Фрэнк Уизнер: ЦРУ-дың негізін қалаушы және дипломат ұлы

Кіріспе

CIA офицері (1909–1965) дипломат, оның ұлы

Фрэнк Гардинер Виснер (23 маусым 1909 – 29 қазан 1965) Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) негізін қалаушылардың бірі болды және 1950-ші жылдары ЦРУ операцияларында маңызды рөл атқарды. Виснер өзінің барлаушылық қызметін Екінші дүниежүзілік соғыста Стратегиялық қызметтер кеңсесінде бастады. Соғыстан кейін ол 1948 жылдан 1950 жылға дейін OSS-тің мұрагер ұйымдарының бірі – Саясатты үйлестіру кеңсесін (OPC) басқарды. 1950 жылы OPC Орталық барлау агенттігіне қосылып, Жоспарлар дирекциясы деп аталды. Алғаш Аллен Даллес басқарған, Виснер 1951 жылы Даллес Орталық барлау қызметінің директоры болып тағайындалғанда оның орнына келді. Виснер 1958 жылдың қыркүйегіне дейін Жоспарлар директорының орынбасары (DDP) қызметін атқарды, ол ЦРУ тарихының бастапқы кезеңінде маңызды рөл ойнады. 1958 жылы ол психикалық күйзеліске ұшырады және 1962 жылы Агенттік қызметінен зейнетке шықты. 1965 жылы өзіне-өзі қол жұмсады.

Білім және ерте мансап

Виснер Вирджиния университетінде оқыды, онда ол B.A. және LL.B. дәрежелерін алды. Ол сондай-ақ Жетілік қоғамының мүшесі болып таңдалды. 1934 жылы Вирджиния университетінің құқық мектебін бітіргеннен кейін Виснер Картер, Ледиард және Милберн фирмасында Уолл-стрит заңгері болып жұмыс істеуге кірісті.

Әскери-теңіз және OSS мансабы

1941 жылы Пёрл-Харборға шабуыл жасалмас бұрын алты айға дейін ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қатарына қосылды. 1943 жылы Стратегиялық қызметтер кеңсесіне (OSS) ауысқанға дейін ол Әскери-теңіз күштерінің цензура кеңсесінде жұмыс істеді. Ол алғаш рет Каирде орналасты, онда бір жыл өткізді. Каирден кейін (1944 жылдың 15 маусымынан бастап) ол үш ай бойы Стамбулдағы OSS-тің SI (Құпия барлау) бөлімінің басшысы болып қызмет етті. 1944 жылдың 29 тамызында лейтенант-коммандер Виснер және 21 OSS агенті Румынияға қонды, онда ол OSS Бухарестінің басшысы болды. Виснер Румынияның Одақтастарға қосылып, Остік державаларға соғыс жариялаған сәтіне келді. Оның алғашқы міндеті – Румынияның мұнай өндіріс орындарына жасалған шабуылдарда атып түсірілген 1000-нан астам американдық авиаторларды қайтару болды. Соғыс тұтқындары «Қайта қосылу» операциясы аясында Попешти-Леордени әуежайы арқылы Он бесінші әуе армиясымен қайтарылды. 31 тамыз бен 3 қыркүйек аралығында 50-ден астам B-17 «Flying Fortress» ұшағы тұтқындарды алып кетті. Барлығы 1127 американдық соғыс тұтқыны тасымалданды. 1944 жылдың 9 қыркүйегінде майор Роберт Бишоптың Бухарестке X 2 (Контрәскерилік барлау) бөлімінің басшысы ретінде келгеннен кейін Виснер неміс құжаттарын іздеуді бастады. Румыниялық барлау қызметінің көмегімен олар SD файлдары, 200 таспа неміс фильмі және көптеген советтік ақпараттарды қамтитын тонналаған құжаттарды алуға қол жеткізді. Осы кезеңде Виснер мен Бишоп GUGBEZ деп аталатын советтік барлау қызметін анықтап, оның құрамына еніп, әрекетін тоқтатты. Виснер 1945 жылдың қаңтар айының соңғы аптасында Бухарестен кетіп қалды. 1945 жылдың наурыз айында Виснер Германияның Висбаден қаласына ауыстырылды. 1945–1946 жылдары ол Картер, Ледьярд және Милберн заң фирмасындағы қызметіне оралды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Виснер мен оның әйелі Поли Филипп Грэммен және оның әйелі Кэтрин Грэммен жақын дос болып, соғыстан кейін «The Washington Post» газетінің баспагерлері болды.

ЦРУ мансабы

1947 жылы Виснерді Диан Эчесон Мемлекеттік департаментке жұмысқа алды. 1948 жылдың 18 маусымында АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесі NSC 10/2 құжатын бекітті, ол Арнайы жобалар кеңсесін құрды. 1948 жылдың 1 қыркүйегінде кеңсе ресми түрде құрылды, бірақ оны саясатты үйлестіру кеңсесі (OPC) деп атады. Виснер ОПК-ны саясатты үйлестіру жөніндегі директордың көмекшісі (АДКК) ретінде басқаруға таңдалды. OPC бастапқыда ЦРУ-дан қызметтер алды, бірақ Мемлекеттік департаментке есеп берді. Өзінің құпия жарғысына сәйкес, OPC-нің міндеттеріне «пропаганда, экономикалық соғыс, алдын алу шаралары, оның ішінде саботаж, саботажға қарсы іс-қимыл, нысандарды қирату және эвакуациялау процедуралары; жау мемлекеттерге қарсы бүлдіру, оның ішінде жер астындағы қарсылық топтарына, партизандарға және босқындарды азат ету топтарына көмек көрсету, сондай-ақ еркін әлемнің қауіп төнген елдеріндегі антикоммунистік күштерді қолдау» кірді. 1950 жылдардың басында Виснер Румыниядағы соғыс кезіндегі қызметіне байланысты ФБР тергеуіне ілікті, оның ішінде соғыс жылдарында Румыния ханшайымы Кэтрин Караджаның қызы Танда Караджамен қарым-қатынаста болды деген күдік туды; ФБР есептерінде Караджа кеңестік агент деп айыпталды. Алайда, ЦРУ-ның қауіпсіздік басқармасы Виснерді барлық күдіктерден ақтатты. 1951 жылдың 23 тамызында Виснер Аллен Даллестің орнын басып, жоспарлар директорының орынбасары болды, ал Ричард Хелмс оның операциялар жөніндегі басшысы болды. Осы лауазымда ол 1953 жылы Ирандағы Мохаммед Моссадықты және 1954 жылы Гватемаладағы Жакобо Арбенс Гусманды құлатуға көмектесетін проамерикандық күштерді қолдауда маңызды рөл атқарды. Ол қатысқан тағы бір жоба – екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-қа көмек көрсетілген, неміс СС дивизиясына енген Белоруссия бригадасының басшыларына қатысты, бұл негізінен оның күш-жігерінің нәтижесі болды. Джон Лофтус федералдық заңға қайшы келіп, Саясатты үйлестіру кеңсесінің нацистік Германияның көптеген қылмыстарына қатысқан деп саналатын Белоруссиядан келген нацистік әріптестерге виза алуға көмектескенін мәлімдеді. Лофтусқа сенесің, бұл суық соғыс кезінде кеңестік оккупацияланған Еуропада партизандық соғыс жүргізу мақсатымен жасалған жоспардың бір бөлігі болды, онда нацистік әріптестер маңызды рөл атқаруға тиіс болды. Алайда, жоба сәтсіз аяқталғаннан кейін белорустар тез арада елге орналасып, АҚШ азаматтығын алды – және барлық ақпараттық агенттіктер оларды ондаған жылдар бойы жария етудан қорғады. ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер және АҚШ сенаторы Джозеф Маккарти 1950 жылы ЦРУ директоры Роско Х. Хилленкоттерді Виснердің қарсылығына қарамастан, гомосексуализм үшін ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Кармель Оффиді жұмыстан босатуға мәжбүр етті. Виснер сол кездегі кеңестік шпион болған британдық агент Ким Филбимен тығыз байланыста болды. Виснер сонымен қатар Ричард М. Бисселл-младший басқарған Lockheed U-2 тыңшы ұшақ бағдарламасын құруға белсенді қатысты. 1961 жылы Виснерге Британ Гвианасындағы ЦРУ қызметін ұйымдастыру тапсырылды. 1962 жылы Виснер ЦРУ-дан зейнеткерлікке шықты.

Wisner was recruited in 1947 by Dean Acheson to join the State Department to become the Deputy Assistant Secretary of State for Occupied Areas. On June 18, 1948, the United States National Security Council approved NSC 10/2 which created the Office of Special Projects. On September 1, 1948, the office was formally established, although it was renamed to the Office of Policy Coordination (OPC) for obfuscation purposes. Wisner was chosen to lead the OPC in the capacity of Assistant Director for Policy Coordination (ADPC). The OPC initially received services from the CIA but was accountable to the State Department. According to its secret charter, the OPC's responsibilities include "propaganda, economic warfare, preventive direct action, including sabotage, antisabotage, demolition and evacuation procedures; subversion against hostile states, including assistance to underground resistance groups, guerrillas and refugee liberation groups, and support of indigenous anti communist elements in threatened countries of the free world." During the early 1950s, Wisner was the subject of FBI inquiries in connection with his wartime work in Romania, including the claim that he had an affair with Tanda Caradja, daughter of Romanian princess Catherine Caradja during the war; Caradja was alleged in FBI reports to be a Soviet agent. However, Wisner was cleared of all suspicions by the CIA Office of Security. On August 23, 1951, Wisner succeeded Allen W. Dulles and became the second Deputy Director of Plans, with Richard Helms as his chief of operations. In this position, he was instrumental in supporting pro American forces that toppled Mohammed Mossadegh in Iran in 1953 and Jacobo Arbenz Guzmán in Guatemala in 1954. Another project he was involved in was with regard to the Belarus Brigade's leaders, a unit incorporated into a German SS division, who were assisted into the United States after World War II, due largely to his efforts. In defiance of federal law, John Loftus asserted, the Office of Policy Coordination helped obtain visas for Nazi collaborators from Belarus — who were believed to have facilitated numerous atrocities by the Nazi Germany. According to Loftus, it was all part of a Cold War scheme to wage guerrilla warfare in Soviet occupied Europe, in which the Nazi collaborators were to play a key role. When the project collapsed, however, the Belarusians quickly settled in and obtained US citizenship – and intelligence agencies protected them from exposure for decades. FBI director J. Edgar Hoover and U. S. Senator Joseph McCarthy succeeded in forcing CIA director Roscoe H. Hillenkoetter to dismiss long time staffer Carmel Offie in 1950 for homosexuality, over Wisner's objections. Wisner worked closely with Kim Philby, the British agent who was also a Soviet spy. Wisner was also deeply involved in establishing the Lockheed U 2 spy plane program run by Richard M. Bissell Jr. In 1961, Wisner was ordered to organize CIA activities in British Guiana. In 1962, Wisner retired from the CIA.

Отбасы

Виснер Мэри Эллис 'Полли' Ноулзға (1912–2002) үйленді және олардың төрт баласы болды: Элизабет Виснер, Грэм Виснер, Эллис Виснер және дипломаттық қызметке қадам басқан Фрэнк Г. Виснер.