Кіріспе

Халса сикхтері әрқашан киетін сенімнің бес белгісі Сикхизмде Бес К ( ) – Гуру Гобинд Сингх 1699 жылы Халса сикхтеріне әрқашан киюге бұйрық берген бес нәрсе. Олар: кеш (сикх оны сақтап қалуды шешкеннен бері қырқылмаған шаш және сақал), канга (кешті күтуге арналған, көбінесе ағаштан жасалған тарақ), кара (әдетте темірден немесе болаттан жасалған білезік), качера (іш киім) және кирпан (кішкентай иілген қылыш немесе темірден немесе болаттан жасалған пышақ). Бес К – бұл тек символ ғана емес, сонымен қатар сенімнің бес белгісі, олардың жиынтығы Халсаның сыртқы келбетін және сикхтік өмір салтына, «сикхтердің өмір сүру жолына» деген адалдығын құрайды. Амрит қабылдаған және бес К-нің барлығын сақтайтын сикх – Халса («таза») немесе Амритдхари сикх («Амрит Санскарға қатысушы») деп аталады, ал Амрит қабылдамаған, бірақ Шри Гуру Грант Сахибтің үйретіктерін ұстанатын сикх – Сахаджари сикх деп аталады.

Кеш

Кеш, сондай-ақ кеса, немесе кесілмеген ұзын шаш, сикхтер үшін адам денесінің ажырамас бөлігі саналады. Бұл сонымен қатар Гуру Гобинд Сингхтің сыртын қайталайды және сикхтің кім екенін анық және жылдам білуге мүмкіндік беретін басты белгілердің бірі болып табылады. Сикхтер Құдайдың жаратылысының толықтығына деген құрметтің нышаны ретінде ешқашан шаштарын қысқартпайды немесе кеспейді. Ерлер үшін кесілмеген ұзын шаш пен сақал – сикхтер үшін маңызды какар болып табылады. Түрбан – рухани тәж, ол сикхтерге олардың сана тағында отырғанын және сикх принциптеріне сәйкес өмір сүруге міндеттенгенін үнемі еске салады. Гуру Гобинд Сингх өз сикхтеріне былай деді:
"Халса меро рооп хай кхаас. Халса май хо каро ниваас. Халса – менің бейнем. Мен Халсаның ішінде тұрамын." Түрбан кию – тәуелсіздік, адалдық, өзіне деген құрмет, батылдық және құдайға адалдықты көрсетеді. Сикх тарихындағы танымал тұлға – Бхай Тару Сингх, ол кешін кесуден бас тартқандықтан шейіт болды.

Канга

Кангха – сикхтер күніне екі рет қолданатын кішкентай ағаш тарақ. Оны тек шашта ғана, әрдайым кию керек. Тарақ шашты тазалап, түйіліп қалған жерлерін жоюға көмектеседі және тазалықтың символы болып табылады. Шаштарын тарау арқылы сикхтер өмірлерінің таза және ұйымдастырылған болуын есіне алады. Тарақ шашты таза ұстайды, бұл Құдайдың бергенін қабылданумен қатар, оны да көркемдікпен күтіп ұстауға шақыру. Гуру Грант Сахиб шашты табиғи түрде өсіруге рұқсат беру керектігін айтқан, бұл ерлер мен әйелдер үшін шаш қырқуға тыйым салады. Гурудың заманында кейбір қасиетті адамдар шаштарын шатастырып, ластаған. Гуру мұның дұрыс емес екенін, шашты өсіруге рұқсат етілуі керек, бірақ оны таза ұстап, күніне кем дегенде екі рет тарау қажет екенін айтты.

Қара

Сикхтерге Гуру Гобинд Сингх 1699 жылы Байсахи Амрит Санчарында әрдайым "қара" деп аталатын темір білезік киюге бұйрық берді. Қара – адамның қолымен атқаратын әрбір ісі Гурудың нұсқауына сай болуын үнемі еске салады. Қара – бұл Құдайдың шексіздігін бейнелейтін темір немесе болаттан жасалған дөңгелек. Ол – халса сикхтерінің тізбегіндегі (тізбек сөзі – Kari) буын болудың және қауыммен мәңгілік байланыстың символы. Қараның бағасы арзан металдан, мысалы, темірден немесе болаттан жасалуы керек, бұл теңдікті көрсетеді және ешкімді білезігінің материалы арқасында екіншісінен жоғарырақ көрсетуге мүмкіндік бермейді.

Каччера

Каччера – шалбар түріндегі іш киім, оны баптизденген сикхтер киеді. Бастапқыда Каччера бес К-нің бір бөлігі ретінде, сикх сарбазының кез келген сәтте шайқасқа немесе қорғануға дайын болуын көрсететін символ ретінде құрастырылған. Амрит қабылдаған (расми сикх) күн сайын Каччера киеді. Кейбіреулері тіпті жуынғанда да Каччера киіп, бірден дайын болу үшін бір уақытта бір аяғын ауыстырып, дайын емес кезді болдырмауға тырысады. Бұған қоса, бұл киім сикх сарбазына соғыста еркін және ешқандай кедергісіз қимылдауға мүмкіндік берді, себебі оны жасау, күтіп ұстау, жуу және тасымалдау сол дәуірдегі басқа дәстүрлі іш киімдерге қарағанда оңай болды, мысалы дхоти. Каччера өзіне деген құрметті білдіреді және киген адамға сикх философиясындағы бес жамандықтан бірі – құштарлықты ақыл-еспен бақылауды әрқашан еске салады. Каччера көбінесе практикалық және кең дизайнда болады. Онда белге оралатын, қалауынша тартылатын немесе босатылатын және содан кейін міктеп байланатын кіріктірілген бау бар. Каччераны іш киім мен сыртқы киімнің арасында жіктеуге болады, өйткені ол жеке дене мүшелерін көрсетпейді және шорт сияқты көрінеді және киіледі. Бес К-нің барлығындағыдай, ерлер мен әйелдер арасында теңдік бар, сондықтан әйелдер де оны киеді деп күтіледі. Үндістанның ыстық климатын ескере отырып, Каччераны ерлер көбінесе сыртқы киім ретінде киеді, бұл оларды салқын ұстайды және егіншілік сияқты қолмен жұмыс істеуге ыңғайлы, бірақ әйелдердің Каччераны сыртқы киім ретінде (жеке) киюі құрметсіз деп есептеледі, себебі ол тым ашық болып саналады.

Кирпан

Кирпан – бұл қысқа пышақ, ол қауіп-қатердегілерді қорғауға Сикхтің міндетін білдіреді. Барлық Сикхтер қорғану үшін кирпанды әрдайым денелерінде тағулары керек, полиция қызметкері қызмет барысында қару тағуындай. Оны тек өзін-өзі қорғау және басқаларды қорғау үшін ғана қолдануға рұқсат етіледі. Кирпан – батылдықтың және әлсіздерді, күнәсіздерді қорғаудың символы. Кирпанды өткір ұстайды және оны басқаларды қорғау үшін қолданады, мысалы, қатал билеушілердің зорлығына ұшыраған, тоналған, зорланған немесе ұрып-соққан адамдарды қорғау үшін. Нағыз Сикх мұндай жамандықтарға бейжай қарамайды, оларды "басқалардың мәселесі" деп ойламайды. Нағыз Сикхтің міндеті – әділетсіз түрде зардап шеккендерге барлық мүмкіндігімен көмектесу, полицияға хабарлау, көмек шақыру немесе өзін-өзі қорғай алмайтындарды қорғау, тіпті бұл өзін қауіпке тікелей ұшыратуды білдірсе де.

Панж Капде

Бес К – бұл ең төменгі талап және Халса киімінің толық көлемі емес; Панж Капде де Халса киімінің бір бөлігі болып табылады. Ол панж капаре (бес киім) дәстүрінің құрамына кіреді, оған дастар (тұмбақ), хазоория (мойынға таңылған ұзын ақ шарф), ұзын чола (көйлек), камар касаа (белге белбеу сияқты оралған мата) және каччера (іш киім) жатады. Варан Бхай Гурдас та осы туралы айтқан. Дастар мен каччера – сикхтер үшін міндетті, бірақ одан да рухани сикхтерде қалған киімдер де болады.

Дастаар

Дастар (пәнджаби тілінде: ਦਸਤਾਰ, парсы тілінен: دستار) – «Құдайдың қолы» деген мағына беретін dast e yār сөзінен туындаған, сикх дінімен байланысты бас киім және сикх мәдениетінің маңызды бөлігі. Бұл сөз парсы тілінен пәнджаби тіліне қабылданған. Парсы тілінде дастар сөзі кез келген түрдегі тюрбанды білдіре алады және ағылшын тіліндегі сөздің шығу тегі болған түпнұсқа сөз – долбандты (دلبند) ығыстырды. Сикхтер арасында дастар – теңдік, құрмет, өздігінен сыйлау, батылдық, руханият және тақуалықты көрсететін сенімнің бір бөлігі. Бес К-ні сақтайтын Халса сикхтерінің ерлер мен әйелдері ұзын, қиылмаған шаштарын (кеш) жабу үшін дастар киеді. Сикхтер дастарды сикхтердің ерекше ерекшелігінің маңызды бөлігі деп санайды. Тоғызыншы сикх гуруы Тег Бахадурды моғол императоры Аурангзеб өлім жазасына кескеннен кейін, оныншы сикх гуруы Гуру Гобинд Сингх Халсаны құрып, бес сенім принципін берді, олардың бірі – дастардың астына салынатын қиылмаған шаш.

Сикх шоласы

Сикх чоласы – сикхтердің киетін дәстүрлі киімі. Бұл – сикх батырына қозғалыс еркіндігін беретін әскери киім. Сикх чоласы унисекс киім болып табылады және оның бүкіл бетіне күрделі кестелермен безендірілуі мүмкін. Ол сары, ақ немесе аққан көк түсте болуы керек, сондай-ақ оқпандар және басқа қару-жарақтарды сақтау үшін көптеген қалталары болады.

Қамар қаса

Камар каса – қару-жарақ ұстау үшін белге оралған белбеу, ниханг (сикх жауынгері) киімінің қажетті бөлігі. Оны құмбербанд, белдік, белдік белдік немесе белбеу деп те атайды. Камар каса көк чола кигенде сары, ал ақ чола кигенде көк болуы керек.

Хазурия

Хазория (орамал) – ардас кезінде ұсталатын көңіл謙шіншілік белгісі. Бұл – бес К-мен бірге, өз санаңды Гуруға толығымен бағынудың үнемі еске салмасы. Хазорияның қажеттілігі: ол сева (қызмет) немесе Гурбани (әндер) оқу кезінде сучамта (тазалық) сақтауға көмектеседі. Бұл, бетке тигенде немесе нәрселерді көтергенде қолдарды таза ұстауға мүмкіндік береді. Хазорияны қызметшілер де киген, және ол сикхтің Вахегуружіге құл ретінде бағынуын көрсетеді.