Кіріспе

Жылудан туындаған химиялық ыдырау – биологиялық процесс. Жылулық ыдырау (немесе термолиз) – жылудың әсерінен болатын химиялық ыдырау. Заттың ыдырау температурасы – заттың химиялық тұрғыдан ыдырауына себеп болатын температура. Реакция көбінесе эндотермиялық болады, себебі ыдырауға ұшыраған қосылыстағы химиялық байланыстарды үзу үшін жылу қажет. Егер ыдырау жеткілікті экзотермиялық болса, оң кері байланыс тізбегі құрылып, жылулық қашып кетуге және мүмкін жарылысқа немесе басқа химиялық реакцияға әкелуі мүмкін.

Нитраттардың, нитриттердің және аммоний қосылыстарының ыдырауы

Аммоний дихроматы қыздырғанда азот, су және хром(III) оксиді түзіледі. Аммоний нитраты күшті қыздырғанда динитроген оксиді ("күлкілі газ") және су пайда болады. Аммоний нитриті қыздырғанда азот газы мен су түзіледі. Барий азидін қыздырғанда барий металлы мен азот газы пайда болады. Натрий азиді қыздырғанда күшті ыдырайды, азот пен натрий металлы түзіледі. Натрий нитратын қыздырғанда натрий нитриті мен оттегі газы пайда болады. Терциарлы аминдер сияқты органикалық қосылыстар қыздырғанда Хофман элиминациясына ұшырап, екіншілік аминдер мен алкендер түзіледі.

Оразаның оңайлығы

Металдар реактивтілік қатарының төменгі жағында орналасқанда, олардың қосылыстары жоғары температурада оңай ыдырайды. Бұл себебі реактивтілік қатарының жоғарғы жағында атомдар арасында берік байланыстар қалыптасады, ал берік байланыстарды бұзу қиын. Мысалы, мыс реактивтілік қатарының төменгі жағында жатыр, ал мыс сульфаты (CuSO4) шамамен температурада ыдырай бастайды, температура жоғарылаған сайын бұл процесс тездейеді. Керісінше, калий реактивтілік қатарының жоғарғы жағында орналасқан, ал калий сульфаты (K2SO4) оның балқу температурасы шамамен болса да, тіпті қайнау температурасында да ыдырамайды.

Практикалық қолдану

Нақты әлемдегі көптеген жағдайлар жылулық деградацияға ұшырайды. Бұл саусақ іздеріне де қатысты. Кез келген адам бір нәрсеге тиген кезде, саусақтарынан із қалдырады. Егер саусақтар терлі немесе майлы болса, ізде көптеген химиялық заттар болады. Де Паоли және оның әріптестері саусақ іздерінде кездесетін кейбір компоненттердің жылулық деградациясын зерттеді. Жылуға ұшырағанда, аминқышқылы мен мочевина үлгілері ыдырауды бастады, ал сүт қышқылы үшін ыдырау процесі шамамен басталады. Бұл компоненттер қосымша зерттеулер үшін қажет болғандықтан, криминалистика ғылымында саусақ іздерінің ыдырауы маңызды.