Кіріспе

Сэр Альфред Хьюберт Рой Федден (Alfred Hubert Roy Fedden) (6 маусым 1885 – 21 қараша 1973) – «Бристоль мотор компаниясының» табысты поршеньді ұшақ қозғалтқыштарының көптеген жобаларын жасаған инженер.

Ерте өмір

Федден Бристоль аймағында едәуір бай және беделді ата-аналардың отбасында дүниеге келді. Оның үлкен ағасы суретші Ромилли Федден болды. Федденнің отбасы аймақта алғашқылардың бірі болып автомобильге ие болды, бұл оның тағы бір қозғалтқыш жасаушы, Гарри Рикардомен қызықты сабақтастығы. Осы ертедегі әсер оның болашақ кәсібіне бағыт бергені анық. Федден Клифтон колледжінде білім алды, бірақ оқуда өте жақсы нәтижелер көрсетпеді және көбінесе спортпен көзге түсті. Оқуын аяқтаған соң, ол әскерге қатысудан бас тартып, инженер болып шәкірттікке түсетінін хабарлады.

Үйреншік

1906 жылы оқуын аяқтаған соң, ол бірден толық автомобиль жобалады. Ол жергілікті Brazil Straker фирмасын өзіне жұмысқа алуға көндірді, және жоба табысты Shamrock моделі ретінде өндіріске шығарылды. Ол келесі жылдары Brazil Straker фирмасында жұмыс істеді, және Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда компания басшылығын түрлі ұшақ қозғалтқыштарын жөндеуге көндіруде ерекше рөл атқарды. Компанияның қызметі тез арада Rolls Royce Hawk және Falcon қозғалтқыштарын, сондай-ақ танымал Rolls Royce Eagle қозғалтқышының маңызды бөліктерін өндіруге дейін кеңейді. Генри Ройс Федденге өз фирмасында жоғары лауазым ұсынды, бірақ Федден бас тартты. 1915 жылы Федден өз суретшісі Леонард Батлермен бірге жеке авиациялық қозғалтқышты жобалауды бастады. Екеуі келесі жиырма жыл бойы ажырамас дос болды, және Федденнің қозғалтқыштарының көптеген компоненттерінің нөміріне ортақ еңбекті көрсету үшін "FB" префиксі қосылды. Олар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі қозғалтқыш жобалады: 14 цилиндрлі радиалды Меркурий, оның цилиндрлері екі қатардың орнына спираль бойынша орналастырылған, және шамамен . өлшемді, дәстүрлі бір қатарлы тоғыз цилиндрлі Юпитер дизайны.

Космос-инженерлік және Юпитер

Осы кезеңде Бразилия Straker авиациялық бөлімдерін Cosmos Engineering сатып алды, онда жобалау жұмыстары жалғасты. 1918 жылы екеуі де сынаққа дайын болды, бірақ бастапқыда қызығушылық шамалы болды. Алайда, қыркүйек айында Mercury қозғалтқышы Bristol Scout ұшағына орнатылып, сынақтан өтті, нәтижесінде өнімділік күрт жақсарды және бәсекелес Sunbeam Arab қозғалтқышын оңай жеңді. Содан кейін Bristol өздерінің жаңа Badger дизайнында Jupiter қозғалтқышын сынап көруге шешім қабылдады, ол да бәсекелес ABC Dragonfly қозғалтқышынан асып түсті. Bristol үшін екі жобаның өндірісі дереу басталмақ болды, бірақ соғыс бірнеше күннен кейін аяқталып, келісім-шарт күшін жойды. Соғыс аяқталғаннан кейін Cosmos компаниясының өндірістік жобалары қалмады және олардың жөндеу жұмыстары да жылдам азайды. Компания тез арада банкротқа ұшырады. Cosmos жобаларының сапасына көз жеткізген Әуе министрлігі, компанияны Bristol сатып алса, олардың қуанышқа қана жасайтынын жариялады, және бұл 1920 жылы орындалды. Сэр Джордж Уайт кейіннен олар Mercury дизайнын, жеті қозғалтқышты, Cosmos компаниясының барлық активтерін, сондай-ақ Федденді және оның жобалау тобын барлығы 15 000 фунт стерлингке сатып алғанын айтты. Көптеген дереккөздер бұл мәміленің Әуе министрлігінің ықпалымен жасалғанын көрсетеді, бұл сол кездегі тұрақсыз экономикалық жағдайды ескере отырып, таңқаларлық емес. Bristol жақын арада үлкен дизайнды пайдалануға мүмкіндік алды, ол Bristol-дің Филтон қаласындағы жаңа қозғалтқыш зауытында Bristol Jupiter деген атпен өндіріске түсті. Jupiter коммерциялық сәттілікке жетті және бүкіл әлемде кеңінен қолданылды, нәтижесінде Федден Еуропадағы ең көп жалақы алатын инженерлердің біріне айналды. Джимми Эллордың RAE ғылыми-зерттеу институтында турбокомпрессорлар саласындағы алғашқы жұмыстарынан кейін Jupiter турбокомпрессормен жабдықталып, алғашқы "Orion" дизайнына айналды, бірақ бұл үлгі кеңінен қолданылмады. 1920 жылдардың соңына қарай Jupiter дизайны бәсекеге қабілетті болмай қалды, сондықтан Федден мен Батлер жаңа жобалармен жұмыс істей бастады. Екеуі де суперкомпрессорды пайдалануды жоспарлады, ол сол кезде жаңа идея болды, тіпті төмен қабатта да қуаттылықты арттыруға мүмкіндік беретін және Jupiter сияқты қуаттылықты кішкентай қозғалтқыштан алуға мүмкіндік беретін технология еді. Бұрынғы атауын қайта қолданып, бұл жоба Bristol Mercury болып қалыптасты, ал түпнұсқа Jupiter қозғалтқышымен бірдей өлшемдегі қуаттырақ модель Bristol Pegasus аталды.

Кескіндеме клапандары бар қозғалтқыштардың дамуы

1925 және 1926 жылдары Гарри Рикардо RAE-де бірқатар маңызды мақалалар жазып, поршень клапан жүйесі өзінің ең жоғары мүмкіндіктеріне жеткенін және болашақтағы қозғалтқыштардың оның орнына гильза клапандарын пайдалануы керектігін мәлімдеді. Федден мен Батлер бірден осындай жобаға кірісіп, Mercury қозғалтқышын Bristol Aquila, ал Pegasus қозғалтқышын Bristol Perseus ретінде жаңартты. Дегенмен, бұл екі қозғалтқыш та тез арада қуат спектрінің «төменгі шегінде» қалды, себебі үлкен ұшақтардың жобалары оларды қуаттандыру үшін күштірек қозғалтқыштарды қажет етті. Бұл мәселені шешу үшін екі жоба да екі қатарлы конфигурацияға жылдам бейімделді, нәтижесінде Bristol Taurus және тамаша Bristol Hercules пайда болды. Өзінің жетістіктеріне тоқмейтін Федден енді Hercules қозғалтқышын екі қатарлы 18 цилиндрлі Bristol Centaurus ретінде жаңартуға кірісті. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Taurus қызметте болды, ал Hercules әлі сынақтан өтіп жатқан. Hercules өндірісіндегі соңғы мәселелер шешілгенге дейін Centaurus жобасы тоқтап тұрды. Соғыс бойында Bristol гильза клапанды қозғалтқыштарының барлық түрлері кеңінен қолданылды. Олардың сәттілігі соншалықты жоғары болды, Әуе министрлігі тілексіз Bristol компаниясын гильзаларындағы мәселелерге байланысты тоқтап қалған жоғары қуатты Napier Sabre жобасына көмектесуге мәжбүр етті. 1941 жылы Hercules өндірісі толыққанды жүрген кезде Федден Centaurus жобасына қайта оралды. 1942 жылы өндіріс басталды, бірақ сол кезде 2500 а.к. қуатты қозғалтқышқа бейімделуге болатын ұшақтар аз болды. Соғыстың соңына қарай осы өлшемдегі қозғалтқыштарға арналған жаңа жобалар пайда болды, атап айтқанда Hawker Tempest ұшағының кейбір түрлері, бұл жобада Sabre қозғалтқышын ығыстырды. Centaurus өндіріске кіріскен кезде Федден одан да үлкен қозғалтқыш қажеттігін қарастыра бастады. Ол бұл жобаны өте үлкен, ұзақ қашықтыққа ұшатын бомбалаушы және патрульдік ұшақтар үшін ұсынды, бірақ 1941 жылдың соңынан бастап даму барысында соңғы мақсаттың трансатлантикалық әуе тасымалы нарығы екенін айтты. Бұл Orion тұжырымдамасына әкелді, бастапқыда 4000 а.к. шамасындағы кеңейтілген Centaurus. Сондай-ақ 28 цилиндрлі төрт қатарлы конструкция да қарастырылды, бірақ бұл модель бойынша көп жұмыс істелмеді. 1942 жылы Федден дәуірдің ең табысты авиациялық қозғалтқыштарын жасаудағы үлесі үшін рыцарь атағына ие болды.

Соғыстың соңына дейін және одан кейін

Соғыс уақытындағы өндіріс қажеттіліктерінің тудырған стресі Леонард Батлерге зиян келтірді, ол денсаулығын қалпына келтіру үшін компанияны тастап кетті. Федден Бристоль үшін өте табысты қозғалтқыштардың көптеген түрлерін жасағанмен, қаржыландыру басымдықтары мәселесінде басшылықпен үнемі күресіп жүрді. Батлердің ықпалы болмаған соң Федденнің "күші таусылды" деуге болады, және ол рыцарь атағын алғаннан кейін көп ұзамай Бристольді тастап, үкіметте түрлі лауазымдарға орналасты. Соғыстың көп бөлігінде ол Бристольдің тағы бір қызметкері Иан Дунканмен бірге АҚШ-қа сапар шегіп, өз өндірісін жақсарту үшін американдық өндіріс желілерінің әдістерін зерттеді. 1945 жылы Федден Германияның авиациялық тәжірибесі мен зерттеулерін тексеру үшін Ұшақ өндірісі министрлігінің (MAP) миссиясын жетекшілік етті. Бұл миссия, "Федден миссиясы" деп аталды, барысында ол Нордхаузендегі V-2 өндіріс орталығы мен еңбек лагерьлерін аралады. Ол неміс қозғалтқыштарының дизайны мен өндіріс концепциялары туралы бірнеше мақала жазды және неміс қозғалтқыштарының британдық үлгілермен салыстырғанда суперкомпрессор дизайны және көлемге шаққандағы қуаты жеткіліксіз екенін, бірақ жанармай инъекциясы жүйесі мен бір рычагты басқаруы өте жақсы екенін қорытындылады. Отанына оралғаннан кейін Федден мен Дункан 1945 жылы "Roy Fedden Ltd." компаниясын құрды. Компанияға майор Иван Хирст алпыс Volkswagen Type 1 көлігін сыйлады, бірақ соғыстан кейінгі антигермандық көңіл-күй мен қиын экономикалық жағдайларға байланысты оларды сата алмады. Компанияның алғашқы өнімі, Fedden O 325, вертолеттерге немесе ұшақтардың су астындағы қанаттарына орнатуға арналған, көлденең орналасқан, жанармаймен инъекцияланатын алты цилиндрлі шұңқыр клапанды авиамоторы болды. Ол АҚШ-та шығарылған кез келген төрт немесе алты цилиндрлі мотордан техникалық жағынан артық болды және американдық Ercoupe үшін қарастырылып жатты. "Roy Fedden Limited" 1947 жылдың маусымында таратылғандықтан, мотор дамытудан әрі өте алмады. Содан кейін Федден жаңа турбовинтолеттік дизайнға, Cotswold-қа көшті, оны ұшақтың қанатына тракторлық немесе итергіштік конфигурацияда орнату жоспарланған. Алайда, бұл дерек көзі шатастырушы болуы мүмкін, өйткені Гунстон үш түрлі схеманы көрсеткен, барлығы да тракторлық орналасқан қондырғылар. Cotswold қозғалтқышы жобалау кезеңінен асып өтпеді. Соңында олар үш цилиндрлі, ауамен салқындатылатын радиалды қозғалтқышпен жұмыс істейтін өздерінің автокөлігін жобалауға шешім қабылдады, бірақ оның дірілдеуі мен қызып кетуіне байланысты, сондай-ақ бұрылыстарда сырғанауына байланысты мәселелер пайда болды. Жаңа шассиді жасау жұмысы басталды, бірақ компанияның қалған инженерлері қызығушылықтарын жоғалтып кетіп, компания таратылуға мәжбүр болды. Осыдан кейін Федден Джордж Даутимен кеңесші ретінде жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай зейнетке шығып, уақытын Кранфилд университетінің Аэронавтика колледжінде оқытумен өткізді. Федденнің баласы болған жоқ. Ол кейде белгілі британдық суретшісі Мэри Федденнің әкесі деп жаңылыс жазылған, бірақ ол оның інісі болған.