Кіріспе

Ангилья Сомбреро аралы, сондай-ақ Шапка аралы деп те аталады, Ұлыбританияның теңізден тыс Ангилья аумағының бөлігі және Кіші Антиль аралдарының ең солтүстік аралы. Ол Ангильяның солтүстік-батысында, Ит және Тұңғиық мұрт өткелі арқылы орналасқан. Ангильяның ең жақын аралы – Ит аралына дейінгі арақашықтық – . Сомбреро аралы солтүстік-оңтүстікке қарай ұзын және ені бар. Құрлықтың ауданы – . Бастапқыда, теңізден қарағанда арал сомбреро шапанына ұқсас болған, бірақ гуано кенін өндіру жұмыстары аралды тік беткейлі және теңіз деңгейінен жоғары орналасқан салыстырмалы түрде жазық үстімен қалдырды. Аралдың беті кедір-бүдыр, өсімдік жамылғысы сирек. 1870 жылға қарай гуано кен орнынан жылына 3000 тонна фосфат өндірілді. 1890 жылға қарай фосфат қоры таусылып бітті.

Тарих

1714 жылы Утрехт шартының нәтижесінде Сомбреро ағылшыздардың қолдарына өтті. 1807 жылдың 13 желтоқсанында капитан Уорвик Лейк «Рекрут» кемесінен алынған теңізші Роберт Джеффриді осы аралда қалдырды. Бірақ Джеффри аман қалды. Оны Массачусетс штатының Марблхед қаласынан келген американдық «Адамс» шхунасы құтқарып алды. Дегенмен, әскери сот Лейкті Корольдік теңіз күштерінен шығарды. 1814 және 1825 жылдары британ геологы аралды зерттеп, онда гуаноның көп екенін анықтады және бұл туралы британ үкіметіне хабарлады. 1856 жылы американдықтар аралды иеленді және қысқа мерзім ішінде Оңтүстік штаттардың тозығы жеткен жерлері үшін тыңайтқыш ретінде пайдаланылған 100 000 тонна фосфат өндірді. Ерекше жағдай, Батыс Үндістанның қара жұмысшылары ақ американдық инспектордың жалақылы ер адамдарға қарсы «құлдыққа бейімділігіне» наразылық білдірген кезде маңызды көтеріліс болды. 200 жұмысшының төртеуі инспектор Сноуды «өлтіріп» арал мен компанияның ақшасын, дүкендерін тартып алды. Кейін британдықтар араласып, АҚШ-тан оккупация үшін өтемақы талап етті. Аралға қатысты таластар 1867 жылы Ұлыбританияның пайдасына шешілді. Британиядан Оңтүстік және Орталық Америкаға кемелер қатынайтын бағытта орналасқан Сомбреро көптеген қауіп-қатерлерге толы аймақта жатқандықтан, 1848 жылы Адмиралтействодан оған шам орнатуды сұрады. 1859 жылдың 30 маусымында Корольдік пошта кеме компаниясының «Параматта» кемесі алғашқы сапарында Horseshoe Reef-те жарық көрді, бұл Адмиралтействоға тағы бір өтініш жасауға себеп болды. Содан кейін маяк салынды және алғаш рет 1868 жылдың 1 қаңтарында кешке жарық шығарды. Қызыққа толысы, «Параматта» мен оның құлауынан кейін салынған Маяк екеуі де Лондонның Блэкволл қаласындағы Темза темір және кеме құрылыс компаниясында салынды. «Параматта» олардың Миддлсекс жағалауынан шыққан соңғы кеме болды, ал маяк Эссекс жағында салынды, сарай өзеннің екі жағында орналасқан. 1871 жылы аралды жалға алу құқығы 55 000 фунт стерлингке сатылды, содан кейін «Жаңа Сомбреро Фосфат Компаниясына» 110 000 фунт стерлингке сатылды, бұл Эрлангерге қарсы «Жаңа Сомбреро Фосфат Компаниясы» (1878) 3 App Cas 1218 ісіне әкелді. 1870 жылдардың басынан 1885 жылға дейін Корнуолл тау-кен инженері Томас Корфилд Сомбрероның басқарушысы болды. Оның міндеттеріне гуаноны аралдың жағасында жатқан кемелерге тиеуге ыңғайлы жерге тасымалдауды ұйымдастыру, дериктер мен мотор үйлерін салуды қадағалау және карьерлерде жүктелген вагондарға арналған трамвай желілерін салуды ұйымдастыру кірді. Гуано мотор үйлері мен дериктердің жанында үйілген. Жағажай мен порттың белгісі жоқ еді. Қара нәсілді жұмысшылар әртүрлі аралдардан шақырылып, жұмыс кезеңінде ағаш қаптамаларда тұрды. Сент-Мартендегі Филипсбургтегі саудагер Несбит мырза қоймалар мен азық-түлікпен қамтамасыз етті. Компанияның «Логос» шхунасы жұмысшыларды басқа аралдардағы үйлеріне алып барып, керек-жарақты әкелді. Басқарушының үйі кең верандасы бар ағаштан жасалған бұнгало болды. Ол отбасымен бірге, дауыл маусымына жақын емес кезде онда тұрды. Басқарушының үйі аралдың ортасына жақын орналасқан, оның айналасында басқа ағаш ғимараттар, техникалық қызметкерлердің, дүкеншілердің және маяк сақшыларының жатақтары орналасқан. Негізгі ғимараттардың қарама-қарсы жағында басқарушының кішкентай ғимараты орналасқан. 1890 жылы аралдағы фосфат өндірісі тоқтатылды, ал 1893 жылы маяк Британ сауда кеңесінің, кейіннен Көлік министрлігінің қарамағына өтті. Тринити Хаус шамды басқаруға жауапты болды. 1931 жылы ескі шам жүйесі жаңартылып, 200 000 шам қуатына дейін жеткізілді, ал мұнараның жертөлесі бетонмен қапталды, бұл оның алғашқы ірі жөндеуі болды. 1962 жылдың 20 шілдесінде 1960 жылы «Донна» даулынан келген зардаптан кейін қазіргі маяк пайдалануға берілді. Ескі мұнара 1962 жылдың 28 шілдесінде бұзылды. Маяк аралдың ортасына жақын орналасқан және теңіз деңгейінен шамамен 51 метр биіктікке жетеді. Ол Атлант мұхитынан Кариб теңізіне Анегада асуы арқылы өтетін кемелерге ескерту береді. 2001 жылдың 1 желтоқсанында шамды басқаруға жауапкершілік Тринити Хаустан Ангилья үкіметіне берілді.

Халық саны

Жақында ғана аралдағы жалғыз тұрғындар - маяк қызметкерлері болды, бірақ 2002 жылы жарық автоматтандырылды және қазір аралда адам тұрмайды. Аралға кейде балықшылар, далалық жұмыстармен айналысатын биологтар, сондай-ақ қызықты суға түсу орындары мен апокалипсис кейін қалған жер бетін көру үшін келетін суға түсушілер тобы келіп тұрады.

Жабайы табиғат

Аралда кең таралған және оңай көрінетін эндемикалық Sombrero ameiva кесірткесі бар. Жақында табылған кіші гекон, Sphaerodactylus, эндемикалық болуы мүмкін және ол уақытша Сомбреро кіші гекон деп аталды. Ангилья жағалауы анолі де осы аралда қоныстанған. Бұл аралда сондай-ақ ерекше Lasioglossum арасы таралған. Айналасындағы сулар - жәндіктермен қоректенетін теңіз тасбақаларының орын алған жерлері. Плейстоценнің соңғы кезеңінде аралда қазір жойылып кеткен Chelonoidis sombrerensis атты алып тасбақа өмір сүрді. Сомбреро BirdLife International ұйымы тарапынан көбейетін теңіз құстарының болуына байланысты маңызды құс аймағы ретінде анықталды. Арал 2018 жылдан бері қорғалатын Рамсар нысаны болып табылады. 2021 жылдың маусым айының ортасында Ангилья Ұлттық Трасты (ANT) Сомбреро аралын басып алған инвазивті тышқандардан құтқару бағдарламасын бастады.