republic, and allowed for not only the development of religious institutions but also public celebrations of religious nature, rendering Tashkent a key center of Islam in the Soviet Union. In September 1980 a major international conference marking the anniversary of the Hijra was held in Tashkent. During his tenure many mosques that were converted by previous administrations for secular purposes such as gyms and warehouses were restored.
Өлім және мұра
Рашидов 1983 жылғы 31 қазанда Қарақалпақ АССР-іне сапар барысында қайтыс болды. Көптеген дереккөздер оның жүрек талмасынан қайтыс болғанын көрсетеді, көптеген адамдар оған қатысты жүргізіліп жатқан сыбайлас жемқорлық тергеудің тудырған стрестің себеп болғанын айтады, бірақ кейбір мәліметтер оның өлімі жемқорлық айыбынан құтылу үшін өз-өзіне қол жұмсағандығын көрсетеді. Оның орнын Иномжон Усмонхожаев басты. Рашидовтің өлімінен кейін жоғары баға берілгенімен, оған сын айту көп ұзамай ғана емес, Мәскеу мен Ташкенттегі жоғары лауазымды саяси қайраткерлер тарапынан да қолдау тапты. Ол бастапқыда Ташкенттегі Ленин алаңына жерленген, бірақ мақта дауысынан кейін оның есімі ұмытылып, жатты, 1986 жылы оның мәйіті алаңнан шығарылып, туған қаласына қайта жерленді. Кеңес Одағынан тәуелсіздік алғаннан кейін Рашидовтің бейнесін Ислам Каримов жаңартып, Рашидов өзбек ұлттық сезімінің символы ретінде танылды. Шәроф Рашидов ауданы оның құрметіне аталды. Мақта дауысы ресейліктер үшін ұят болғанымен, өзбектер Рашидовты оған қарамастан емес, керісінше, оның арқасында қолдады, себебі бұл Мәскеуге қарсы жеңіс ретінде қабылданып, көптеген адамдар оның жемқорлығын республикаға пайдалы және өзбек мүдделерін қорғау деп санады.
Rashidov died on 31 October 1983 while visiting the Karakalpak ASSR. Most sources indicate that he died of a heart attack, with many suggesting that the stress of the ongoing corruption investigation into him played a role, but some accounts allege that his death was suicide to avoid facing corruption charges. He was succeeded by Inomjon Usmonxoʻjayev. While he was initially eulogized after his death, criticism of Rashidov was soon not only permitted but done by senior politicians in both Moscow and Tashkent. Although he was originally buried in Tashkent's Lenin Square, although after the cotton scandal received more attention and he began to face more damnatio memoriae, his remains were disinterred from the square in 1986 and reburied in his hometown instead. After independence from the Soviet Union, Rashidov's image was rehabilitated by Islam Karimov and Rashidov became celebrated as a symbol of Uzbek nationalism. Sharof Rashidov District was named in his honor. While the cotton scandal was seen as a shame by Russians, Uzbeks largely supported Rashidov not in spite of it but rather because of it, as it became seen as a triumph over Moscow and many saw his corruption as beneficial to the republic and serving Uzbek interests.