Кіріспе
Ағылшын футболшысы, жаттықтырушы және спорт комментаторы Марк Абрахам Брайт (6 маусым 1962 жылы туған) – ағылшын спорт тілшісі және бұрынғы футболшы. Гамбиялық әкесі мен ағылшын анасынан туған ол, ерте жасында Сток-он-Трент қаласындағы асырап алу отбасында тәрбиеленген. 1981 жылы «Порт Вейл» футбол клубына өтуден бұрын, жергілікті «Лик Таун» клубында футбол ойнаған. Келесі жылы клубта кәсіпқой футболшы болды, бірақ 1983–1984 маусымында ғана негізгі құрамда тұрақты түрде ойнады. 1984 жылдың маусымында «Лестер Сити» клубымен келісімшарт жасады. Алайда, «Лестер» клубында сәттілікке жете алмады, сол себепті 1986 жылдың қараша айында «Кристал Пэлас» клубына сатылды. 1989 жылы плей-офф арқылы Екінші дивизионнан көтерілуге көмектесті, 1990 жылы Англия кубогының (ФА Кубогы) финалында жеңіліс тапты, ал 1991 жылы Толық мүшелер кубогын жеңді. Иан Райтпен тиімді шабуылдық серіктестік құрып, «Кристал Пэлас» клубы үшін 286 лига және кубок ойынында 114 гол соқты. Сондай-ақ, 1987–1988 маусымдарында PFA Екінші дивизионның үздік құрамына және 1990 жылы клубтың үздік ойыншысы атанды. 1992 жылдың қыркүйегінде «Шеффилд Уэнсдей» клубына 1,375,000 фунт стерлингке сатылды, онда келесі бес жыл бойы барлық турнирлерде 170 ойында 70 гол соқты. 1993 жылы Лига кубогының және ФА Кубогының финалында ойнады, екі ойын да «Арсенал» клубына жеңіліспен аяқталды. 1996–1997 маусымында негізгі құрамдағы орнын жоғалтып, «Миллуолл» клубына жалға берілді, сондай-ақ швейцариялық «Сион» клубында да уақыт өткізді, бірақ «Шеффилд Уэнсдей» клубымен келісімге келе алмағандықтан, бәсекелестік ойындарда ойнау мүмкіндігі болмады. 1997 жылдың наурыз айында «Чарлтон Атлетик» клубымен келісімшарт жасады және клубқа 1998 жылғы Бірінші дивизион плей-офф финалында жеңіске жетіп, Премьер-лигаға көтерілуге көмектесті. Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін, түрлі теле және радио бағдарламаларында сарапшы ретінде жұмыс істеді. 1996 жылы әнші Мишель Гейлге үйленді және 2007 жылы ажырасты, олардың бір ұлы бар.
Mark Abraham Bright (born 6 June 1962) is an English sports correspondent and former footballer. Born to a Gambian father and English mother, he was adopted into a foster family in Stoke on Trent at an early age. He played non League football for local side Leek Town, before joining nearby Football League side Port Vale in 1981. He turned professional at the club the following year, though would only enjoy an extended run in the first team during the 1983–84 season. He signed with First Division club Leicester City in June 1984. He failed to find success with Leicester however, and was sold on to Crystal Palace in November 1986. He helped Palace to win promotion out of the Second Division via the play offs in 1989 and went on to play on the losing side of the 1990 FA Cup final, before winning the Full Members' Cup in 1991. Building an effective strike partnership with Ian Wright, he scored 114 goals in 286 league and cup games for Crystal Palace and was also named on the PFA Second Division Team of the Year in 1987–88 and as the club's Player of The Year in 1990. He was sold to Premier League rivals Sheffield Wednesday for a fee of £1,375,000 in September 1992, where he would stay for the next five years, scoring a further 70 goals in 170 games in all competitions. He featured in the 1993 League Cup final and 1993 FA Cup final, which ended in defeat to Arsenal both times. He lost his first team place in the 1996–97 season and was loaned out to Millwall, also spending time at Swiss club Sion, who were unable to play him in competitive fixtures after failing to come to an agreement with Sheffield Wednesday. He eventually signed with Charlton Athletic in March 1997 and helped the club to win promotion to the Premier League with victory in the 1998 First Division play off final, before announcing his retirement the following year shortly before his 38th birthday. After retiring as a player he worked as a pundit on various television and radio programmes. He married singer Michelle Gayle in 1996 and divorced in 2007; they have one son.
Ерте өмір
Брайт Сток-он-Трент қаласында Гамбиядан келген жүк көтеру машинасының жүргізушісі Эдвин Брайт пен ағылшын Морин Брайттың отбасында дүниеге келді. 1964 жылғы қарашада анасы үйден кетіп, әкесі Брайт пен оның інісі Филипті асырап алуға берді. Оның алғашқы асырап алу үйі Хелена Партонмен болды, онда ол ағасымен бірге тұрды, ал әпкелері 1968 жылы Эдвиннен ажырасқан анасымен бірге өмір сүрді. Партон 1969 жылы денсаулығына байланысты екі ұлды асырап алуды тоқтатты, содан кейін ұлдар Кидсгроувтағы тәжірибелі асырап алушылар Боб пен Айрин Дэвиспен бірге тұруға кетті. Олардың күтімінде оның балалық шағы салыстырмалы түрде бақытты және тұрақты болды, 18 жасқа толғанға дейін үйден кеткенге дейін. Dove Bank бастауыш мектебіндегі жалғыз қара балалар болғандықтан, екі бауыр қорлаушылардың назарына ілігіп, оларды бір сыныпқа орналастырды, осылайша оларға көңілдірек болуына көмектесу үшін. Мектеп директорының мектеп жиналысында расизмге қарсы жасаған жалпылама әрекеті тиімді болды және ұлдардың табиғи футболға қабілетінің арқасында басқа балалармен қабылдана бастады. Exit State рок тобының солисі Рой Брайт Марк Брайттың жартылай бауыры екенін мәлімдеді.
Порт Вейл
Брайт 16 жасында "Порт-Вейл" клубының жасөспірімдер командасынан босатылғанға дейін бір жыл ойнады. Содан кейін ол "Чешир Каунти Лигасы" клубы "Лик Таун" және жексенбілік лигасының "Мейсон Армс" клубында жартылай уақыт футбол ойнады. 1981 жылғы қазан айында "Мейсон Армс" клубының ко-менеджері Рассел Бромеджтың ұсынысымен "Порт-Вейл" клубына әуесқой ретінде қайта оралды. Менеджер Джон Макграт оған 1981–82 маусымының соңғы ойынында, "Вейл Парк" стадионында "Торкуэй Юнайтед" клубымен 2–0 есебімен жеңіске жеткен кезде толыққанды дебют жасады. Бұл ойынға дейін, 1982 жылғы 1 мамырда "Йорк Сити" клубымен голсыз тең түскен кезде ол алаңға қосымша уақытта шыққан еді. "Торкуэй" клубымен өткен ойында ол Пол Боулзға гол соғуға көмектесті, бірақ өзі де гол соғу мүмкіндігін жіберіп алды, жергілікті тілшіге: "Мен допты бірден ұрудың орнына секіріп түсуін күтіп отырдым" деді. Ол аптасына 10 фунт стерлинг көлемінде бастапқы бір жылдық жартылай штатты жұмыс келісімшартына қол қойды, сонымен қатар "Стаффс Гидравликс" компаниясында шәкірт ретінде жұмыс істеді. 1982–83 маусымында төртінші дивизиондағы жарысқа қатысып, 9 қазанда "Херефорд Юнайтед" клубымен өткен ойында "Порт-Вейл" үшін екінші голды соқты. Брайт 1983–84 маусымының соңында жаңа бас бапкер Джон Рудж басқаруымен "Валиантс" клубында көзге түсті, 31 ойында 10 гол соқты, бірақ бұл клубты үшінші дивизионнан құтқаруға жеткіліксіз болды. Бұл трансфер кейіннен қосымша шарттар бойынша екі есеге артты.
Лестер Сити
Брайттың «Лестермен» шарты үш жылға созылып, аптасына 300 фунт стерлинг көлемінде табыс әкелді, бұл «Порт Вейлдегі» жалақысын үш есеге жуық арттырды, сонымен қатар 10 000 фунт стерлингтік қол қою бонусын алды. 1984–85 маусымында «Түлкілер» Бірінші дивизион кестесінің төменгі жағында күресті, ал Брайт 18 ойынға қатысып, көп уақытын құрамада өткізді, себебі Гэри Линекер мен Алан Смит клубтың белгілі шабуыл шебі болды. Линекер Бірінші дивизиондағы ең көп гол соққан ойыншы атанды, бірақ 1985 жылдың жазында «Эвертонға» сатылды, бұл Брайтқа «Филберт-стритте» негізгі құрамға ену мүмкіндігін берді. Брайт 1985–86 маусымын «Эвертонға» қарсы өткен ойында 3–1 есебімен жеңіске жетіп, екі гол соқты. Алайда, ол кампанияның қалған бөлігінде осы нәтижеге қол жеткізе алмады және сенімін жоғалтты, бұл Лестер жанкүйерлерінің бір бөлігі нәсілдік қорлаумен оған шабуыл жасағанда одан да нашарлады. Карьерасының ең қиын кезеңінде, ұйқысыздықтан емделгеннен кейін депрессия диагнозы қойылды. Мильн 1986–87 маусымының басында «Лестерде» жоғары лауазымға көтеріліп, клубтың бас директоры болды, ал жаңа бас тренер Брайан Гамильтон Брайтты жоғары бағаламады. Брайт Брайан Хортонның «Халл Ситиге» көшу ұсынысын қабылдамады, себебі ол тым солтүстікке көшкісі келмеді, бірақ Хортонның кеңесімен «Лестерден» көшуді сұрады, өйткені клуб Брайттың 50 ойынға қатысуына және «Порт Вейлге» қосымша төлем жасауына келіспеді.
Кристалл сарайы
Брайт 1986 жылғы 13 қарашада менеджер Стив Коппелдің шақыруымен 75 000 фунт стерлингке «Кристалл Пэлас» клубына қосылды. Бастапқы келісімшарт үш айлық уақытша болды, себебі оның остеит пубисіне байланысты медициналық мәселелері болды. Яғни, егер ол осы кезеңнің соңында жарамсыз болса, «Лестерге» қайтарылатын еді. Алайда, ол сынақ мерзімін сәтті аяқтағаннан кейін тұрақты келісімшартқа қол қойды. «Пэлас» бұрыннан-ақ Иан Райт пен Энди Грейден тұратын табысты шабуыл шебіне ие болды, бірақ Коппел Грейді орталық жартылай қорғауға жылдырып, Брайтты алдыңғы қатарға қойды. «Бүркіттер» Екінші дивизионнан жоғары көтерілуге ұмтылып жатқанда, 1986-87 маусымында плей-оффқа ілісу үшін екі ұпай жетпеді. Брайт PFA жыл командасының құрамына енді және 1987-88 маусымында 24 гол соғып, дивизиондағы ең көп гол соққан ойыншысы атанды, бірақ клуб плей-оффтан тыс бір орынмен және екі ұпаймен қалды. 1988-89 маусымында үшінші орын алған «Пэлас» плей-оффқа қатысты, ал Брайт «Суиндон Таунға» қарсы жартылай финалда гол соғып, команданың финалға өтуіне көмектесті. «Пэлас» кейін «Блэкберн Роверсті» жалпы есеп бойынша 4:3 есебімен жеңіп, жоғары лигаға жолдама алды. «Пэлас» Бірінші дивизионда жақсы өнер көрсетті, бірақ «Энфилдке» сапарда «Ливерпульден» клуб тарихындағы рекордтық 9:0 есебімен жеңіліп қалды. Бұл тәжірибені Брайт «ұйысу» деп сипаттады. Ол 1989-90 маусымын 12 лигалық голмен аяқтады, соның ішінде «Олд Траффордта» «Манчестер Юнайтедке» қарсы гол соқты. Клубтың ең үлкен жетістігі ФА кубогында болды, олар жартылай финалда «Вилла Паркте» «Ливерпульді» қосымша уақытта 4:3 есебімен жеңіп, 1990 жылғы ФА кубогының финалына жолдама алды. ФА кубогының финалында алғаш рет ойнаған клуб «Уэмбли» стадионында «Манчестер Юнайтедпен» 3:3 есебімен тең ойнағаннан кейін қайта ойнады, бірақ қайта ойнауда Ли Мартиннің соңғы минуттағы голынан 1:0 есебімен жеңіліп, Алекс Фергюсон «Манчестер Юнайтедтің» бас жаттықтырушысы ретінде алғашқы кубогын жеңіп алды. Брайт алғашқы ойында жақсы өнер көрсетпегендігіне қатты көңіл көшірді. Бір жұбаныш ретінде, ол 1989-90 маусымында «Кристалл Пэлас» клубының «Жылдың үздік ойыншысы» атанды. 1990-91 маусымында «Пэлас» Бірінші дивизионда жақсы өнер көрсеткенде, Брайт жоғары деңгейдегі өзінің гол соғу шеберлігін көрсетті, қысқы айларда он ойында жеті гол соқты. «Бүркіттер» лигадағы ең жоғары үшінші орынды иеленді. «Пэлас» «Бристол Роверс», «Брайтон энд Хов Альбион», «Лютон Таун», «Норвич Сити» және «Эвертон» клубтарын жеңіп, «Уэмбли» финалында толық мүшелер кубогын жеңіп алды, онда Райт қосымша уақытта екі гол соқты. Райт клубтан кеткеннен кейін, Брайт «Пэлас» сапындағы керемет формасын жалғастырып, 1991-92 маусымында барлығы 22 гол соқты. Алайда, Коппел Райтты лайықты түрде алмастыра алмады, ал Марко Габбиадини төрт ай ішінде 600 000 фунт стерлингке сатылып алынды. Брайт 1992-93 маусымының ашылу күні «Блэкберн Роверске» қарсы үйде 3:3 есебімен тең ойнап, «Кристалл Пэлас» клубының Премьер-лигадағы алғашқы голын соқты, содан кейін «Шеффилд Уэнсдейге» сатылды.
Шеффилд, сәрсенбі
Брайт 1992 жылғы 11 қыркүйекте «Шеффилд Уэнсдей» клубына ақша және ойыншы алмасу келісімі бойынша қосылды. Бұл келісімге шабуылшы Пол Уильямс та қатысты, ол шамамен 1,375,000 фунт стерлингке бағаланды. Лига кубогында алты гол соққаннан кейін Брайт Лига кубогының финалына шықты, онда «Арсеналға» 2:1 есебімен жеңіліске ұшырады. «Уэнсдей» ФА кубогының финалына да өтті, онда олар тағы да «Арсеналмен» кездеседі. Брайт дербидегі қарсыластары «Шеффилд Юнайтедке» қарсы жартылай финалда қосымша уақытта гол соғып, жеңіске жетті. Алайда, финалда ол «Арсенал» қорғаушысы Энди Линиганды бетке қатысты соққысынан мұрны сынды. Кейін, қосымша уақыттың соңғы минутында есеп тең болғанда, жақсылап таңылған Линиган бұрыштан секіріп, Брайттан биіктеп, жеңіс голын соқты. Ойыннан кейін Брайт Линиганға телефон соғып, кешірім сұрады. Брайт үш маусым қатарынан клубтың үздік бомбардирі болды және 2019 жылғы желтоқсанға дейін Премьер-лигада «Уэнсдейдің» ең көп гол соққан ойыншысы атанды, ол 1992 мен 1996 жылдар аралығында 48 гол соқты. 1995 жылғы жазда ол «Вест Хэм Юнайтед» клубының бас бапкері Гарри Реднапптың ұсынысын қабылдамай, екі жылдық жаңа келісімшартқа қол қойды. «Уэнсдей» 1995-96 маусымында Дэвид Плеаттың басшылығымен лигада 15-ші орынды иеленді, Брайт барлық турнирлерде 14 гол соқты, бірақ лигада толық ойынды тек 15 рет ойнады. Плеат 1996 жылғы шілдеде «Хаддерсфилд Таунның» шабуылшысы Энди Бут үшін 2,7 миллион фунт төледі, бұл Брайттың «Хиллсборо» стадионындағы карьерасының аяқталғанын білдірді. Брайт 1997 жылғы қаңтарда швейцариялық «Сион» клубымен жаттығуға кірісті. Бірақ жалақы алмағандықтан және «Шеффилд Уэнсдеймен» трансферлік ақы төлеміне қатысты мәселелер туындағандықтан ол көп ұзамай клубты тастады. «Лестерде» қажет болмаса да, клуб «Сион» төрағасы Кристиан Константиннің төлеуден бас тартқан 60,000 фунт стерлингтік трансферлік ақысын талап етті, нәтижесінде Брайт «Стад Турбильонда» командамен жаттықты, бірақ ешқандай ресми ойында қатыса алмады. Осыған қарамастан, ол бас жаттықтырушы Альберто Бигонмен және Роналдиньоның үлкен ағасы және кейіннен агенті болған Роберто Ассиспен бірге жаттығудан ләззат алды.
Чарлтон Атлетик
1997 жылы наурыз айында Брайт «Шарлтон Атлетик» клубымен 1996–97 маусымының соңына дейін келісімшартқа қол қойды. Екі ойында қосалқы құрамда шыққаннан кейін, 19 сәуірде «Вэлли» стадионында «Портсмутқа» қарсы өткен матчта (2:1) алғашқы ойынында екі гол соқты. Бапкер Алан Кербишли жас командасын күшейту үшін тәжірибелі ойыншыларды іздесті, сондықтан жазда Брайтпен бір жылдық келісімшарт жасасты. 1997–98 маусымында ол жеті гол соғып, «Шарлтонның» Бірінші дивизионда төртінші орынға қол жеткізуіне және плей-оффқа қатысуына көмектесті. «Шарлтон» жартылай финалда «Ипсуич Таунды» жеңіп, плей-офф финалында «Сандерлендті» ұтты. Содан кейін ол жаңа бір жылдық келісімшартқа келісті, негізінен команда мүшесінің және жас ойыншылардың тәжірибе алуы үшін кәсіби ойыншы ретіндегі рөлді қабылдады. Алайда «Шарлтон» Премьер-лигада қалып қоймады, ал Брайт 1998–99 маусымының соңында кәсіби футболдан зейнеткерлікке шықты. Брайт өзінің автобиографиясында 18 жылдық кәсіби карьерасынан 1,2 миллион фунт стерлинг табыс тапқанын жазды.
Медиа мансабы
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Брайт The Big Breakfast телеарнасының футбол тілшісі болды және бұрынғы командаласы Иан Райтпен бірге BBC Radio 5 Live арнасында The Wright Bright Show бағдарламасын жүргізді. Ол сондай-ақ кейбір халықаралық матчтарға түсіндірме берді, көбінесе Джонатан Пирс пен Стив Уилсонмен бірге Match of the Day бағдарламасында. Match журналы мен British Eurosport үшін сарапшы ретінде де жұмыс істеді. 2009 жылдың жазында ол бұрынғы командаласы Джон Салакомен бірге "Кристал Пэлас" академиясының құрамына қосылды. 2019 жылы Сток-он-Трент қаласының Даңқ залына енгізілді. 2019 жылдың қараша айында "Менің тарихым: асыраушылықтан футболшыға дейін" атты автобиографиясын жариялады.