Кіріспе

Сикхтердің оныншы гуруы 1675-1708 жылдар аралығында. Сикх дінінің оныншы гуруы Гуру Гобинд Сингх (; туған Гобинд Дас; 22 желтоқсан 1666 – 7 қазан 1708) – жауынгер, ақын және философ. 1675 жылы, тоғыз жасында, әкесі Гуру Тег Бахадурды император Аурангзебтың өлімінен кейін сикхтердің басшысы ретінде ресми түрде тағайындалды. Оның әкесі – сикхтердің тоғызыншы гуруы. Оның төрт ұлының төртеуі де өмірінде қайтыс болды – екеуі шайқаста, екеуі моғол губернаторы Вазир Ханның қолынан қаза тапты. Сикх дініне қосқан маңызды үлесі – 1699 жылы Халса деп аталатын сикх жауынгерлері қауымдастығын құру және Халса сикхтарының әрқашан киетін бес қасиетті нысанын енгізу. Гуру Гобинд Сингхтің Дасам Грант кітабындағы гимндері сикхтердің дұғалары мен Халса рәсімдерінің қасиетті бөлігі болып саналады.

Сикх жазбалары

Пиара Сингх Падам "Шри Гуру Гобинд Сингх Джи де Дарбари Раттан" атты еңбегінде Гуру Гобинд Сингхтің қалам мен қылышқа бірдей құрмет көрсеткенін айтады. Сикх дәстүрінде Гуру Гобинд Сингх Сикхтің негізгі қасиетті кітабы – Гуру Грант Сахибтің Картарпур Поти (қолжазбасын) аяқтаған. Гобинд Сингх осы мәтінді сикхтердің мәңгілік Гуруы деп жариялаған. Гобинд Сингхтің Дасам Грант кітабының авторы екендігі де белгілі. Бұл кітап кейбір сикхтер үшін екінші қасиетті кітап саналса, басқалары оның құқықтығына күмәнді қарады. Кітаптың стандартты басылымы 1428 беттен, 18 бөлімге бөлінген 17 293 шумақтан тұрады. Дасам Грантқа гимндер, индуистік мәтіндерден мифологиялық әңгімелер, сексуалдық тақырыптарды қамтитын нақылдар енген.

Сикхтер Гобинд Сингхтен Дасам Грант пен Гуру Грант Сахибті біріктіруді сұрады. Гобинд Сингх олардың өтінішіне былай деп жауап берді: "Бұл – Ади Гуру Грант; түбір кітап. Ал екіншісі (Дасам Грант) – тек менің көңілімді көтеру үшін. Мұны есте сақтап, екеуін де бөлек ұстаңыздар". Дасам Грант адал Халса сикхтерінің бастауында және күнделікті өмірінде маңызды рөл атқарады. Оның құрамынан алынған Жап Сахиб, Тав Прасад Савайе және Бенти Чхаупай сияқты бөлімдер – күнделікті дұғалар (Нитнем) және Халса сикхтерін қабылдау рәсімінде қолданылатын қасиетті литургиялық өлеңдер.

Моғол есептері

Моғол сотының мұсылман тарихшылары Гуру Гобинд Сингх туралы, сондай-ақ ол өмір сүрген кезеңнің геосаяси жағдайы туралы жазды. Бұл ресми парсы жазбалары оңай қолжетімді болды және отарлық дәуірдегі сикх тарихын ағылшын тілінде сипаттаудың негізі болды. Дхаванның сөзіне сәйкес, Гобинд Сингхтің өмірінде моғол сарайының тарихшылары жазған парсы мәтіндері оған жаулы болған, бірақ моғолдық көзқарасты ұсынды. Олар сикхтердің діни гуру дәстүрін, императорлық әскерге қарсы тұруға дайын әскери ұйым құру арқылы бұзды деп есептеді. Моғолдық есептер мұсылман қолбасшыларының сикх пантін әртүрлі адалдығы бар топтарға бөлінген деп қарағанын көрсетеді.

Басқа діни топтармен қарым-қатынас

Сикхтер мен моғол әскерлері арасындағы қатыгез жаулықтың нәтижесінде Гуру Гобинд Сингх халса мен мұсылмандар арасында әлеуметтік оқшаулануды бұйырды, бұл сезімдер заманауи және одан кейінгі рахит намаларында қайталанды. Аз дәрежеде болса да, белгілі бір индуистік дәстүрлер мен сенімдерге қатысуға, сондай-ақ ортодоксал халса қауымына қарсы тұрған бағынышсыз сикх топтарына тыйым салынды.

Соғыстан кейінгі жылдар

1704 жылы Анандапурдың екінші шайқасынан кейін Гуру және оның қалған әскерлері орын ауысып, Пәнжабтың оңтүстігіндегі Мачивара ормандары сияқты жасырын жерлерді қоса алғанда, әртүрлі жерлерде болды.

Сафарнама

Гуру Гобинд Сингх Аурангзебтің және оның әскерінің өз отбасы мен халқына қарсы соғыс жүргізуін уәде бұзушылық, адалсыздық, әділетсіздік және құдайға қарсы күнә деп санады. Гурудың хаты Аурангзебке қатаң болғанымен, кешірімділікке шақыратын. Ол Моғол императоры мен оның қолбасшыларын рухани тұрғыдан сынап, басқаруда да, соғыс жүргізуде де моральдық қағидаларды сақтамағанын айыптады.

Отбасы мүшелерінің қайтыс болуы

Гуру Гобинд Сингхтің төрт ұлы, сондай-ақ Чаар Сахибзаде (төрт ханзада) деп аталады, оның өмірінде қаза тапты. Ересек екеуі моғолдармен шайқаста, ал кіші екеуі Сирхиндтің моғол губернаторының қолынан қаза тапты. Гуру қауіпсіз жерге жеткізілгенде, оның үлкен ұлдары Сахибзада Ажит Сингх, 17 жаста, және Джуджар Сингх, 13 жаста, 1704 жылдың желтоқсан айында Моғол әскеріне қарсы Чамкаур шайқасында қаза тапты. "Чотте Сахибзаде" деп аталған кіші екеуі, әжесімен бірге қыстың суық күндерінде Ашық мұнарада (Танда Бурж) тұтқынға алынды. Гуджири немерелерінің қаза болғанын естігенде есінен танып, көп ұзамай қайтыс болды. Сикх тарихшыларының мәліметінше, Гуру Гобинд Сингх ұлдары Фатех Сингх пен Зоравар Сингхтің өлім жазасына кесілгені туралы ауыр хабарды сабырмен қабылдап, "Күшті жалынды тұтандырып, бірнеше ұшқындарды сөндірудің қандай қажеті бар?" деп жазды.

Соңғы күндер

Аурангзеб 1707 жылы қайтыс болды, содан кейін оның ұлдары арасында мұрагерлік үшін күрес басталды, олар бір-біріне шабуыл жасады. Сикх деректеріне сәйкес, Азам Шаһты Гуру Гобинд Сингх өлтірді. Ресми мұрагер Бахадур Шах Гуру Гобинд Сингхті әскерімен бірге Үндістанның Декан аймағында жеке кездесуге шақырды, мақсаты – татуласу. Гуру Гобинд Сингх бұрынғы бекінісі Анандпурды қайтарып алуға үміттенді және шамамен бір жыл император лагеріне жақын болды. Алайда, оның жерлерін қайтару туралы өтініштері нәтижесіз болды, себебі Бахадур Шах жағдайды бұрынғы қалпына келтіруді кейінге шегерді, өйткені ол Гуруды немесе төбелік патшаларды ренжіткісі келмеді. Вазир Хан, моғол әскерінің қолбасшысы және Сирхинд науабы, Гурумен бірнеше соғыс жүргізген еді. Олар Гуруға қол жеткізіп, Жамшед Хан оны Нандед қаласында екі рет пышақтап, қаза таптырды. Кейбір ғалымдар Гуру Гобинд Сингхті өлтірген кісінің Вазир Ханнан емес, жақын жерде тұрған моғол әскерінен жіберілгенін айтады. 18 ғасырдың басында жазылған Сенапатидің «Шри Гур Собха» еңбегінде Гурудың өлімге алып келген жарақаты жүрегінің астында болғаны айтылады. Гуру қарсы тұрып, кісі өлтірушіні өлтірді, ал оның серігі қашып кетуге тырысқанда сикх күзетшілері тарапынан өлтірілді.