Кіріспе

Сикх үшбұрышты туы

Сикх дініндегі Нишан Сахиб – мамық немесе жібек матадан тігілген, ұшында шашақ бар үшбұрышты ту. Әлемдегі барлық Гурдвараларда қолданылатын Нишан Сахибтің қазіргі нұсқасы ортасында Ханда белгісі орналасқан, сары (шафран) түсті фонға ие. Ол көбінесе Гурдваралардың сыртындағы биік байраққа ілінеді.

Шолу

Гурдваралардың көпшілігінің сыртында биік ту тіреуге көтеріледі. Ту тіреудің өзі, тудың түсімен бірдей матамен (чола деп аталады) жабылып, үстінде Хандамен аяқталады (бұрын Астбудж, Нагани Барша немесе Тир қойылатын). Нишан Сахиб шафран түсі солғанда ауыстырылады. Сикх Рехат Мариадасы әр Гурдвараның сыртында көтерілетін Нишан Сахибтің ксантыкалық (панджаби тілінде Басанти) немесе сұрғылт көк (қазіргі теңіз көк) (панджаби тілінде Сурмаи) түсі болуы тиіс екенін нақты айтады.

Гура Амар Дас

Гуру Амар Дас дәуірінде Беас өзенінің жағасындағы Гоиндуалда салынып біткен жаңа Баоли Сахибқа (сатылы құдық) ақ үшбұрышты жалау орнатылды. Бұл ақ жалау "дхавал дхуджа" ("ақ ту") деп аталды. Сол кездегі жалау Акал Дхужа ("өлімсіз ту") немесе Сатгуру ка Нишан (нағыз Гурудің белгісі) деп танылды. Гуру Харгобинд жалауға екі нысан түсірді: мири мен пиридің екі қылышы, олар нағыз қылыштар және сикхтердің уақыттық пен руханилықтың екі тұғырының символы болды. Харгобиндті моғол билігі Гвалиор бекінісіне қамағанда, Баба Будда мен Бхаи Гурдас наразылық шеруін ұйымдастырды. Бұл шеру "чаунки чарни" деп аталды және Амритсар қаласындағы Акал Тахттан басталып, Гвалиор бекінісінде аяқталды. Шерудің алдында Нишан Сахибті ұстаған ту көтергіш (нишанчи) болды. Ту көтергіштің жанында шамшы (мишалчи) тұрды.

Гуру Гобинд Сингх

Гуру Гобинд Сингх 1699 жылы Халса ордені ресми түрде құрылғаннан кейін Нишан Сахибке екі нысан түсірді: барлығына тамақ дайындауды білдіретін қазан немесе пісіру ыдысы (deg) және барлығына әділдік орнатуды символдайтын семсер (tegh). Бұл қағидалар сикхтердің ұстанатын идеалдары болды және олар осы нысандар арқылы туда бейнеленді.

Сикхтер конфедерациясы

Сикх мислдері дәуірінде Нишан Сахибті алып жүруге жауапты мисл – осы қызметімен аталған Нишанвалия мисл болды. Нишанвалия мисл басқа мислдерге ту көтеретін адамдарды тағайындауға да жауапты еді. Туды процессияда алып жүру міндеті құрметті саналды.

Сикх империясы

Сикх халса армиясының әр түрлі полктері өздерінің жеке туларын қолданды.

Колониялық кезең

Кейін британдық үстемдік кезінде Басанти мен Сурмаеден Кесариге айналды. Нишан Сахибтің қазіргі түрі мен болжамы Сингх Сабха қозғалысының кезіне дейін жетеді.

Қазіргі күн

Қазіргі заманғы Нишан Сахибтердің көпшілігі шафран түсті, бірақ сикхтердің Ниханг тобы әдетте өздерінің гурдвараларында қою көк түсті ту қолданады.

Қарулар мен әшекейлер

Гуру Гобинд Сингхтің қатар, дала, қиырпан түріндегі түпнұсқа Нишан Сахибінің үстінде найза ретінде Аштабхужа Дужа, Нангини Барша немесе Карпа Барша қолданылған. Нангини Барша, яғни жылан тәрізді қылышты Гуру Гобинд Сингх жасаған, ал Бахиттар Сингх оны Нимолгарх шайқасында мас, қарулы пілдің денесін тесу үшін пайдаланған. Аштабхужа – үш ай тәрізді жарты айлары бар, үстінен екі найза шығатын темір таяққа бекітілген найза. Аштабхужа көбінесе Оныншы Гурудың шайқастағы туы ретінде қолданылған және жоғары бағаланады. Гуру Гобинд Сингхтің Аштабхужасы Шамқаур Сахибте табылды, сол жерде оның екі ұлы шейіт болды, ал қалған екеуі анасымен бірге тұтқынға алынды. Ту найзаның үстіне оралған, ал ұшынан екі матадан жасалған бау шығып тұрады. Ал бүгінгі Нишан Сахибінің туының үстінде қанжа тәрізді Ханда бар. Ханда символы да салыстырмалы түрде жаңа, ол 19 ғасырдың басында жасалған.