Кіріспе

Британдық ұйым

Антарктика зерттеулері жөніндегі ғылыми комитет (SCAR) – Халықаралық ғылым кеңесінің (ISC) пәраралық органы болып табылады. SCAR Антарктидадағы, соның ішінде Оңтүстік мұхитындағы халықаралық ғылыми зерттеулерді үйлестіреді. SCAR-дың ғылыми жұмысы бірнеше мамандық бойынша ғылыми топтар арқылы жүзеге асырылады. Ұйым Антарктика шартының консультативтік жиналыстарына бақылаушы статусына ие және тәуелсіз кеңес береді, сондай-ақ Климаттық өзгерістер жөніндегі үкіметаралық комиссияға (IPCC) және Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі негіздемелік конвенциясына (UNFCCC) ақпарат ұсынады.

Тарих

1957 жылдың 9-11 қыркүйегінде Стокгольмде өткен Халықаралық ғылыми одақтар кеңесінің (ICSU) Антарктида мәселесі жөніндегі кездесуінде Антарктидадағы ғылыми зерттеулерді бақылау үшін комитет құруға келісім жасалды. Ол кезде Антарктиданы зерттеумен белсенді түрде айналысқан 12 мемлекет болды және олардың әрқайсысы Антарктида зерттеулері жөніндегі арнайы комитетке бір өкіл ұсынуға шақырылды. Бұл 12 ел: Аргентина, Австралия, Бельгия, Чили, Франция, Жапония, Жаңа Зеландия, Норвегия, Оңтүстік Африка, Ұлыбритания, АҚШ және КСРО. Арнайы комитет өзінің алғашқы отырысын 1958 жылдың 3-6 ақпанында Гаагада өткізіп, алғашқы атқару комитетін сайлады: Инг. Генерал Жорж Лаклавер (француз) – президент, профессор Кит Эдвард Буллен (британдық) – вице-президент, доктор Вальтер Шит (швед) – хатшы. Бұл кездесуде сондай-ақ Қаржы комитеті мен үш жұмыс тобы құрылды. Кейіннен ұйымның атауы Антарктика ғылыми зерттеу комитеті болып өзгертілді.

Құрылымы

Қазіргі уақытта SCAR-ға 32 толық мүше ел және 12 қауымдасқан мүше ел кіреді. Әр толық мүше ел тұрақты делегат пен орынбасарын тағайындайды, ал қауымдасқан мүше елдер тек бір делегатты тағайындайды. Делегаттар екі жыл сайын жиналып, SCAR-дың стратегиялық бағытын анықтайды және Атқару комитетіне қай делегаттарды сайлау керектігін шешеді. Атқару комитетінің міндеті – делегаттар қабылдаған шешімдерді жүзеге асыру үшін SCAR хатшылығымен (Англияның Кембридж қаласындағы Скотт полярлық зерттеу институтында орналасқан) бірлесіп жұмыс істеу. Атқару комитетіне президент, өткен президент, төрт вице-президент және SCAR атқарушы директоры кіреді.

Жиналыстар

SCAR зерттеушілерді біріктірудің бір жолы – кездесулер. Оларға екі жылда бір рет өткізілетін Ашық ғылыми конференциялар (АҒК), делегаттар отырыстары, SCAR биология симпозиумы (әр 4 жылда бір рет), Антарктика жер ғылымдары жөніндегі халықаралық симпозиум және гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар симпозиумы кіреді.

Ашық ғылыми конференциялар

SCAR 2004 жылдан бері Германия, Австралия, Ресей, Аргентина, АҚШ, Жаңа Зеландия, Малайзия және Швейцария сияқты мүше елдердің бірінде екі жылда бір рет ашық ғылыми конференциялар (АҒК) ұйымдастырып келеді. АҒК Антарктика ғалымдарына Антарктика мәселелерін көтеріп, ғылыми топтармен кездесулер өткізуге, өздерінің жұмыстарын ұсынуға және байланыс орнатуға мүмкіндік береді. COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылы Австралияның Хобарт қаласында жоспарланған конференция мен кездесулер өткізілмеді. SCAR 2020 онлайн форматында 3-7 тамыз күндері өткізіліп, конференцияның басты жаңалықтары тікелей эфир, жазылған баяндамалар, мәтіндік чат және постерлер галереясы арқылы ұсынылды. 2022 жылғы АҒК де онлайн форматта өткізіліп, тікелей және жазылған баяндамалар, виртуалды байланыс және онлайн постерлер галереясы ұсынылды. Алдағы кездесулер инновациялық гибридті форматта өтетін болады.

Саясат

SCAR жұмысының бір аспектісі – Антарктика және Оңтүстік мұхит зерттеулерінен туындайтын жаңа мәселелерді анықтау және оларды Антарктика шарты, UNFCCC және IPCC сияқты саясатты қабылдаушылардың назарына жеткізу. Қоршаған орта мен табиғатты қорғауға қатысты ғылым – SCAR саясаты жұмысының маңызды және үнемі өсіп келе жатқан бөлігі. 2002 жылы SCAR халықаралық ынтымақтастық үшін Астурия ханзадасы сыйлығымен марапатталды. SCAR Антарктика шарты жүйесінің тұрақты комитеті (SCATS) арқылы Антарктика шартының консультативтік жиналыстарына тәуелсіз ғылыми кеңес береді. SCATS әртүрлі зерттеу салаларының ағымдағы жағдайы туралы мақалалар жасау үшін әлемдік ғалымдарды біріктіреді, олар Антарктика шартының консультативтік жиналыстарында ұсынылады. SCAR сонымен қатар Антарктика теңіз тіршілігін қорғау комиссиясы сияқты бірқатар басқа органдарға кеңес беруге міндетті. 2019 жылы SCAR-дың Антарктика шарты жүйесіне жасаған ұзақ мерзімді үлесі, Антарктикадағы ғылыми зерттеулер мен қорғау шараларын қолдауды күшейтуге шақыратын, қатысушы елдердің үкіметтеріне бағытталған резолюция қабылдануымен мойындалды. 2022 жылы Берлинде өткен Антарктика шартының консультативтік жиналысы үшін «Антарктика климатының өзгеруі және қоршаған орта» есебі жарияланды. Есепте Антарктика мен Оңтүстік мұхитқа климаттың әсері және осы өзгерістердің әлемдік салдары туралы соңғы он жылдық зерттеулердің қорытындылары жинақталған. Есептің негізгі тұжырымдары «Біздің болашақ – біздің қолымызда» деген анимациялық роликте көрсетілген.

Студенттік сапарлар

SCAR Visiting Scholar Awards бағдарламасын ұсынады, ол зерттеушілер мен ғалымдарға басқа SCAR мүше елдеріне сапар шегуге мүмкіндік береді.

Стипендиялар

SCAR жас ғалымдарға шетелдегі зерттеу топтарына қосылуға мүмкіндік беретін стипендиялар ұсынады.

Антарктикадағы ғылымның әртүрлілігі

Оның бас ұйымы – Халықаралық ғылым кеңесінің (ХҒК) қағидаларының бірі ретінде SCAR «ғылымға және оның нәтижелеріне тең қолжетімділік мүмкіндіктерін қолдайды және этникалық тегі, діні, азаматтығы, тілі, саяси немесе өзге пікірлері, жынысы, гендерлік идентификациясы, сексуалдық бағдары, мүгедектігі немесе жасы сияқты факторларға негізделген дискриминацияға қарсы тұрады». Википедияда әйелдердің өкілдігін арттыру жұмысының аясында SCAR қауымдастығы Антарктиданы зерттеу саласындағы көрнекті әйелдердің 70-тен астам жаңа өмірбаянын қосты. 2022 жылы SCAR EDI мәселелерін тиімді шешу жолдарын анықтау және қандай нақты шаралар қолдануға болатынын қарастыру үшін Теңдік, әртүрлілік және инклюзия (EDI) жұмыс тобы құрылды.